Anas
Anas[1] | |||||
Linnaeus, 1758[2] | |||||
![]() Przedstawiciel rodzaju – cyranka modroskrzydła (A. discors) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Plemię | |||||
Rodzaj |
Anas | ||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Anas boschas Linnaeus, 1758 (= Anas platyrhynchos Linnaeus, 1758) | |||||
| |||||
Gatunki | |||||
|
Anas – rodzaj ptaków z podrodziny kaczek (Anatinae) w obrębie rodziny kaczkowatych (Anatidae).
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy[28].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 35–70 cm, rozpiętość skrzydeł 50–100 cm; masa ciała samic 270–1400 g, samców 290–1800 g[28].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Anas: łac. anas, anatis „kaczka”. Krzyżówka jest dzikim przodkiem udomowionych kaczek[29].
- Anassus: gr. intensywny przedrostek α- a-; νασσα nassa „kaczka” (por. łac. anas, anatis „kaczka”). Rafinesque ukuł tę nazwę dla grupy dzikich ptaków (Serrirostria, podrodzina Anserinia), ale później w ornitologii anassa (od gr. ανασσα anassa „królowa”) jest zawsze używana w odniesieniu do „czapli”[30].
- Dafila (Daphila): autor opisu taksonu nie wyjaśnił pochodzenia nazwy. Sądzono, że jest to brazylijska nazwa jakiejś kaczki, ale zostało to odrzucone przez Elliotta Couesa w 1882 roku[31]. Gatunek typowy: Anas acuta Linnaeus, 1758.
- Crecca: epitet gatunkowy Anas crecca Linnaeus, 1758; szw. Kricka i Kräcka „cyraneczka zwyczajna”[32]. Gatunek typowy: Anas crecca Linnaeus, 1758.
- Nettion (Nettium): gr. νηττιον nēttion „kaczuszka”, od zdrobnienia νηττα nētta „kaczka”[33]. Gatunek typowy: Anas crecca Linnaeus, 1758.
- Trachelonetta: gr. τραχηλος trakhēlos „kark, szyja”; νηττα nētta „kaczka”[34]. Gatunek typowy: Anas acuta Linnaeus, 1758.
- Boschas: łac. boscas, boscadis lub boscis, boscidis „kaczka”, od gr. βοσκας boskas, βασκας baskas lub φασκας phaskas „dzika kaczka”[35]. Gatunek typowy: Anas platyrhynchos Linnaeus, 1758.
- Phasianurus: gr. φασιανος phasianos „bażant”; ουρα oura „ogon”[36]. Gatunek typowy: Phasianurus vigorsii Wagler, 1832 (= Anas Bahamensis Linnaeus, 1758).
- Paecilonitta (Poecilonitta, Poecilonetta, Paecilonetta): gr. ποικιλος poikilos „cętkowany”; νηττα nētta „kaczka”[37]. Gatunek typowy: Anas Bahamensis Linnaeus, 1758.
- Virago: łac. virago, viraginis „bohaterka, wojowniczka”, od virgo, virginis „panna”[38]. Gatunek typowy: Mareca castanea Eyton, 1838.
- Elasmonetta: gr. ελασμος elasmos „płyta”; νηττα nētta „kaczka”[39]. Gatunek typowy: Anas chlorotis G.R. Gray, 1845.
- Polionetta: gr. πολιος polios „szary”; νηττα nētta „kaczka”[40]. Gatunek typowy: Anas poecilorhyncha J.R. Forster, 1781.
- Dafilula: zdrobnienie nazwy rodzaju Dafila Stephens, 1824[41]. Gatunek typowy: Querquedula eatoni Sharpe, 1875.
- Horizonetta: gr. ὁριζω horizō „ograniczać”; νηττα nētta „kaczka”[42]. Gatunek typowy: Anas laysanensis Rothschild, 1892.
- Afranas: łac. Afer, Afra „afrykański”, od Africa „Afryka”; anas, anatis „kaczka”[43]. Gatunek typowy: Anas undulata C.F. Dubois, 1839.
- Melananas: łac. melas, melanos „czarny”, od gr. μελας melas, μελανος melanos „czarny”; anas, anatis „kaczka”[44]. Gatunek typowy: Anas sparsa Eyton, 1838.
- Notonetta: gr. νοτος notos „południe”; νηττα nētta „kaczka”[45]. Gatunek typowy: Anas capensis J.F. Gmelin, 1789.
- Xenonetta: gr. ξενος xenos „obcy”; νηττα nētta „kaczka”[46]. Gatunek typowy: Xenonetta nesiotis J.H. Fleming, 1935.
- Dafilonettion: rodzaj Dafila Stephens, 1824; rodzaj Nettion Kaup, 1829[47]. Gatunek typowy: Anas flavirostris Vieillot, 1816.
- Philippinetta: Filipiny ang. Philippine Islands; greckie νηττα nētta „kaczka”[48]. Gatunek typowy: Anas luzonica Fraser, 1839.
- Aethiopinetta: grc. Αιθιοπια Aithiopia „etiopski”, od αιθω aithō „palić się”; ωψ ōps, ωπος ōpos „twarz”; νηττα nētta „kaczka”[49]. Gatunek typowy: Anas erythrorhyncha J.F. Gmelin, 1789.
- Pachyanas: gr. παχυς pakhus „duży, tęgi”; łac. anas, anatis „kaczka”[50]. Gatunek typowy: Pachyanas chathamica Oliver, 1955.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]We wcześniejszych ujęciach systematycznych do Anas należały gatunki z rodzajów Spatula (S. querquedula, S. hottentota, S. puna, S. versicolor, S. platalea, S. smithii, S. rhynchotis, S. clypeata, S. cyanoptera, S. discors), Sibirionetta (S. formosa) i Mareca (M. falcata, M. strepera, M. penelope, M. americana, M. sibilatrix), jednak analiza filogenetyczna przeprowadzona w 2009 roku wykazała, że tak zdefiniowany rodzaj Anas nie byłby monofiletyczny w stosunku do rodzajów Tachyeres, Amazonetta, Speculanas i Lophonetta i dlatego został podzielony na kilka mniejszych taksonów[51][52]; w takim ujęciu do rodzaju Anas należą następujące gatunki[53]:
- Anas sparsa Eyton, 1838 – moręgówka
- Anas undulata C.F. Dubois, 1839 – kaczka żółtodzioba
- Anas melleri P.L. Sclater, 1865 – kaczka madagaskarska
- Anas superciliosa J.F. Gmelin, 1789 – kaczka pacyficzna
- Anas luzonica Fraser, 1839 – kaczka filipińska
- Anas laysanensis Rothschild, 1892 – krzyżówka białooka
- Anas zonorhyncha Swinhoe, 1866 – kaczka chińska
- Anas poecilorhyncha J.R. Forster, 1781 – kaczka pstrodzioba
- Anas platyrhynchos Linnaeus, 1758 – krzyżówka zwyczajna
- Anas diazi Ridgway, 1886 – krzyżówka meksykańska
- Anas rubripes Brewster, 1902 – brązówka
- Anas fulvigula Ridgway, 1874 – krzyżówka florydzka
- Anas wyvilliana P.L. Sclater, 1878 – krzyżówka hawajska
- Anas theodori E. Newton & Gadow, 1893 – cyraneczka maskareńska – takson wymarły pod koniec XVII wieku[54]
- Anas gibberifrons S. Müller, 1842 – cyraneczka szara
- Anas castanea (Eyton, 1838) – cyraneczka kasztanowata
- Anas chlorotis G.R. Gray, 1845 – cyraneczka rdzawa
- Anas aucklandica G.R. Gray, 1844) – cyraneczka auklandzka
- Anas nesiotis (J.H. Fleming, 1935) – cyraneczka południowa
- Anas bernieri (Hartlaub, 1860) – cyraneczka madagaskarska
- Anas capensis J.F. Gmelin, 1789 – cyraneczka płowa
- Anas bahamensis Linnaeus, 1758 – rożeniec białolicy
- Anas erythrorhyncha J.F. Gmelin, 1789 – rożeniec czerwonodzioby
- Anas acuta Linnaeus, 1758 – rożeniec zwyczajny
- Anas georgica J.F. Gmelin, 1789 – rożeniec żółtodzioby
- Anas eatoni (Sharpe, 1875) – rożeniec krótkosterny
- Anas marecula Olson & Jouventin, 1996 – rożeniec krótkodzioby – takson wymarły[55]
- Anas crecca Linnaeus, 1758 – cyraneczka zwyczajna
- Anas andium (P.L. Sclater & Salvin, 1873) – cyraneczka andyjska
- Anas flavirostris Vieillot, 1816 – cyraneczka żółtodzioba
Fragment kladogramu obejmujący gatunki z rodzaju Anas[56]:
Anas |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Nowa nazwa dla Anas Linnaeus, 1758.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Anas, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ C. Linnaeus: Systema Naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 122. (łac.).
- ↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature: or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 72. (fr.).
- ↑ J.F. Stephens: Dafila. Pintail.. W: G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. Cz. 12. Londyn: Printed for G. Kearsley, 1824, s. 126. (ang.).
- ↑ J. Brookes: A catalogue of the Anatomical and Zoological Museum of Joshua Brookes. T. 2. London: Richard Taylor, 1828, s. 101. (ang.).
- ↑ Kaup 1829 ↓, s. 95.
- ↑ Kaup 1829 ↓, s. 115.
- ↑ W. Swainson: Northern Zoology. W: W. Swainson, J. Richardson: Fauna boreali-americana, or, The zoology of the northern parts of British America : containing descriptions of the objects of natural history collected on the late northern land expeditions, under command of Captain Sir John Franklin, R.N.. Cz. 2: The Birds. Londyn: J. Murray [etc.], 1831, s. 442. (ang.).
- ↑ J.G. Wagler. Neue Sippen und Gattungen der Säugetiere und Vögel. „Isis von Oken”. 25, s. kol. 1235, 1832. (niem.).
- ↑ T.C. Eyton: A monograph on the Anatidae, or duck tribe. London: Longman, Orme, Brown, Green, & Longman, 1838, s. 32, 115. (ang.).
- ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 74. (ang.).
- ↑ H.E. Strickland. Supplementary remarks on Mr. G.R. Gray’s 'Genera of Birds'. „The Annals and Magazine of Natural History”. 8, s. 545, 1842. (ang.).
- ↑ R. Vierthaler. Ornithologischer Tagebuchsbericht einer Reise auf dem blauen Nil von Chartum durch Sennaar nach Rosseires. „Naumannia: Archiv für die Ornithologie Vorzugsweise Europa's: Organ der Deutsche Ornithologen-Gesellschaft”. 2 (1), s. 53, 1852. (niem.).
- ↑ Ch.-L. Bonaparte. Conspectus systematis ornitiiologæ. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Quatrième Série. 1, s. 151, 1854. (fr.).
- ↑ A. Newton. On a remarkable Sexual Peculiarity in an Australian Species of Duck. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 39, s. 651, 1871. (ang.).
- ↑ T. Salvadori: Catalogue of the Birds in the British Museum. Cz. 27. London: Printed by order op the Trustees, 1895, s. 287. (ang.).
- ↑ E. Coues. Dafilula, a New Subgenus. „The Auk”. 14, s. 207, 1897. (ang.).
- ↑ W.T. Blanford: The fauna of British India, including Ceylon and Burma. Cz. 4: Birds. Londyn: Taylor & Francis, 1898, s. 441. (ang.).
- ↑ E.W. Oates: A manual of the game birds of India. Cz. 2. Bombay: Pub. for the Author by Messrs A.J. Combridge & Co., 1899, s. 149. (ang.).
- ↑ W.B. Scott: Reports of the Princeton University Expeditions to Patagonia, 1896–1899. Cz. 2. Princeton: The University, 1912, s. 456. (ang.).
- ↑ H.C. Oberholser. Description of a new genus of Anatidae. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 30, s. 119, 1917. (ang.).
- ↑ a b c A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8, s. 204, 1922. (ang.).
- ↑ J.H. Fleming. A new genus and species of flightless Duck from Campbell Island. „Occasional Paper - Royal Ontario Museum, Art and Archaeology”. 1, s. 1, 1935. (ang.).
- ↑ H. von Boetticher. Die systematische Stellung einiger Entenformen. „Anzeiger der Ornithologische Gesellschaft in Bayern”. 2, s. 106, 1937. (ang.).
- ↑ H. von Boetticher: Estschrift zum 60. geburtstage von professor dr. Embrik Strand. Cz. 3. Ryga: Izdevnieciba „Latvija”, 1937, s. 585. (niem.).
- ↑ H. von Boetticher. Bemerkungen zur Systematik der Pinguine, pp. 22-29 5 figs. Die phylogenetisch-systematische Stellung von Anseranas, pp. 55-58 3 figs. Uber die systematische Stellung der afrikanischen Rotschnabelente Paecilonitta erythrorhyncha (Vieillot). „Zoologischer Anzeiger”. 142, s. 150, 1943. (niem.).
- ↑ W.R.B. Oliver: New Zealand Birds. Wellington: Reed, 1955. ISBN 0-589-00851-X. (ang.).
- ↑ a b D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Ducks, Geese, and Waterfowl (Anatidae), version 1.0. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.anatid1.01. [dostęp 2020-08-10]. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Anas [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Anassus [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Dafila [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Crecca [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Nettion [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Trachelonetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Boschas [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Phasianurus [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Paecilonitta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Virago [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Elasmonetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Polionetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Dafilula [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Horizonetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Afranas [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Melananas [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Notonetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Xenonetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Dafilonettion [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Philippinetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Aethiopinetta [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Pachyanas [dostęp 2023-04-23] .
- ↑ J. Gonzalez, H. Düttmann & M. Wink. Phylogenetic relationships based on two mitochondrial genes and hybridization patterns in Anatidae. „Journal of Zoology”. 279 (3), s. 310–318, 2009. DOI: 10.1111/j.1469-7998.2009.00622.x. (ang.).
- ↑ E.C. Dickinson (red.) & J.V. Remsen Jr.: The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World. Cz. 1: Non-passerines. Eastbourne: Aves Press, 2013. ISBN 978-0-9568611-0-8. (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Anatini Leach, 1820 (wersja: 2023-03-12). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2023-04-23].
- ↑ BirdLife International, Anas theodori, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017, wersja 2016-3 [dostęp 2017-04-27] (ang.).
- ↑ BirdLife International, Anas marecula, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017, wersja 2016-3 [dostęp 2017-04-27] (ang.).
- ↑ J. Boyd III: Anatidae: Ducks, Geese, Swans. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-07]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 1–203. (niem.).
- The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).