Tanzania: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja przejrzana] | [wersja przejrzana] |
Amerykanin (dyskusja | edycje) →Religie: + info o baptystach, źródła/przypisy |
m MalarzBOT: zmiana szablonu {{Państwo stary szablon infobox}} na {{Państwo infobox}} |
||
(Nie pokazano 20 wersji utworzonych przez 18 użytkowników) | |||
Linia 1: | Linia 1: | ||
{{inne znaczenia|państwa|''[[Tanzania (rodzaj)|Tanzania]]'' – rodzaj pająków}} |
{{inne znaczenia|państwa|''[[Tanzania (rodzaj)|Tanzania]]'' – rodzaj pająków}} |
||
{{Państwo infobox |
{{Państwo infobox |
||
| |
|nazwa = Zjednoczona Republika Tanzanii |
||
| |
|nazwa oryginalna = {{K|sw|Jamhuri ya Muungano wa Tanzania}} |
||
| |
|dopełniacz nazwy = Tanzanii |
||
| |
|lata istnienia = |
||
| |
|herb = Coat of arms of tanzania.svg |
||
| |
|godło = |
||
| |
|flaga = Flag of Tanzania.svg |
||
| |
|dewiza = {{J|sw|Uhuru na Umoja}}<br />(Wolność i jedność) |
||
|hymn = [[Hymn Tanzanii|{{J|sw|Mungu ibariki Afrika}}]]<br />(Boże, błogosław Afrykę) |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
|lokalizacja_obraz_opis = |
|||
|ustrój polityczny = [[republika]] |
|||
⚫ | |||
| |
|konstytucja = |
||
| |
|stolica = [[Dodoma]] |
||
⚫ | |||
|głowa_państwa = [[Samia Suluhu|Samia Hassan Suluhu]] |
|||
|data likwidacji = |
|||
|głowa_państwa_opis = [[prezydenci Tanzanii|prezydent]] |
|||
| |
|władca = |
||
| |
|prezydent = [[Samia Suluhu|Samia Hassan Suluhu]] |
||
| |
|premier = [[Kassim Majaliwa]] |
||
| |
|powierzchnia = 947 300 km² |
||
⚫ | |||
⚫ | | |
||
| |
|rok = 2017 |
||
⚫ | |liczba ludności = 53 950 935<ref>{{Cytuj |tytuł = The World Factbook – Central Intelligence Agency |data dostępu = 2017-10-05 |opublikowany = www.cia.gov |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20201127225447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |zarchiwizowano = 2020-11-27}}</ref> |
||
|gęstość = 57 |
|||
⚫ | |||
|utworzenie_sposób = [[Niepodległość]] |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
| |
|waluta = [[szyling tanzański]] (TZS) |
||
|numer kierunkowy = +255 |
|||
|religia_dominująca = [[chrześcijaństwo]] |
|||
| |
|domena = [[.tz]] |
||
| |
|kod samochodowy = EAT |
||
| |
|kod samolotowy = 5H |
||
|strefa czasowa = [[Uniwersalny czas koordynowany|UTC]] +3 |
|||
⚫ | |||
| |
|narodowości = |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
| |
|religia dominująca = [[chrześcijaństwo]] |
||
| |
|terytoria zależne = |
||
|terytoria autonomiczne = |
|||
|kod_samolotowy = 5H |
|||
| |
|pkb rok = 2023 |
||
|pkb = 85,42 mld<ref name="IMF">Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków [[Międzynarodowy Fundusz Walutowy|Międzynarodowego Funduszu Walutowego]] na rok 2023: {{cytuj stronę |url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=87&pr.y=6&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=914&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |tytuł = World Economic Outlook Database, April 2023 |autor = International Monetary Fund |język = en |data dostępu = 2023-05-23}}</ref> [[Dolar amerykański|USD]] |
|||
⚫ | |||
| |
|pkb na osobę = 1349{{R|IMF}} [[dolar amerykański|USD]] |
||
| |
|pkb psn rok = 2023 |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
|pkb psn na osobę = 3 600{{R|IMF}} [[Dolar międzynarodowy|dolarów międzynar.]] |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
|pkb = 45,6 mld [[Dolar amerykański|USD]]<ref name="IMF">{{Cytuj |tytuł = Tanzania |data dostępu = 2017-11-21 |opublikowany = www.imf.org |url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=49&pr.y=9&sy=2013&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=738&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |język = en-US}}</ref> |
|||
| |
|alt mapy = |
||
| |
|opis mapy = |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
|nazwa lokalizacji = |
|||
|pkb_ppp_osoba = 2910 dolarów międzynar. |
|||
|opis lokalizacji = |
|||
⚫ | |||
|współrzędne = |
|||
|opis miejsca = |
|||
|commons = Category:Tanzania |
|||
|wikinews = |
|||
|wikicytaty = Tanzania |
|||
⚫ | |||
}} |
}} |
||
'''Tanzania''', '''Zjednoczona Republika Tanzanii''' ( |
'''Tanzania''', '''Zjednoczona Republika Tanzanii''' ({{W języku|sw|Jamhuri ya Muungano wa Tanzania}}) – państwo we wschodniej [[Afryka|Afryce]] powstałe z połączenia dawnych kolonii brytyjskich: [[Tanganika (kraj)|Tanganiki]] (do [[I wojna światowa|I wojny światowej]] niemieckiej) oraz brytyjskiego [[Sułtanat Zanzibaru|Zanzibaru]], co symbolizowała nazwa utworzona z pierwszych sylab nazw obu krajów TAN+ZAN. W skład Tanzanii jako republiki federacyjnej weszła również wyspa [[Pemba (wyspa)|Pemba]] położona blisko Zanzibaru. Stolicą Tanzanii jest [[Dodoma]], do 1981 roku było nią [[Dar es Salaam]] (obecnie stolica administracyjna i siedziba rządu). |
||
== Geografia == |
== Geografia == |
||
{{osobny artykuł|Geografia Tanzanii}} |
{{osobny artykuł|Geografia Tanzanii}} |
||
Większą część powierzchni Tanzanii zajmuje [[Wyżyna Wschodnioafrykańska]] (wys. 900–1500 m n.p.m.) przedzielona |
Większą część powierzchni Tanzanii zajmuje [[Wyżyna Wschodnioafrykańska]] (wys. 900–1500 m n.p.m.) przedzielona [[Wielki Rów Wschodni|Wielkim Rowem Wschodnim]], wypełnionym jeziorami [[Natron (jezioro)|Natron]], [[Eyasi]] i [[Jezioro Manyara|Manyara]]. Wielki Rów Wschodni otoczony jest masywem [[Kilimandżaro]]. W północnej części kraju ciągną się rozległe równiny, w tym [[Serengeti Plains]], [[Step Masajów]], [[Step Wembere]], gdzieniegdzie występują ostańce skalne. Na południu znajdują się w znacznym stopniu zerodowane pasma górskie ([[Rubeho]], [[Uluguru]] i [[Mbarika]]). Wzdłuż zachodniej granicy rozciągają się pasma gór zrębowych – [[Kipengere Range]], [[Poroto]] i [[Mgeya]], opadające stromym uskokiem do [[Wielki Rów Zachodni|Wielkiego Rowu Zachodniego]] i ulokowanych w nim jezior. Na wybrzeżu występuje pas nizin, szeroki na 50–100 km, w obszarze delty [[Rufidżi]] na 200 km. Należące do Tanzanii wyspy [[Pemba (wyspa)|Pemba]] i [[Zanzibar (wyspa)|Zanzibar]] otoczone są koralami{{r|pwn}}. |
||
[[Plik:Mountains of the Serengeti.jpg|thumb|lewo|[[Park Narodowy Serengeti|Serengeti]]]] |
[[Plik:Mountains of the Serengeti.jpg|thumb|lewo|[[Park Narodowy Serengeti|Serengeti]]]] |
||
Klimat równikowy monsunowy, na wyspach i wybrzeżu wilgotny, na płaskowyżu suchszy. W północnej części kraju występują dwie pory deszczowe (od marca do maja i od września do listopada), na pozostałym obszarze jedna – od listopada do kwietnia lub maja. Często występują burze. W pasie nadbrzeżnym sieć hydrograficzna jest gęsta, we wnętrzu kraju rzeki mają charakter głównie okresowy. W masywie Kilimandżaro występuje kilka lodowców (na wysokości 4800–5200 m n.p.m.), systematycznie zmniejszają swoją objętość. Niziny porastają [[sawanna|sawanny]] i, w większości w okolicach rzek, połacie lasów wiecznie zielonych. Na wybrzeżach występują [[namorzyny]], na płaskowyżu sawanny, na zachodzie i południowym zachodzie głównie lasy [[miombo]]. W górach piętro leśne kończy się na 2900 m n.p.m., od 2900 do 4000 m n.p.m. występuje piętro subalpejskich zarośli, powyżej 4000 m n.p.m. piętro roślinności afroalpejskiej z olbrzymimi [[starzec|starcami]] (''[[Starzec|Senecio]]''). W Tanzanii odnotowano 322 gatunki ssaków{{r|pwn}} i 1052 gatunki ptaków, z czego 24 są endemiczne dla kraju{{r|bl}}. |
Klimat równikowy monsunowy, na wyspach i wybrzeżu wilgotny, na płaskowyżu suchszy. W północnej części kraju występują dwie pory deszczowe (od marca do maja i od września do listopada), na pozostałym obszarze jedna – od listopada do kwietnia lub maja. Często występują burze. W pasie nadbrzeżnym sieć hydrograficzna jest gęsta, we wnętrzu kraju rzeki mają charakter głównie okresowy. W masywie Kilimandżaro występuje kilka lodowców (na wysokości 4800–5200 m n.p.m.), systematycznie zmniejszają swoją objętość. Niziny porastają [[sawanna|sawanny]] i, w większości w okolicach rzek, połacie lasów wiecznie zielonych. Na wybrzeżach występują [[namorzyny]], na płaskowyżu sawanny, na zachodzie i południowym zachodzie głównie lasy [[miombo]]. W górach piętro leśne kończy się na 2900 m n.p.m., od 2900 do 4000 m n.p.m. występuje piętro subalpejskich zarośli, powyżej 4000 m n.p.m. piętro roślinności afroalpejskiej z olbrzymimi [[starzec|starcami]] (''[[Starzec|Senecio]]''). W Tanzanii odnotowano 322 gatunki ssaków{{r|pwn}} i 1052 gatunki [[Ptaki|ptaków]], z czego 24 są endemiczne dla kraju{{r|bl}}. |
||
Na północy zlokalizowany jest [[Park Narodowy Serengeti]] wpisany na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa]] [[UNESCO]]. |
Na północy zlokalizowany jest [[Park Narodowy Serengeti]] wpisany na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa]] [[UNESCO]]. |
||
* Położenie geograficzne: pomiędzy południkami 29° i 41° E oraz równoleżnikami 1° i 12° S{{r|pdf}} |
* Położenie geograficzne: pomiędzy południkami 29° i 41° E oraz równoleżnikami 1° i 12° S{{r|pdf}} |
||
* Długość granic lądowych: 4161 km{{r|CIA}} |
* Długość granic lądowych: 4161 km{{r|CIA}} |
||
''kraje sąsiedzkie'' |
''kraje sąsiedzkie:'' [[Burundi]] 589 km, [[Kenia]] 775 km, [[Malawi]] 512 km, [[Mozambik]] 840 km, [[Rwanda]] 222 km, [[Uganda]] 391 km, [[Zambia]] 353 km, [[Demokratyczna Republika Konga]] 479 km{{r|CIA}} |
||
* Długość wybrzeża: 1424 km{{r|CIA}} |
* Długość wybrzeża: 1424 km{{r|CIA}} |
||
* Najwyższy punkt: [[Kilimandżaro]] 5895 m n.p.m.{{r|pdf}} |
* Najwyższy punkt: [[Kilimandżaro]] 5895 m n.p.m.{{r|pdf}} |
||
* Najniższy punkt: Ocean Indyjski 0 m n.p.m.{{r|pwn}} |
* Najniższy punkt: [[Ocean Indyjski]] 0 m n.p.m.{{r|pwn}} |
||
== Historia == |
== Historia == |
||
Tanzania powstała 29 października 1964 r.<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa nazwa Republiki Tanganiki i Zanzibaru |czasopismo = Gazeta Zielonogórska |data = 1964-10-30 |data dostępu = 2022 |
Tanzania powstała 29 października 1964 r.<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa nazwa Republiki Tanganiki i Zanzibaru |czasopismo = Gazeta Zielonogórska |data = 1964-10-30 |data dostępu = 2022-05-25 |url = https://zbc.uz.zgora.pl/dlibra/publication/48830/edition/38179/content?}}</ref> jako federacja dwóch odrębnych państw: [[Tanganika (kraj)|Tanganiki]] (niepodległej od 1961) i [[Sułtanat Zanzibaru|Zanzibaru]] (niepodległego od 1963){{r|PWN}}. W latach 1964–1985 krajem rządził prezydent [[Julius Nyerere]] będący inicjatorem unii. Do 1977 roku faktyczna władza należała do dwóch partii – Afrykańskiego Narodowego Związku Tanganiki i Partii Afroszyrazyjskiej na Zanzibarze. W 1977 roku Nyerere zaprowadził w kraju rządy monopartyjne oparte na [[Partia Rewolucji|Partii Rewolucji]]. Ustrój kraju opierał się na uchwalonej w 1967 Deklaracji z Arushy, zawierającej podstawowe założenia [[socjalizm]]u tanzańskiego (ujamaa). W ramach realizacji tej koncepcji, Nyerere przeprowadził proces [[kolektywizacja|kolektywizacji]] wsi czy [[nacjonalizacja|nacjonalizacji]] gospodarki. Celem tych działań miało być doprowadzenie do ekonomicznej samowystarczalności{{r|B|O}}. Od 1972 roku miała miejsca wzmożona polityka decentralizacji, która doprowadziła w 1979 roku do nadania Zanzibarowi autonomii i odrębnych organów władzy{{r|PWN}}. |
||
[[Plik:Brockhaus' Konversations-Lexikon (1892) (14594547788).jpg|thumb|[[Niemiecka Afryka Wschodnia]], 1892]] |
[[Plik:Brockhaus' Konversations-Lexikon (1892) (14594547788).jpg|thumb|[[Niemiecka Afryka Wschodnia]], 1892]] |
||
Linia 74: | Linia 82: | ||
== Demografia == |
== Demografia == |
||
Tanzania jest jednym z najsłabiej zurbanizowanych państw świata. Ludność miejska stanowi zaledwie 33,8% wszystkich mieszkańców<ref name=":4" />. Najgęściej zaludnione są żyzne tereny wokół masywów wulkanicznych, rejon Jeziora Wiktorii i Jeziora Malawi, oraz wyspy Zanzibar i Pemba<ref name=":5">{{Cytuj |autor = |tytuł = Przeglądowy Atlas Świata – Afryka |data = 1998 |isbn = 83-85719-32-6 |wydanie = Fogra Oficyna Wydawnicza |opis = Rajmund Mydela i Jerzy Grocha; s. 341 |miejsce = Kraków}}</ref>. |
Tanzania jest jednym z najsłabiej zurbanizowanych państw świata. Ludność miejska stanowi zaledwie 33,8% wszystkich mieszkańców<ref name=":4" />. Najgęściej zaludnione są żyzne tereny wokół masywów wulkanicznych, rejon [[Jezioro Wiktorii|Jeziora Wiktorii]] i Jeziora Malawi, oraz wyspy Zanzibar i Pemba<ref name=":5">{{Cytuj |autor = |tytuł = Przeglądowy Atlas Świata – Afryka |data = 1998 |isbn = 83-85719-32-6 |wydanie = Fogra Oficyna Wydawnicza |opis = Rajmund Mydela i Jerzy Grocha; s. 341 |miejsce = Kraków}}</ref>. |
||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
Linia 178: | Linia 186: | ||
| [[Haya (grupa etniczna)|Haya]] || [[Język haya]] ||align=right| 2267 ||align=right| 3,84% |
| [[Haya (grupa etniczna)|Haya]] || [[Język haya]] ||align=right| 2267 ||align=right| 3,84% |
||
|- |
|- |
||
| [[Ha (lud)|Ha]] || [[Język ha]] ||align=right| 1918 ||align=right| 3,25% |
| [[Ha (lud)|Ha]] || [[Język ha]] ||align="right"| 1918 ||align=right| 3,25% |
||
|- |
|- |
||
| [[Makonde]] || [[Język makonde]] ||align=right| 1788 ||align=right| 3,03% |
| [[Makonde]] || [[Język makonde]] ||align=right| 1788 ||align=right| 3,03% |
||
Linia 190: | Linia 198: | ||
| [[Masajowie]] (3 grupy) || [[Język masajski]] ||align=right| 1400 ||align=right| 2,37% |
| [[Masajowie]] (3 grupy) || [[Język masajski]] ||align=right| 1400 ||align=right| 2,37% |
||
|- |
|- |
||
| [[Luguru]] || [[Język luguru]] ||align=right| 1308 ||align=right| 2,21% |
| [[Luguru]] || [[Język luguru]] ||align="right"| 1308 ||align=right| 2,21% |
||
|- |
|- |
||
| [[Zaramo]] || [[Język zaramo]] ||align=right| 1251 ||align=right| 2,12% |
| [[Zaramo]] || [[Język zaramo]] ||align=right| 1251 ||align=right| 2,12% |
||
Linia 198: | Linia 206: | ||
| [[Shambala]] || [[Język sambala|Język shambala]] ||align=right| 1239 ||align=right| 2,1% |
| [[Shambala]] || [[Język sambala|Język shambala]] ||align=right| 1239 ||align=right| 2,1% |
||
|- |
|- |
||
| [[Chaga (lud)|Chaga]] || [[Język mochi]] ||align=right| 1158 ||align=right| 1,96% |
| [[Chaga (lud)|Chaga]] || [[Język mochi]] ||align="right"| 1158 ||align=right| 1,96% |
||
|- |
|- |
||
| [[Turu]] || [[Język nyaturu]] ||align=right| 1059 ||align=right| 1,79% |
| [[Turu]] || [[Język nyaturu]] ||align=right| 1059 ||align=right| 1,79% |
||
Linia 236: | Linia 244: | ||
[[Plik:Mosque in Ngamiani, Tanga.jpg|170px|Tanga]]<br />[[Tanga]] |
[[Plik:Mosque in Ngamiani, Tanga.jpg|170px|Tanga]]<br />[[Tanga]] |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 1 ||align=left| '''[[Dar es Salaam]]''' ||align=left| Dar es Salaam || 2 698 652 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 2 ||align=left| '''[[Mwanza]]''' ||align=left| [[Mwanza (region)|Mwanza]] || 436 801 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 3 ||align=left| '''[[Zanzibar (miasto)|Zanzibar]]''' ||align=left| [[Zanzibar Zachodni]] || 403 658 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 4 ||align=left| '''[[Arusza|Arusha]]''' ||align=left| [[Arusza (region)|Arusza]] || 341 136 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 5 ||align=left| '''[[Mbeya]]''' ||align=left| [[Mbeya (region)|Mbeya]] || 291 649 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 6 ||align=left| '''[[Morogoro]]''' ||align=left| [[Morogoro (region)|Morogoro]] || 250 902 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 7 ||align=left| '''[[Tanga]]''' ||align=left| [[Tanga (region)|Tanga]] || 224 876 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 8 ||align=left| '''[[Dodoma]]''' ||align=left| [[Dodoma (region)|Dodoma]] || 180 541 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 9 ||align=left| '''[[Kigoma]]''' ||align=left| [[Kigoma (region)|Kigoma]] || 164 268 |
||
|- |
|- |
||
| |
|style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 10 ||align=left| '''[[Moshi]]''' ||align=left| [[Kilimandżaro (region)|Kilimandżaro]] || 156 959 |
||
|} |
|} |
||
=== |
=== Religia === |
||
[[Plik:St. Joseph in Dar es Salaam ShiftN.jpg|thumb|Katolicka [[Katedra św. Józefa w Dar es Salaam|Katedra św. Józefa]] w Dar es Salaam]] |
[[Plik:St. Joseph in Dar es Salaam ShiftN.jpg|thumb|upright|Katolicka [[Katedra św. Józefa w Dar es Salaam|Katedra św. Józefa]] w Dar es Salaam]] |
||
{{osobny artykuł|Religia w Tanzanii}} |
{{osobny artykuł|Religia w Tanzanii}} |
||
Struktura religijna w 2020 roku, według The ARDA<ref>{{Cytuj |tytuł = National Profiles |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = www.thearda.com |url = https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=219c}}</ref>: |
Struktura religijna w 2020 roku, według The ARDA<ref>{{Cytuj |tytuł = National Profiles |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = www.thearda.com |url = https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=219c}}</ref>: |
||
Linia 272: | Linia 280: | ||
* inne religie – 0,12%. |
* inne religie – 0,12%. |
||
Według szacunków [[Pew Research Center]] z 2020 roku, 63% populacji identyfikuje się jako chrześcijanie, 34% jako muzułmanie i 5% praktykowało inne religie. Chrześcijaństwo jest wewnętrznie zróżnicowane i mniej więcej po równo podzielone między [[katolicyzm|katolików]] i [[protestantyzm|protestantów]]<ref name=":6">{{Cytuj |tytuł = Tanzania |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = United States Department of State |url = https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/tanzania/ |język = en}}</ref>. [[Luteranizm|Luteranie]] i [[anglikanizm|anglikanie]] są największymi wyznaniami protestanckimi, jednak od lat 80 |
Według szacunków [[Pew Research Center]] z 2020 roku, 63% populacji identyfikuje się jako chrześcijanie, 34% jako muzułmanie i 5% praktykowało inne religie. Chrześcijaństwo jest wewnętrznie zróżnicowane i mniej więcej po równo podzielone między [[katolicyzm|katolików]] i [[protestantyzm|protestantów]]<ref name=":6">{{Cytuj |tytuł = Tanzania |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = United States Department of State |url = https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/tanzania/ |język = en}}</ref>. [[Luteranizm|Luteranie]] i [[anglikanizm|anglikanie]] są największymi wyznaniami protestanckimi, jednak od lat 80. XX wieku prężnie rozwija się [[pentekostalizm|ruch zielonoświątkowy]], osiągając kilka milionów zwolenników<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Faith and Development in Focus: Tanzania |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = Berkley Center for Religion, Peace and World Affairs |url = https://berkleycenter.georgetown.edu/publications/faith-and-development-in-focus-tanzania |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Martin Lindhardt |tytuł = Pentecostalism and the Encounter with Traditional Religion in Tanzania: Combat, Congruence and Confusion |data = 2017 |data dostępu = 2022-09-30 |opis = str. 38-39 |praca = Research Gate |url = https://www.researchgate.net/publication/317155240_Pentecostalism_and_the_Encounter_with_Traditional_Religion_in_Tanzania_Combat_Congruence_and_Confusion |język = en}}</ref>. Do największych związków wyznaniowych należy także [[baptyzm|Baptystyczna Konwencja Tanzanii]], która zgłasza ponad 2,6 mln wyznawców w 1300 kościołach<ref>{{Cytuj |tytuł = TANZANIA {{!}} Baptists’ Church of Tanzania {{!}} Baptist World Alliance |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = baptistworld.org |url = https://baptistworld.org/baptists-church-of-tanzania/}}</ref>. |
||
Na Zanzibarze około 99% mieszkańców wyznaje islam<ref name=":6" />. |
Na Zanzibarze około 99% mieszkańców wyznaje islam<ref name=":6" />. |
||
== Ustrój polityczny == |
== Ustrój polityczny == |
||
Republika Tanzanii od 1961 roku (jako Tanganika) jest członkiem brytyjskiej [[Wspólnota Narodów|Wspólnoty Narodów]]. W wyborach powszechnych wybierany jest [[prezydent]] oraz członkowie jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego (''Bunge'') na pięcioletnią kadencję. Prezydent powołuje premiera rządu oraz członków swojego gabinetu spośród parlamentarzystów. W liczącym 274 miejsc parlamencie, 37 miejsc zarezerwowanych jest dla kobiet, a 5 dla członków Izby Reprezentantów Zanzibaru. W wyborach z 14 grudnia 2005 dominującą pozycję w parlamencie zdobyła [[Partia Rewolucji]] zdobywając 70% poparcia w wyborach do Zgromadzenia Narodowego i 80% poparcia w wyborach prezydenckich{{r|arche}}. |
Republika Tanzanii od 1961 roku (jako Tanganika) jest członkiem brytyjskiej [[Wspólnota Narodów|Wspólnoty Narodów]]. W wyborach powszechnych wybierany jest [[prezydent]] oraz członkowie jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego (''Bunge'') na pięcioletnią kadencję. Prezydent powołuje premiera rządu oraz członków swojego gabinetu spośród parlamentarzystów. W liczącym 274 miejsc parlamencie, 37 miejsc zarezerwowanych jest dla kobiet, a 5 dla członków Izby Reprezentantów Zanzibaru. W wyborach z 14 grudnia 2005 dominującą pozycję w parlamencie zdobyła [[Partia Rewolucji]] zdobywając 70% poparcia w wyborach do Zgromadzenia Narodowego i 80% poparcia w wyborach prezydenckich{{r|arche}}. |
||
Linia 282: | Linia 291: | ||
{{osobny artykuł|Podział administracyjny Tanzanii}} |
{{osobny artykuł|Podział administracyjny Tanzanii}} |
||
Tanzania podzielona jest na 31 regionów{{fakt|data=2021-12}}: |
Tanzania podzielona jest na 31 regionów{{fakt|data=2021-12}}: |
||
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=11em <!-- od 8 do 11 --> |liczba=3 | |
|||
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> |
|||
* [[Arusza (region)|Arusza]] |
* [[Arusza (region)|Arusza]] |
||
* [[Dar es Salaam (region)|Dar es Salaam]] |
* [[Dar es Salaam (region)|Dar es Salaam]] |
||
Linia 314: | Linia 323: | ||
* [[Zanzibar Południowy]] |
* [[Zanzibar Południowy]] |
||
* [[Zanzibar Zachodni]] |
* [[Zanzibar Zachodni]] |
||
⚫ | |||
</div> |
|||
== Gospodarka == |
== Gospodarka == |
||
[[Plik:National Bank of Commerce building in Dar es Salaam 2012.jpg|mały|Gmach budynku National Bank of Commerce w [[Dar es Salaam]]]] |
[[Plik:National Bank of Commerce building in Dar es Salaam 2012.jpg|mały|Gmach budynku National Bank of Commerce w [[Dar es Salaam]]]] |
||
[[Plik:Dar es Salaam Market.jpg|thumb|Dar es Salaam]] |
[[Plik:Dar es Salaam Market.jpg|thumb|Dar es Salaam]] |
||
Tanzania jest jednym z najbiedniejszych państw świata. W 2014 roku wartość [[Produkt krajowy brutto|PKB]] szacowano na 43,8 mld [[Dolar amerykański|dolarów]] lub 86,4 mld dolarów [[Parytet siły nabywczej|parytetu siły nabywczej]] (PPP)<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Report for Selected Countries and Subjects |data dostępu = 2017-01-29 |opublikowany = www.imf.org |url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=7&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=738&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a= |język = en |
Tanzania jest jednym z najbiedniejszych państw świata. W 2014 roku wartość [[Produkt krajowy brutto|PKB]] szacowano na 43,8 mld [[Dolar amerykański|dolarów]] lub 86,4 mld dolarów [[Parytet siły nabywczej|parytetu siły nabywczej]] (PPP)<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Report for Selected Countries and Subjects |data dostępu = 2017-01-29 |opublikowany = www.imf.org |url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=7&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=738&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a= |język = en}}</ref>. Tanzania należy do [[Kraj rozwijający się|krajów rozwijających się]], z [[Produkt krajowy brutto|PKB per capita]] wynoszącym 1813 dolarów (PPP)<ref name=":1" />, co stanowiło 32% średniej dla 45 krajów [[Afryka Subsaharyjska|Afryki subsaharyjskiej]]<ref name="imf.org">{{Cytuj |tytuł = Report for Selected Country Groups and Subjects |data dostępu = 2017-01-29 |opublikowany = www.imf.org |url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=57&pr.y=113&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=603&s=PPPPC&grp=1&a=1 |język = en}}</ref> oraz uplasowało Tanzanię na 23. miejscu wśród tych krajów<ref>{{Cytuj |tytuł = Report for Selected Countries and Subjects |data dostępu = 2017-01-29 |opublikowany = www.imf.org |url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=61&pr.y=18&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=614,668,638,674,616,676,748,678,618,684,624,688,622,728,626,692,628,694,632,714,636,716,634,722,662,718,642,724,643,199,644,733,646,734,648,738,652,742,656,746,654,754,664,698,666&s=PPPPC&grp=0&a= |język = en}}</ref>. W 2015 roku wzrost PKB wyniósł 3,7%<ref>{{Cytuj |tytuł = GDP per capita growth (annual %) {{!}} Data |data dostępu = 2017-01-29 |opublikowany = data.worldbank.org |url = http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.KD.ZG?locations=TZ |język = en}}</ref>. |
||
Od 2009 do 2013 roku PKB per capita Tanzanii (oparte na stałym kursie krajowej waluty) rosło średnio o 3,5% rocznie, więcej niż w innych krajach [[Wspólnota Wschodnioafrykańska|Wspólnoty Wschodnioafrykańskiej]]<ref name="imf.org" />. |
Od 2009 do 2013 roku PKB per capita Tanzanii (oparte na stałym kursie krajowej waluty) rosło średnio o 3,5% rocznie, więcej niż w innych krajach [[Wspólnota Wschodnioafrykańska|Wspólnoty Wschodnioafrykańskiej]]<ref name="imf.org" />. |
||
Linia 331: | Linia 340: | ||
=== Rolnictwo === |
=== Rolnictwo === |
||
[[Plik:Tea fields, Tukuyu, Tanzania.jpg|mały|Pola herbaty w Tukuyu]] |
[[Plik:Tea fields, Tukuyu, Tanzania.jpg|mały|Pola herbaty w Tukuyu]] |
||
Gospodarka w Tanzanii w dużym stopniu opiera się na [[Rolnictwo|rolnictwie]], które stanowi 24,5% wartości [[Produkt krajowy brutto|PKB]] kraju<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Statistical Abstract 2013 |data = 2014 |wydawca = Ministry of Finance |url = http://web.archive.org/web/20150706213528/http://www.nbs.go.tz/nbs/Stastical%20Abstract/Statistical%20Abstract%20Report%202013.pdf}}</ref>, 85% eksportu<ref name=":4">{{Cytuj |tytuł = The World Factbook – Central Intelligence Agency |data dostępu = 2017-01-28 |opublikowany = www.cia.gov |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20201127225447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |zarchiwizowano = 2020-11-27 |
Gospodarka w Tanzanii w dużym stopniu opiera się na [[Rolnictwo|rolnictwie]], które stanowi 24,5% wartości [[Produkt krajowy brutto|PKB]] kraju<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Statistical Abstract 2013 |data = 2014 |wydawca = Ministry of Finance |url = http://web.archive.org/web/20150706213528/http://www.nbs.go.tz/nbs/Stastical%20Abstract/Statistical%20Abstract%20Report%202013.pdf}}</ref>, 85% eksportu<ref name=":4">{{Cytuj |tytuł = The World Factbook – Central Intelligence Agency |data dostępu = 2017-01-28 |opublikowany = www.cia.gov |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20201127225447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |zarchiwizowano = 2020-11-27}}</ref> i zapewnia pracę połowie zatrudnionych pracowników<ref name=":0" />. W 2012 roku sektor rolny urósł o 4,3%, czyli mniej niż połowę wyznaczonego celu w [[Milenijne Cele Rozwoju|Milenijnych Celach Rozwoju]] ustalonego na poziomie 10,8%<ref>{{Cytuj |tytuł = MKUKUTA annual implementation report 2012/13 |data = 2013 |wydawca = Ministerstwo Finansów Tanzanii |url = http://www.mof.go.tz/mofdocs/news/latest%20news/MAIR%202012_13(upload).pdf}}</ref>. [[Grunty orne]] zajmują 15,2% powierzchni kraju<ref>{{Cytuj |tytuł = Arable land (% of land area) {{!}} Data |data dostępu = 2017-01-28 |opublikowany = data.worldbank.org |url = http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS?locations=TZ |język = en}}</ref>, z czego 2,4% gruntów przeznaczone jest pod uprawy stałe<ref>{{Cytuj |tytuł = Permanent cropland (% of land area) {{!}} Data |data dostępu = 2017-01-28 |opublikowany = data.worldbank.org |url = http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS?locations=TZ |język = en}}</ref>. |
||
Największy udział w zbiorach w 2013 roku przyniosły: [[kukurydza]] (5,17 mln ton), [[maniok]] (1,94 mln ton), [[Wilec ziemniaczany|bataty]] (1,88 mln ton), [[fasola]] (1,64 mln ton), [[Banan (owoc)|banany]] (1,31 mln ton), [[ryż]] (1,31 mln ton) i [[proso]] (1,04 mln ton)<ref name=":0" />. W 2013 roku najczęściej uprawianą [[Rośliny przemysłowe|rośliną przemysłową]] był [[Cukrowiec lekarski|trzcina cukrowa]] (296,7 tys. ton), a następnie [[Bawełna (roślina)|bawełna]] (241,2 tys. ton), [[Nanercz zachodni|orzechy nerkowca]] (126 tys. ton), [[Tytoń (roślina)|tytoń]] (86,9 tys. ton), [[kawowiec]] (48 tys. ton), [[sizal]] (37,4 tys. ton) oraz herbata (32,4 tys. ton)<ref name=":0" />. |
Największy udział w zbiorach w 2013 roku przyniosły: [[kukurydza]] (5,17 mln ton), [[maniok]] (1,94 mln ton), [[Wilec ziemniaczany|bataty]] (1,88 mln ton), [[fasola]] (1,64 mln ton), [[Banan (owoc)|banany]] (1,31 mln ton), [[ryż]] (1,31 mln ton) i [[proso]] (1,04 mln ton)<ref name=":0" />. W 2013 roku najczęściej uprawianą [[Rośliny przemysłowe|rośliną przemysłową]] był [[Cukrowiec lekarski|trzcina cukrowa]] (296,7 tys. ton), a następnie [[Bawełna (roślina)|bawełna]] (241,2 tys. ton), [[Nanercz zachodni|orzechy nerkowca]] (126 tys. ton), [[Tytoń (roślina)|tytoń]] (86,9 tys. ton), [[kawowiec]] (48 tys. ton), [[sizal]] (37,4 tys. ton) oraz herbata (32,4 tys. ton)<ref name=":0" />. |
||
Linia 344: | Linia 353: | ||
Telekomunikacja jest najszybciej rozwijającym się sektorem [[Gospodarka|gospodarki]] w Tanzanii. W 2013 roku sektor ten urósł o 22,8%, ale stanowił zaledwie 2,4% [[Produkt krajowy brutto|PKB]]<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.mof.go.tz/mofdocs/budget/Budget%20Execution%20Report/BER%20January%20-%20March%202014%20Final.pdf |tytuł = Quaterly Economic Review and Budget Execution Report for Fiscal Year 2013/14: January-March 2014 |autor = Ministerstwo Finansów Tanzanii |data = maj 2014 |data dostępu = 2016-12-11}}</ref>. |
Telekomunikacja jest najszybciej rozwijającym się sektorem [[Gospodarka|gospodarki]] w Tanzanii. W 2013 roku sektor ten urósł o 22,8%, ale stanowił zaledwie 2,4% [[Produkt krajowy brutto|PKB]]<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.mof.go.tz/mofdocs/budget/Budget%20Execution%20Report/BER%20January%20-%20March%202014%20Final.pdf |tytuł = Quaterly Economic Review and Budget Execution Report for Fiscal Year 2013/14: January-March 2014 |autor = Ministerstwo Finansów Tanzanii |data = maj 2014 |data dostępu = 2016-12-11}}</ref>. |
||
W 2011 roku na 100 mieszkańców kraju przypadało 56 [[abonent]]ów [[Telefonia komórkowa|telefonii komórkowej]], nieco powyżej średniej w rejonie [[Afryka Subsaharyjska|Afryki Subsaharyjskiej]]. Około 11% Tanzańczyków posiadało dostęp do [[Internet]]u, ale liczba ta bardzo szybko rośnie. W kraju rozwija się [[Światłowód|sieć światłowodowa]] o niskiej [[Przepustowość|przepustowości]], która zastąpiła zawodny [[Satelitarne usługi internetowe|Internet satelitarny]]<ref name=":3">{{Cytuj książkę |autor = Jospeh Lake |tytuł = Economy |wydawca = Europa Publications and Iain Frame |data = 2013 |strony = 1253 |isbn = 1857436598 |rozdział = Africa South of the Sahara}}</ref>. |
W 2011 roku na 100 mieszkańców kraju przypadało 56 [[abonent]]ów [[Telefonia komórkowa|telefonii komórkowej]], nieco powyżej średniej w rejonie [[Afryka Subsaharyjska|Afryki Subsaharyjskiej]]. Około 11% Tanzańczyków posiadało dostęp do [[Internet]]u, ale liczba ta bardzo szybko rośnie. W kraju rozwija się [[Światłowód|sieć światłowodowa]] o niskiej [[Przepustowość kanału|przepustowości]], która zastąpiła zawodny [[Satelitarne usługi internetowe|Internet satelitarny]]<ref name=":3">{{Cytuj książkę |autor = Jospeh Lake |tytuł = Economy |wydawca = Europa Publications and Iain Frame |data = 2013 |strony = 1253 |isbn = 1857436598 |rozdział = Africa South of the Sahara}}</ref>. |
||
== Transport == |
== Transport == |
||
Linia 372: | Linia 381: | ||
=== Turystyka === |
=== Turystyka === |
||
[[Plik:Uhuru Peak Mt. Kilimanjaro 1.JPG|mały|Szczyt Uhuru na wulkanie [[Kilimandżaro|Kibo]] – 5895 m n.p.m.]] |
[[Plik:Uhuru Peak Mt. Kilimanjaro 1.JPG|mały|Szczyt Uhuru na wulkanie [[Kilimandżaro|Kibo]] – 5895 m n.p.m.]] |
||
W 2015 roku [[turystyka]] stanowiła 12,7% PKB Tanzanii oraz zapewniała zatrudnienie 10,3% sile roboczej w kraju (1 151 200 pracowników)<ref>{{Cytuj |tytuł = World Travel and Tourism Council Data, 2013 – knoema.com |czasopismo = Knoema |data dostępu = 2017-02-03 |url = https://knoema.com/atlas/United-Republic-of-Tanzania/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-Employment/Total-Contribution-to-Employment-percent-share |język = en |
W 2015 roku [[turystyka]] stanowiła 12,7% PKB Tanzanii oraz zapewniała zatrudnienie 10,3% sile roboczej w kraju (1 151 200 pracowników)<ref>{{Cytuj |tytuł = World Travel and Tourism Council Data, 2013 – knoema.com |czasopismo = Knoema |data dostępu = 2017-02-03 |url = https://web.archive.org/web/20170204003127/https://knoema.com/atlas/United-Republic-of-Tanzania/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-Employment/Total-Contribution-to-Employment-percent-share |język = en}}</ref>. Sektor ten rozwija się bardzo szybko, a całkowite przychody z turystyki urosły z 1,74 mld [[Dolar amerykański|USD]] w 2004 roku do 4,48 mld USD w 2013 roku<ref>{{Cytuj |tytuł = UNWTO Tourism Highlights: 2014 Edition |data = 2014 |wydawca = United Nations World Tourism Organization |url = http://web.archive.org/web/20150208040125/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net:80/sites/all/files/pdf/unwto_highlights14_en_hr_0.pdf}}</ref>. Zdecydowana większość turystów odwiedza [[Zanzibar (wyspa)|Zanzibar]], a także [[Park Narodowy Serengeti]] (452 485 turystów w 2013 roku), [[Ngorongoro|rezerwat Ngorongoro]], [[Park Narodowy Tarangire]] (165 949 turystów w 2013 roku), Park Narodowy Lake Manyara (187 773 turystów w 2013 roku) oraz [[Kilimandżaro]]<ref name=":3" />. W 2012 roku turyści wydali 56 mld [[Szyling tanzański|szylingów tanzańskich]]. |
||
== Siły zbrojne == |
== Siły zbrojne == |
||
Linia 378: | Linia 387: | ||
== Szkolnictwo == |
== Szkolnictwo == |
||
W Tanzanii używanych jest około 100 języków, głównie z rodziny [[Języki bantu|bantu]]. W szkolnictwie podstawowym używany jest [[język suahili]], natomiast w [[Uczelnia|szkolnictwie wyższym]] w powszechnym użyciu jest [[język angielski]]. W 2012 roku [[Analfabetyzm funkcjonalny|wskaźnik alfabetyzacji]] osób powyżej 15. roku życia wynosił 67,8%<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.unicef.org/infobycountry/tanzania_statistics.html |tytuł = Tanzania, United of – Statistics |autor = UNICEF |data = 15 października 2014 |data dostępu = 2016-12-12}}</ref>. [[Edukacja]] jest obowiązkowa dla osób poniżej 15. roku życia. w 2010 roku 74,1% dzieci między 5. a 14. rokiem życia uczęszczało do szkół. W 2012 roku edukację podstawową ukończyło 80,8% dzieci<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/findings/2013TDA/tanzania.pdf |tytuł = 2013 Findings on the Worst Forms of Child Labor |autor = U.S. Department of Labor |data dostępu = 2016-12-12}}</ref>. W kraju znajduje się 21 [[uniwersytet]]ów: |
W Tanzanii używanych jest około 100 języków, głównie z rodziny [[Języki bantu|bantu]]. W szkolnictwie podstawowym używany jest [[język suahili]], natomiast w [[Uczelnia|szkolnictwie wyższym]] w powszechnym użyciu jest [[język angielski]]. W 2012 roku [[Analfabetyzm funkcjonalny|wskaźnik alfabetyzacji]] osób powyżej 15. roku życia wynosił 67,8%<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.unicef.org/infobycountry/tanzania_statistics.html |tytuł = Tanzania, United of – Statistics |autor = UNICEF |data = 15 października 2014 |data dostępu = 2016-12-12}}</ref>. [[Edukacja]] jest obowiązkowa dla osób poniżej 15. roku życia. w 2010 roku 74,1% dzieci między 5. a 14. rokiem życia uczęszczało do szkół. W 2012 roku edukację podstawową ukończyło 80,8% dzieci<ref>{{Cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20190619163408/https://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/findings/2013TDA/tanzania.pdf |tytuł = 2013 Findings on the Worst Forms of Child Labor |autor = U.S. Department of Labor |data dostępu = 2016-12-12}}</ref>. W kraju znajduje się 21 [[uniwersytet]]ów: |
||
# [[Ardhi University]] |
# [[Ardhi University]] |
||
# [[Dodoma University]] |
# [[Dodoma University]] |
||
Linia 402: | Linia 411: | ||
== Przypisy == |
== Przypisy == |
||
<references> |
|||
{{Przypisy| |
|||
<ref name=pdf>{{cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20161203083907/http://www.nbs.go.tz/nbs/takwimu/references/Tanzania_in_Figures_2015.pdf |tytuł = 2015 Tanzania in Figures |opublikowany = National Bureau of Statistics, Dar es Salaam |data = czerwiec 2016 |data dostępu = 2016-12-03}}</ref> |
<ref name=pdf>{{cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20161203083907/http://www.nbs.go.tz/nbs/takwimu/references/Tanzania_in_Figures_2015.pdf |tytuł = 2015 Tanzania in Figures |opublikowany = National Bureau of Statistics, Dar es Salaam |data = czerwiec 2016 |data dostępu = 2016-12-03}}</ref> |
||
<ref name=bl>{{cytuj stronę |url = http://datazone.birdlife.org/country/tanzania |tytuł = Tanzania |opublikowany = BirdLife DataZone |data dostępu = 2016-12-03}}</ref> |
<ref name=bl>{{cytuj stronę |url = http://datazone.birdlife.org/country/tanzania |tytuł = Tanzania |opublikowany = BirdLife DataZone |data dostępu = 2016-12-03}}</ref> |
||
<ref name=pwn>{{cytuj książkę |tytuł = Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata |strony = 54–57 |tom = 12. Afryka Wschodnia i Środkowa |wydawca = PWN |rok = 2006 |miejsce = Warszawa |isbn = 8301149272}}</ref> |
<ref name=pwn>{{cytuj książkę |tytuł = Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata |strony = 54–57 |tom = 12. Afryka Wschodnia i Środkowa |wydawca = PWN |rok = 2006 |miejsce = Warszawa |isbn = 8301149272}}</ref> |
||
<ref name=undp>{{Cytuj stronę |url = http://www.tz.undp.org/content/tanzania/en/home/countryinfo.html |tytuł = Tanzania UNDP |data dostępu = 2016-11-24}}</ref> |
<ref name=undp>{{Cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20170419220506/http://www.tz.undp.org/content/tanzania/en/home/countryinfo.html |tytuł = Tanzania UNDP |data dostępu = 2016-11-24}}</ref> |
||
<ref name=heifer>{{Cytuj stronę |url = https://www.heifer.org/ending-hunger/our-work/countries/africa/tanzania.html |tytuł = Tanzania |data dostępu = 2016-11-24}}</ref> |
<ref name=heifer>{{Cytuj stronę |url = https://www.heifer.org/ending-hunger/our-work/countries/africa/tanzania.html |tytuł = Tanzania |data dostępu = 2016-11-24}}</ref> |
||
<ref name=ami>{{Cytuj stronę |url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,946151-2,00.html |tytuł = EAST AFRICA: An Idi-otic Invasion |data = 1978-10-13 |opublikowany = „[[Time (tygodnik)|Time]]” |język = en |
<ref name=ami>{{Cytuj stronę |url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,946151-2,00.html |tytuł = EAST AFRICA: An Idi-otic Invasion |data = 1978-10-13 |opublikowany = „[[Time (tygodnik)|Time]]” |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20121023054332/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,946151-2,00.html |zarchiwizowano = 2012-10-23 |data dostępu = 2009-08-22}}</ref> |
||
<ref name=govm>{{Cytuj stronę |url = http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+ug0140%29 |tytuł = Idi Amin and Military Rule |opublikowany = Library of Congress Country Studies: Uganda |język = en |data dostępu = 2009-08-22}}</ref> |
<ref name=govm>{{Cytuj stronę |url = http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+ug0140%29 |tytuł = Idi Amin and Military Rule |opublikowany = Library of Congress Country Studies: Uganda |język = en |data dostępu = 2009-08-22}}</ref> |
||
<ref name=B>{{ |
<ref name=B>{{Encyklopedia Britannica |id = biography/Julius-Nyerere |tytuł = Julius Nyerere |data dostępu = 2022-10-05}}</ref> |
||
<ref name=O>{{cytuj stronę |url = |
<ref name=O>{{cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20201216221339/https://zapytaj.onet.pl/encyklopedia/76469,,,,nyerere_julius_kambarage,haslo.html |tytuł = Nyerere Julius Kambarage |opublikowany = portalwiedzy.onet.pl |język = pl}}</ref> |
||
<ref name=PWN>{{encyklopedia PWN|id = 4575516|tytuł=Tanzania. Historia|data dostępu=2015-06-03}}</ref> |
<ref name=PWN>{{encyklopedia PWN|id = 4575516|tytuł=Tanzania. Historia|data dostępu=2015-06-03}}</ref> |
||
<ref name=CIA>{{Cytuj stronę |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |tytuł = The World Factbook |opublikowany = Central Intelligence Agency |data = 2016-11-10 |
<ref name=CIA>{{Cytuj stronę |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |tytuł = The World Factbook |opublikowany = Central Intelligence Agency |data = 2016-11-10 |archiwum = https://web.archive.org/web/20201127225447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |zarchiwizowano = 2020-11-27 |data dostępu = 2016-11-24}}</ref> |
||
<ref name=Global>{{Cytuj stronę |url = http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Tanzania |tytuł = Tanzania |opublikowany = [[Global Firepower]] |język = en |data dostępu = 2014-09-10}}</ref> |
<ref name=Global>{{Cytuj stronę |url = http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Tanzania |tytuł = Tanzania |opublikowany = [[Global Firepower]] |język = en |data dostępu = 2014-09-10}}</ref> |
||
<ref name=arche>{{cytuj książkę |autor = Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut |tytuł = Systemy polityczne współczesnego świata |wydawca = ARCHE |miejsce = Gdańsk |rok = 2004}}</ref> |
<ref name=arche>{{cytuj książkę |autor = Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut |tytuł = Systemy polityczne współczesnego świata |wydawca = ARCHE |miejsce = Gdańsk |rok = 2004}}</ref> |
||
</references> |
|||
⚫ | |||
== Linki zewnętrzne == |
== Linki zewnętrzne == |
||
* [ |
* [https://www.tanzania.go.tz/ Oficjalna strona rządu Tanzanii] |
||
* [ |
* [https://www.parliament.go.tz/ Oficjalna strona parlamentu Tanzanii] |
||
* {{Cytuj stronę | |
* {{Cytuj stronę |url = http://www.dmoz.org/Regional/Africa/Tanzania |tytuł = Tanzania w DMOZ |opublikowany = dmoz.org |archiwum = https://web.archive.org/web/20120415162356/http://www.dmoz.org/Regional/Africa/Tanzania |zarchiwizowano = 2012-04-15}} |
||
{{Państwa Afryki}} |
{{Państwa Afryki}} |
||
Linia 432: | Linia 441: | ||
{{WTO}} |
{{WTO}} |
||
}} |
}} |
||
{{Kontrola autorytatywna}} |
{{Kontrola autorytatywna}} |
||
Wersja z 14:23, 5 cze 2024
| |||||
Dewiza: Uhuru na Umoja (Wolność i jedność) | |||||
Hymn: Mungu ibariki Afrika (Boże, błogosław Afrykę) | |||||
Ustrój polityczny | |||||
---|---|---|---|---|---|
Stolica | |||||
Data powstania |
Tanganika: 9 grudnia 1961 | ||||
Prezydent | |||||
Premier | |||||
Powierzchnia |
947 300 km² | ||||
Populacja (2017) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość |
57 os./km² | ||||
Kod ISO 3166 |
TZ | ||||
Waluta |
szyling tanzański (TZS) | ||||
Telefoniczny nr kierunkowy |
+255 | ||||
Domena internetowa | |||||
Kod samochodowy |
EAT | ||||
Kod samolotowy |
5H | ||||
Strefa czasowa |
UTC +3 | ||||
Język urzędowy | |||||
Religia dominująca | |||||
PKB (2023) • całkowite • na osobę |
|||||
PKB (PSN) (2023) • całkowite • na osobę |
| ||||
![]() | |||||
Położenie na mapie![]() |
Tanzania, Zjednoczona Republika Tanzanii (suahili Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) – państwo we wschodniej Afryce powstałe z połączenia dawnych kolonii brytyjskich: Tanganiki (do I wojny światowej niemieckiej) oraz brytyjskiego Zanzibaru, co symbolizowała nazwa utworzona z pierwszych sylab nazw obu krajów TAN+ZAN. W skład Tanzanii jako republiki federacyjnej weszła również wyspa Pemba położona blisko Zanzibaru. Stolicą Tanzanii jest Dodoma, do 1981 roku było nią Dar es Salaam (obecnie stolica administracyjna i siedziba rządu).
Geografia
- Osobny artykuł:
Większą część powierzchni Tanzanii zajmuje Wyżyna Wschodnioafrykańska (wys. 900–1500 m n.p.m.) przedzielona Wielkim Rowem Wschodnim, wypełnionym jeziorami Natron, Eyasi i Manyara. Wielki Rów Wschodni otoczony jest masywem Kilimandżaro. W północnej części kraju ciągną się rozległe równiny, w tym Serengeti Plains, Step Masajów, Step Wembere, gdzieniegdzie występują ostańce skalne. Na południu znajdują się w znacznym stopniu zerodowane pasma górskie (Rubeho, Uluguru i Mbarika). Wzdłuż zachodniej granicy rozciągają się pasma gór zrębowych – Kipengere Range, Poroto i Mgeya, opadające stromym uskokiem do Wielkiego Rowu Zachodniego i ulokowanych w nim jezior. Na wybrzeżu występuje pas nizin, szeroki na 50–100 km, w obszarze delty Rufidżi na 200 km. Należące do Tanzanii wyspy Pemba i Zanzibar otoczone są koralami[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Mountains_of_the_Serengeti.jpg/220px-Mountains_of_the_Serengeti.jpg)
Klimat równikowy monsunowy, na wyspach i wybrzeżu wilgotny, na płaskowyżu suchszy. W północnej części kraju występują dwie pory deszczowe (od marca do maja i od września do listopada), na pozostałym obszarze jedna – od listopada do kwietnia lub maja. Często występują burze. W pasie nadbrzeżnym sieć hydrograficzna jest gęsta, we wnętrzu kraju rzeki mają charakter głównie okresowy. W masywie Kilimandżaro występuje kilka lodowców (na wysokości 4800–5200 m n.p.m.), systematycznie zmniejszają swoją objętość. Niziny porastają sawanny i, w większości w okolicach rzek, połacie lasów wiecznie zielonych. Na wybrzeżach występują namorzyny, na płaskowyżu sawanny, na zachodzie i południowym zachodzie głównie lasy miombo. W górach piętro leśne kończy się na 2900 m n.p.m., od 2900 do 4000 m n.p.m. występuje piętro subalpejskich zarośli, powyżej 4000 m n.p.m. piętro roślinności afroalpejskiej z olbrzymimi starcami (Senecio). W Tanzanii odnotowano 322 gatunki ssaków[3] i 1052 gatunki ptaków, z czego 24 są endemiczne dla kraju[4].
Na północy zlokalizowany jest Park Narodowy Serengeti wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
- Położenie geograficzne: pomiędzy południkami 29° i 41° E oraz równoleżnikami 1° i 12° S[5]
- Długość granic lądowych: 4161 km[6]
kraje sąsiedzkie: Burundi 589 km, Kenia 775 km, Malawi 512 km, Mozambik 840 km, Rwanda 222 km, Uganda 391 km, Zambia 353 km, Demokratyczna Republika Konga 479 km[6]
- Długość wybrzeża: 1424 km[6]
- Najwyższy punkt: Kilimandżaro 5895 m n.p.m.[5]
- Najniższy punkt: Ocean Indyjski 0 m n.p.m.[3]
Historia
Tanzania powstała 29 października 1964 r.[7] jako federacja dwóch odrębnych państw: Tanganiki (niepodległej od 1961) i Zanzibaru (niepodległego od 1963)[8]. W latach 1964–1985 krajem rządził prezydent Julius Nyerere będący inicjatorem unii. Do 1977 roku faktyczna władza należała do dwóch partii – Afrykańskiego Narodowego Związku Tanganiki i Partii Afroszyrazyjskiej na Zanzibarze. W 1977 roku Nyerere zaprowadził w kraju rządy monopartyjne oparte na Partii Rewolucji. Ustrój kraju opierał się na uchwalonej w 1967 Deklaracji z Arushy, zawierającej podstawowe założenia socjalizmu tanzańskiego (ujamaa). W ramach realizacji tej koncepcji, Nyerere przeprowadził proces kolektywizacji wsi czy nacjonalizacji gospodarki. Celem tych działań miało być doprowadzenie do ekonomicznej samowystarczalności[9][10]. Od 1972 roku miała miejsca wzmożona polityka decentralizacji, która doprowadziła w 1979 roku do nadania Zanzibarowi autonomii i odrębnych organów władzy[8].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Uniformierung_der_Schutztruppe_f%C3%BCr_Deutsch-Ostafrika_%28Brockhaus_1892%29.jpg/220px-Uniformierung_der_Schutztruppe_f%C3%BCr_Deutsch-Ostafrika_%28Brockhaus_1892%29.jpg)
W polityce zagranicznej Nyerere przyłączył Tanzanię do grupy tzw. państw frontowych i udzielała pomocy ruchom wyzwoleńczym w Południowej Afryce i Rodezji[8]. Najlepsze relacje łączyły w tym czasie Tanzanię z Chinami[8]. W 1978 roku doszło do wybuchu wojny z sąsiednią Ugandą. Spór państw rozpoczął się w 1971 roku gdy w Ugandzie doszło do zamachu stanu w którym armia na czele z Idi Aminem obaliła prezydenta Miltona Obote. Nyerere zaoferował azyl polityczny obalonemu prezydentowi[11][12]. Konsekwencją przegranej przez Ugandę wojny był upadek junty ugandyjskiej i powrót do władzy Obote w 1980 roku[9].
Nyerere ostatnią kadencję objął w 1980 roku i urząd sprawował do 1985 roku. Ostatnia kadencja polityka była okresem, w którym w parlamencie wyłoniła się opozycja dążąca do ograniczenia zakresu władzy prezydenta oraz kryzysu politycznego na Zanzibarze z 1984 roku który spowodowany był coraz większym niezadowoleniem z unii z Tanganiką oraz tendencjami separatystycznymi. Władzę po Nyerere objął Ali Hassan Mwinyi. Pochodzący z Zanzibaru polityk zahamował nastroje separatystyczne na wyspie. Nowy prezydent odstąpił od socjalistycznych zasad gospodarczych i wprowadzał w kraju wolny rynek. Spowodowało to zaciśnięcie przez Tanzanię relacji z państwami zachodnimi oraz organizacjami międzynarodowymi. W 1990 roku dawny współpracownik Nyerere, Oscar Kambona utworzył opozycyjną partię – Demokratyczne Forum Tanzanii. Działalność partii została zalegalizowana w 1992 roku poprzez wprowadzenie systemu wielopartyjnego[8]. Dominujące znaczenie zachowała Partia Rewolucji. 7 sierpnia 1998 w Dar es Salaam doszło do zamachu bombowego na ambasadę USA dokonanego przez radykalnych islamistów[8].
Demografia
Tanzania jest jednym z najsłabiej zurbanizowanych państw świata. Ludność miejska stanowi zaledwie 33,8% wszystkich mieszkańców[13]. Najgęściej zaludnione są żyzne tereny wokół masywów wulkanicznych, rejon Jeziora Wiktorii i Jeziora Malawi, oraz wyspy Zanzibar i Pemba[14].
(2017) | |
---|---|
Liczba ludności | 53 950 935 |
Ludność według wieku | |
0 – 14 lat | 43,74% (mężczyzn 11 921 393/kobiet 11 678 536) |
15 – 64 lat | 53,24% (mężczyzn 14 296 243/kobiet 14 427 430) |
ponad 64 lata | 3,02% (mężczyzn 687 118/kobiet 940 215) |
Wiek (mediana) | |
W całej populacji | 17,7 lat |
Mężczyzn | 17,5 lat |
Kobiet | 18 lat |
Przyrost naturalny | 2,75% |
Współczynnik urodzeń | 35,6 urodzin/1000 mieszkańców |
Współczynnik zgonów | 7,6 zgonów/1000 mieszkańców |
Współczynnik migracji | -0,5 migrantów/1000 mieszkańców |
Ludność według płci | |
przy narodzeniu | 1,03 mężczyzn/kobiet |
poniżej 15 lat | 1,02 mężczyzn/kobiet |
15 – 64 lat | 0,93 mężczyzn/kobiet |
powyżej 64 lat | 0,75 mężczyzn/kobiet |
Umieralność noworodków | |
W całej populacji | 39,9 śmiertelnych/1000 żywych |
płci męskiej | 42 śmiertelnych/1000 żywych |
płci żeńskiej | 37,8 śmiertelnych/1000 żywych |
Oczekiwana długość życia | |
W całej populacji | 62,6 lat |
Mężczyzn | 61,2 lat |
Kobiet | 64,1 lat |
Rozrodczość | 4,77 urodzeń/kobietę |
Urbanizacja | 33% |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Maasai_2012_05_31_2760_%287522647864%29.jpg/220px-Maasai_2012_05_31_2760_%287522647864%29.jpg)
Kraj zamieszkuje ponad 120 grup etnicznych, z których najliczniejsze są ludy Bantu. Nadal powszechny jest koczowniczy tryb życia. Znaczna część ludności jest niedożywiona i dotknięta licznymi chorobami, m.in. malarią i śpiączką[14]. Na 1 lekarza przypada ok. 50 tys. mieszkańców[13].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Hadzabe_Hunters.jpg/220px-Hadzabe_Hunters.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Zanzibar_Stone_Town01.jpg/220px-Zanzibar_Stone_Town01.jpg)
Grupa etniczna | Język | Liczebność w tys. | Procent ludności |
---|---|---|---|
Sukuma | Język sukuma | 9878 | 16,72% |
Gogo | Język gogo | 2551 | 4,32% |
Haya | Język haya | 2267 | 3,84% |
Ha | Język ha | 1918 | 3,25% |
Makonde | Język makonde | 1788 | 3,03% |
Nyamwezi | Język nyamwezi | 1745 | 2,95% |
Hehe | Język hehe | 1428 | 2,42% |
Ngonde | Język konde | 1428 | 2,42% |
Masajowie (3 grupy) | Język masajski | 1400 | 2,37% |
Luguru | Język luguru | 1308 | 2,21% |
Zaramo | Język zaramo | 1251 | 2,12% |
Bena | Język bena | 1250 | 2,12% |
Shambala | Język shambala | 1239 | 2,1% |
Chaga | Język mochi | 1158 | 1,96% |
Turu | Język nyaturu | 1059 | 1,79% |
Suahili | Język swahili | 862 | 1,46% |
Makua | Język makua | 649 | 1,1% |
Hutu | Język rundi | 647 | 1,1% |
Gudźaratowie | Język gudźarati | 498 | 0,84% |
Chińczycy | Język chiński | 103 | 0,17% |
Hindusi | Język hindi | 68 | 0,12% |
Arabowie | Język swahili | 65 | 0,11% |
Grecy | Język grecki | 34 | 0,06% |
Największe miasta
- Osobny artykuł:
Poniższa lista przedstawia największe miasta Tanzanii[16]:
Lp. | Miasto | Region | Liczba mieszkańców (2018) | ||
---|---|---|---|---|---|
1 | Dar es Salaam | Dar es Salaam | 2 698 652 | ||
2 | Mwanza | Mwanza | 436 801 | ||
3 | Zanzibar | Zanzibar Zachodni | 403 658 | ||
4 | Arusha | Arusza | 341 136 | ||
5 | Mbeya | Mbeya | 291 649 | ||
6 | Morogoro | Morogoro | 250 902 | ||
7 | Tanga | Tanga | 224 876 | ||
8 | Dodoma | Dodoma | 180 541 | ||
9 | Kigoma | Kigoma | 164 268 | ||
10 | Moshi | Kilimandżaro | 156 959 |
Religia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/St._Joseph_in_Dar_es_Salaam_ShiftN.jpg/170px-St._Joseph_in_Dar_es_Salaam_ShiftN.jpg)
- Osobny artykuł:
Struktura religijna w 2020 roku, według The ARDA[17]:
- chrześcijaństwo – 55,3%:
- protestantyzm – 29,4%
- katolicyzm – 27,8%
- kościoły niezależne – 2,2%
- islam – 31,5%
- religie etniczne, animizm – 11,3%
- hinduizm – 0,87%
- bahaizm – 0,43%
- brak religii – 0,36%
- inne religie – 0,12%.
Według szacunków Pew Research Center z 2020 roku, 63% populacji identyfikuje się jako chrześcijanie, 34% jako muzułmanie i 5% praktykowało inne religie. Chrześcijaństwo jest wewnętrznie zróżnicowane i mniej więcej po równo podzielone między katolików i protestantów[18]. Luteranie i anglikanie są największymi wyznaniami protestanckimi, jednak od lat 80. XX wieku prężnie rozwija się ruch zielonoświątkowy, osiągając kilka milionów zwolenników[19][20]. Do największych związków wyznaniowych należy także Baptystyczna Konwencja Tanzanii, która zgłasza ponad 2,6 mln wyznawców w 1300 kościołach[21].
Na Zanzibarze około 99% mieszkańców wyznaje islam[18].
Ustrój polityczny
Republika Tanzanii od 1961 roku (jako Tanganika) jest członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W wyborach powszechnych wybierany jest prezydent oraz członkowie jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego (Bunge) na pięcioletnią kadencję. Prezydent powołuje premiera rządu oraz członków swojego gabinetu spośród parlamentarzystów. W liczącym 274 miejsc parlamencie, 37 miejsc zarezerwowanych jest dla kobiet, a 5 dla członków Izby Reprezentantów Zanzibaru. W wyborach z 14 grudnia 2005 dominującą pozycję w parlamencie zdobyła Partia Rewolucji zdobywając 70% poparcia w wyborach do Zgromadzenia Narodowego i 80% poparcia w wyborach prezydenckich[22].
Podział administracyjny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Regions_of_Tanzania_2016.png/310px-Regions_of_Tanzania_2016.png)
- Osobny artykuł:
Tanzania podzielona jest na 31 regionów[potrzebny przypis]:
Gospodarka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/National_Bank_of_Commerce_building_in_Dar_es_Salaam_2012.jpg/220px-National_Bank_of_Commerce_building_in_Dar_es_Salaam_2012.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Dar_es_Salaam_Market.jpg/220px-Dar_es_Salaam_Market.jpg)
Tanzania jest jednym z najbiedniejszych państw świata. W 2014 roku wartość PKB szacowano na 43,8 mld dolarów lub 86,4 mld dolarów parytetu siły nabywczej (PPP)[23]. Tanzania należy do krajów rozwijających się, z PKB per capita wynoszącym 1813 dolarów (PPP)[23], co stanowiło 32% średniej dla 45 krajów Afryki subsaharyjskiej[24] oraz uplasowało Tanzanię na 23. miejscu wśród tych krajów[25]. W 2015 roku wzrost PKB wyniósł 3,7%[26].
Od 2009 do 2013 roku PKB per capita Tanzanii (oparte na stałym kursie krajowej waluty) rosło średnio o 3,5% rocznie, więcej niż w innych krajach Wspólnoty Wschodnioafrykańskiej[24].
Największymi partnerami handlowymi Tanzanii w 2012 roku były RPA, Szwajcaria i Chiny, do których eksportowano towary o wartości 5,5 mld USD. Wartość importu wyniosła 11,7 mld USD, a najwięcej importowano ze Szwajcarii, Chin i Zjednoczonych Emiratów Arabskich[27].
Tanzania przetrwała Wielką Recesję, która rozpoczęła się pod koniec 2008 roku, stosunkowo dobrze. Wysokie ceny złota, wzmocnienie przemysłu wydobywczego kraju oraz słaba integracja Tanzanii ze światowym rynkiem przyczyniły się do odizolowania kraju od spowolnienia[28]. Po zakończeniu recesji Tanzania nastąpił dynamiczny rozwój kraju, dzięki silnemu sektorowi turystyki, telekomunikacji i bankowości[28].
Według Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju, gospodarka narodowa tylko w niewielkim stopniu skorzystała z wzrostu gospodarczego w ostatnich latach, pomijając większość ludności kraju[29]. W 2013 roku Globalny Raport Głodu dla Tanzanii był gorszy niż w jakimkolwiek innym kraju Wspólnoty Wschodnioafrykańskiej, z wyjątkiem Burundi[30].
Rolnictwo
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Tea_fields%2C_Tukuyu%2C_Tanzania.jpg/220px-Tea_fields%2C_Tukuyu%2C_Tanzania.jpg)
Gospodarka w Tanzanii w dużym stopniu opiera się na rolnictwie, które stanowi 24,5% wartości PKB kraju[31], 85% eksportu[13] i zapewnia pracę połowie zatrudnionych pracowników[31]. W 2012 roku sektor rolny urósł o 4,3%, czyli mniej niż połowę wyznaczonego celu w Milenijnych Celach Rozwoju ustalonego na poziomie 10,8%[32]. Grunty orne zajmują 15,2% powierzchni kraju[33], z czego 2,4% gruntów przeznaczone jest pod uprawy stałe[34].
Największy udział w zbiorach w 2013 roku przyniosły: kukurydza (5,17 mln ton), maniok (1,94 mln ton), bataty (1,88 mln ton), fasola (1,64 mln ton), banany (1,31 mln ton), ryż (1,31 mln ton) i proso (1,04 mln ton)[31]. W 2013 roku najczęściej uprawianą rośliną przemysłową był trzcina cukrowa (296,7 tys. ton), a następnie bawełna (241,2 tys. ton), orzechy nerkowca (126 tys. ton), tytoń (86,9 tys. ton), kawowiec (48 tys. ton), sizal (37,4 tys. ton) oraz herbata (32,4 tys. ton)[31].
Według National Irrigation Master Plan z 2002 roku 29,4 mln ha ziemi w Tanzanii nadaje się do irygacji, jednak do 2011 roku nawodniono jedynie 310 745 ha[35].
Przemysł
Górnictwo w Tanzanii skupia się przede wszystkim na wydobyciu kamieni szlachetnych i półszlachetnych, złota oraz soli[36]. W Mwadui wydobywa się diamenty[36]. Najlepiej rozwiniętą gałęzią przemysłu stanowi przetwórstwo rolno-spożywcze, a także istotną rolę odgrywa przemysł cementowy[36]. W Dar es-Salaam funkcjonuje elektrownia termiczna[36].
Telekomunikacja
Telekomunikacja jest najszybciej rozwijającym się sektorem gospodarki w Tanzanii. W 2013 roku sektor ten urósł o 22,8%, ale stanowił zaledwie 2,4% PKB[37].
W 2011 roku na 100 mieszkańców kraju przypadało 56 abonentów telefonii komórkowej, nieco powyżej średniej w rejonie Afryki Subsaharyjskiej. Około 11% Tanzańczyków posiadało dostęp do Internetu, ale liczba ta bardzo szybko rośnie. W kraju rozwija się sieć światłowodowa o niskiej przepustowości, która zastąpiła zawodny Internet satelitarny[38].
Transport
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Railways_in_Tanzania.svg/250px-Railways_in_Tanzania.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Mawenzi.jpg/220px-Mawenzi.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Lake_Victoria_composite_satellite_photo.jpg/220px-Lake_Victoria_composite_satellite_photo.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Lake_Manyara_Wildlife.jpg/220px-Lake_Manyara_Wildlife.jpg)
Infrastruktura drogowa
- Wszystkie drogi (stan w 2010): 86 472 km
- Drogi utwardzone: 7092 km
- Drogi nieutwardzone: 79 380 km[6]
Infrastruktura kolejowa
- Osobny artykuł:
- Wszystkie linie kolejowe: 4567 km
- Linie kolejowe o rozstawie 1000 mm: 2707 km
- Linie kolejowe o rozstawie 1067 mm: 1860 km[6]
Tanzania dysponuje rozwiniętą jak na warunki afrykańskie siecią kolejową (5. miejsce w Afryce[6]). Sieć składa się z dwóch systemów o różnych rozstawach toru. Starszym systemem jest oparta o rozstaw metrowy linia centralna łącząca Tanzanię z Kenią oraz Ugandą (prom kolejowy) i Kongiem (prom kolejowy, nie funkcjonuje). Nowszym systemem jest oparta o rozstaw przylądkowy linia Tazara łącząca Tanzanię z Zambią i przez to całą siecią kolejową południowej Afryki. Sieci spotykają się w porcie Dar Es Salaam oraz mieście Kitadu.
Ubóstwo
Poziom ubóstwa w Tanzanii jest bardzo wysoki[39]. Tanzania poczyniła niewielkie postępy w kierunku zmniejszenia skrajnego głodu i niedożywienia[40][39]. W 2010 roku Globalny Wskaźnik Głodu zaliczył sytuację w Tanzanii do „alarmującej”[39]. Dzieci z obszarów wiejskich cierpią znacznie bardziej na niedożywienie i chroniczny głód od dzieci z obszarów miejskich, choć różnice miejsko-wiejskie zmniejszyły się zarówno w zakresie niedowagi oraz zahamowania wzrostu. Niska wydajność sektora rolniczego wynika głównie z niedostatecznych inwestycji infrastrukturalnych, ograniczonego dostępu do środków produkcji rolnej oraz kredytów, dużego uzależnienia od warunków pogodowych, a także niedostatecznego wsparcia handlu i reklamy produktów lokalnych[39].
Około 68% mieszkańców Tanzanii mieszka poniżej progu ubóstwa (mniej niż 1,25 dolara na dzień), a 16% dzieci poniżej 5. roku życia jest niedożywionych[40]. Najważniejsze wyzwania stojące przed Tanzanią według Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju to niezrównoważone pozyskiwanie surowców naturalnych oraz uprawy roślin, zmiany klimatu i zanieczyszczenie źródeł wody[40].
Turystyka
W 2015 roku turystyka stanowiła 12,7% PKB Tanzanii oraz zapewniała zatrudnienie 10,3% sile roboczej w kraju (1 151 200 pracowników)[41]. Sektor ten rozwija się bardzo szybko, a całkowite przychody z turystyki urosły z 1,74 mld USD w 2004 roku do 4,48 mld USD w 2013 roku[42]. Zdecydowana większość turystów odwiedza Zanzibar, a także Park Narodowy Serengeti (452 485 turystów w 2013 roku), rezerwat Ngorongoro, Park Narodowy Tarangire (165 949 turystów w 2013 roku), Park Narodowy Lake Manyara (187 773 turystów w 2013 roku) oraz Kilimandżaro[38]. W 2012 roku turyści wydali 56 mld szylingów tanzańskich.
Siły zbrojne
Tanzania dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[43]. Uzbrojenie sił morskich składało się w 2014 roku m.in. z 19 okrętów obrony wybrzeża, natomiast sił lądowych m.in. z: 30 czołgów, 350 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 16 zestawów artylerii holowanej[43]. Tanzańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 14 myśliwców, 11 samolotów transportowych, 7 samolotów szkolno-bojowych oraz 8 śmigłowców[43]. Wojska tanzańskie w 2014 roku liczyły 27 tys. żołnierzy zawodowych oraz 80 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) tanzańskie siły zbrojne stanowią 106. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 220 mln dolarów (USD)[43].
Szkolnictwo
W Tanzanii używanych jest około 100 języków, głównie z rodziny bantu. W szkolnictwie podstawowym używany jest język suahili, natomiast w szkolnictwie wyższym w powszechnym użyciu jest język angielski. W 2012 roku wskaźnik alfabetyzacji osób powyżej 15. roku życia wynosił 67,8%[44]. Edukacja jest obowiązkowa dla osób poniżej 15. roku życia. w 2010 roku 74,1% dzieci między 5. a 14. rokiem życia uczęszczało do szkół. W 2012 roku edukację podstawową ukończyło 80,8% dzieci[45]. W kraju znajduje się 21 uniwersytetów:
- Ardhi University
- Dodoma University
- Hubert Kairuki Memorial University (HKMU)
- International Medical and Technological University (IMTU)
- Moshi University College of Cooperative and Business Studies
- Mount Meru University
- Muhimbili University of Health and Allied Sciences (MUHAS)
- Muslim University of Morogoro (MUM)
- Mzumbe University (MU)
- Open University of Tanzania (OUT)
- Ruaha University College (RUCO)
- St. Augustine University of Tanzania (SAUT)
- St. John University of Tanzania (SJUT)
- Sokoine University of Agriculture (SUA)
- State University of Zanzibar
- Theophile Kisanji University
- Tumaini University (TU)
- University of Bukoba
- University of Dar es Salaam (UDSM)
- Zanzibar University (ZU)
- Dar es salaam Institute of Technology
Przypisy
- ↑ The World Factbook – Central Intelligence Agency [online], www.cia.gov [dostęp 2017-10-05] [zarchiwizowane z adresu 2020-11-27] (ang.).
- ↑ a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2023: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2023. [dostęp 2023-05-23]. (ang.).
- ↑ a b c Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata. T. 12. Afryka Wschodnia i Środkowa. Warszawa: PWN, 2006, s. 54–57. ISBN 83-01-14927-2.
- ↑ Tanzania. BirdLife DataZone. [dostęp 2016-12-03].
- ↑ a b 2015 Tanzania in Figures. National Bureau of Statistics, Dar es Salaam, czerwiec 2016. [dostęp 2016-12-03].
- ↑ a b c d e f The World Factbook. Central Intelligence Agency, 2016-11-10. [dostęp 2016-11-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-11-27)].
- ↑ Nowa nazwa Republiki Tanganiki i Zanzibaru, „Gazeta Zielonogórska”, 30 października 1964 [dostęp 2022-05-25] .
- ↑ a b c d e f Tanzania. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2015-06-03] .
- ↑ a b Julius Nyerere, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-05] (ang.).
- ↑ Nyerere Julius Kambarage. portalwiedzy.onet.pl. (pol.).
- ↑ EAST AFRICA: An Idi-otic Invasion. „Time”, 1978-10-13. [dostęp 2009-08-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-23)]. (ang.).
- ↑ Idi Amin and Military Rule. Library of Congress Country Studies: Uganda. [dostęp 2009-08-22]. (ang.).
- ↑ a b c The World Factbook – Central Intelligence Agency [online], www.cia.gov [dostęp 2017-01-28] [zarchiwizowane z adresu 2020-11-27] (ang.).
- ↑ a b Przeglądowy Atlas Świata – Afryka, Fogra Oficyna Wydawnicza, Rajmund Mydela i Jerzy Grocha; s. 341, Kraków 1998, ISBN 83-85719-32-6 .
- ↑ Country: Tanzania – People Groups. Joshua Project, 2018. [dostęp 2018-06-30]. (ang.).
- ↑ Tanzania Population 2018. World Population Review, 2018. [dostęp 2018-10-04]. (ang.).
- ↑ National Profiles [online], www.thearda.com [dostęp 2022-09-30] .
- ↑ a b Tanzania [online], United States Department of State [dostęp 2022-09-30] (ang.).
- ↑ Faith and Development in Focus: Tanzania [online], Berkley Center for Religion, Peace and World Affairs [dostęp 2022-09-30] (ang.).
- ↑ Martin Lindhardt , Pentecostalism and the Encounter with Traditional Religion in Tanzania: Combat, Congruence and Confusion, [w:] Research Gate [online], str. 38-39, 2017 [dostęp 2022-09-30] (ang.).
- ↑ TANZANIA | Baptists’ Church of Tanzania | Baptist World Alliance [online], baptistworld.org [dostęp 2022-09-30] .
- ↑ Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut: Systemy polityczne współczesnego świata. Gdańsk: ARCHE, 2004.
- ↑ a b Report for Selected Countries and Subjects [online], www.imf.org [dostęp 2017-01-29] (ang.).
- ↑ a b Report for Selected Country Groups and Subjects [online], www.imf.org [dostęp 2017-01-29] (ang.).
- ↑ Report for Selected Countries and Subjects [online], www.imf.org [dostęp 2017-01-29] (ang.).
- ↑ GDP per capita growth (annual %) | Data [online], data.worldbank.org [dostęp 2017-01-29] (ang.).
- ↑ UNdata | country profile | United Republic of Tanzania [online], 25 grudnia 2016 [dostęp 2017-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-25] .
- ↑ a b Economy, [w:] Lake Jospeh , Africa South of the Sahara, Europa Publications and Iain Frame, 2013, s. 1250, ISBN 1-85743-659-8 .
- ↑ About Tanzania [online], UNDP in Tanzania [dostęp 2017-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2014-10-14] (ang.).
- ↑ 2013 Global Hunger Index, International Food Policy Research Institute, 2013, s. 15 [zarchiwizowane z adresu 2014-11-06] .
- ↑ a b c d Statistical Abstract 2013, Ministry of Finance, 2014 [zarchiwizowane z adresu 2015-07-06] .
- ↑ MKUKUTA annual implementation report 2012/13, Ministerstwo Finansów Tanzanii, 2013 .
- ↑ Arable land (% of land area) | Data [online], data.worldbank.org [dostęp 2017-01-28] (ang.).
- ↑ Permanent cropland (% of land area) | Data [online], data.worldbank.org [dostęp 2017-01-28] (ang.).
- ↑ Irrigation will give us more food by 2015 – govt [online], 18 marca 2016 [dostęp 2017-01-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-18] .
- ↑ a b c d Encyklopedia Geograficzna Świata II. Afryka. Kraków: OPRES, 1997. ISBN 83-85909-21-4.
- ↑ Ministerstwo Finansów Tanzanii: Quaterly Economic Review and Budget Execution Report for Fiscal Year 2013/14: January-March 2014. maj 2014. [dostęp 2016-12-11].
- ↑ a b Africa South of the Sahara. W: Jospeh Lake: Economy. Europa Publications and Iain Frame, 2013, s. 1253. ISBN 1-85743-659-8.
- ↑ a b c d Tanzania UNDP. [dostęp 2016-11-24].
- ↑ a b c Tanzania. [dostęp 2016-11-24].
- ↑ World Travel and Tourism Council Data, 2013 – knoema.com, „Knoema” [dostęp 2017-02-03] [zarchiwizowane z adresu 2017-02-04] (ang.).
- ↑ UNWTO Tourism Highlights: 2014 Edition, United Nations World Tourism Organization, 2014 [zarchiwizowane z adresu 2015-02-08] .
- ↑ a b c d Tanzania. Global Firepower. [dostęp 2014-09-10]. (ang.).
- ↑ UNICEF: Tanzania, United of – Statistics. 15 października 2014. [dostęp 2016-12-12].
- ↑ U.S. Department of Labor: 2013 Findings on the Worst Forms of Child Labor. [dostęp 2016-12-12].
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona rządu Tanzanii
- Oficjalna strona parlamentu Tanzanii
- Tanzania w DMOZ. dmoz.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-15)].