Żabno: Różnice pomiędzy wersjami
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
[wersja nieprzejrzana] | [wersja przejrzana] |
Znaczniki: Wycofane Z urządzenia mobilnego Z wersji mobilnej (przeglądarkowej) |
→Sport: rozwinięcie treści |
||
(Nie pokazano 15 wersji utworzonych przez 12 użytkowników) | |||
Linia 1: | Linia 1: | ||
{{ |
{{Inne znaczenia|miasta|[[Żabno (ujednoznacznienie)|inne miejscowości o tej samej nazwie]]}} |
||
{{Polskie miasto infobox |
{{Polskie miasto infobox |
||
|nazwa = Żabno |
|nazwa = Żabno |
||
Linia 13: | Linia 13: | ||
|data założenia = |
|data założenia = |
||
|prawa miejskie = sprzed 1385 do 1905, odzyskane w 1934 |
|prawa miejskie = sprzed 1385 do 1905, odzyskane w 1934 |
||
|stanowisko zarządzającego = |
|stanowisko zarządzającego = Burmistrz |
||
|zarządzający = |
|zarządzający = Tomasz Kijowski (2024) |
||
|powierzchnia = 11,13 |
|powierzchnia = 11,13 |
||
|wysokość = 183 |
|wysokość = 183 |
||
|rok = 31.12.2019 |
|rok = 31.12.2019 |
||
|liczba ludności = 4200<ref name="populacja2019">{{Cytuj |tytuł = Wyniki badań bieżących |
|liczba ludności = 4200<ref name="populacja2019">{{Cytuj |tytuł = Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny |data dostępu = 2020-07-31 |opublikowany = demografia.stat.gov.pl |url = http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx}}</ref> |
||
|gęstość zaludnienia = 377,4 |
|gęstość zaludnienia = 377,4 |
||
|strefa numeracyjna = (+48) 14 |
|strefa numeracyjna = (+48) 14 |
||
|kod pocztowy = 33-240 |
|kod pocztowy = 33-240 |
||
|tablice rejestracyjne = KTA |
|tablice rejestracyjne = KTA |
||
|plan miasta = |
|||
|kod mapy = Żabno (gmina) |
|kod mapy = Żabno (gmina) |
||
|współrzędne = 50°07′58″N 20°53′07″E |
|współrzędne = 50°07′58″N 20°53′07″E |
||
Linia 42: | Linia 43: | ||
== Historia == |
== Historia == |
||
[[Plik:Potwierdzenie nadania prawa niemieckiego miastom Ksiaz, Zabno i Brzeg.jpg|thumb|left|[[Władysław II Jagiełło|Władysław]], król polski, nadaje prawo niemieckie miastom: Książ, Żabno i Brzeg wraz z przyległymi wioskami (1400)]] |
[[Plik:Potwierdzenie nadania prawa niemieckiego miastom Ksiaz, Zabno i Brzeg.jpg|thumb|left|[[Władysław II Jagiełło|Władysław]], król polski, nadaje prawo niemieckie miastom: Książ, Żabno i Brzeg wraz z przyległymi wioskami (1400)]] |
||
[[Plik:Żabno kościół.jpg|thumb |
[[Plik:Żabno kościół.jpg|thumb|[[Kościół Ducha Świętego w Żabnie|Kościół par. pw. Świętego Ducha]]|alt=Kościół parafialny pw. Świętego Ducha w Żabnie. Na pierwszym planie zdjęcia widać zadbaną zieleń i białą wieżę kościoła. Obok budowli rośnie kilka dużych drzew.]] |
||
[[Plik: |
[[Plik:Stacja kolejowa w Żabnie - 2.jpg|thumb|[[Żabno (stacja kolejowa)|Stacja kolejowa w Żabnie]] (2022)|alt=Zdjęcie przedstawia zniszczony, wyłożony betonowymi płytami peron stacji kolejowej w Żabnie, poniżej jego krawędzi, po prawej i lewej stronie widać tory. Po prawej stronie zdjęcia można zobaczyć wysokie krzaki i młode drzewka. W tle widać zniszczony ceglany budynek, rampę kolejową i dziką zieleń.]] |
||
[[ |
[[Plik:Ratusz w Żabnie.jpg|thumb|[[Ratusz w Żabnie]] (2022)|alt=Zdjęcie przedstawia Ratusz miejski w Żabnie. Budynek ratusza pomalowany jest na biało. W bryle budowli widać kilka okien oraz drzwi umiejscowione na środku. Na dachu znajduje się niewielka wieżyczka z zegarem. Obok ratusza rośnie kilka drzew, a w tle widać inne budynki.]] |
||
[[File:Rynek w Żabnie - 1.jpg|thumb|Rynek w Żabnie, widok od południa]] |
|||
[[Plik:Żabno 2.jpg|thumb|240x240px|Ratusz w Żabnie|alt=Zdjęcie przedstawia Ratusz miejski w Żabnie. Budynek ratusza pomalowany jest na biało. W bryle budowli widać kilka okien oraz drzwi umiejscowione na środku. Na dachu znajduje się niewielka wieżyczka z zegarem. Obok ratusza rośnie kilka drzew, a w tle widać inne budynki. ]] |
|||
Miejscowość początkowo była niewielką osadą. Najstarsza pisana wzmianka o Żabnie pochodzi z 1274, w tym roku książę [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesław Wstydliwy]] nadał miejscowość rycerzowi Świętosławowi z rodu [[Gryfici (Świebodzice)|Gryfitów]]<ref>{{Cytuj |tytuł=Historia miejscowości Żabno |data dostępu=2017-05-28 |opublikowany=www.sztetl.org.pl |url=http://www.sztetl.org.pl/pl/article/zabno/3,historia-miejscowosci/?action=view |język=pl}}</ref>. [[Prawa miejskie]] Żabno uzyskało przed 1385 rokiem<ref name=SgKP />. W 1400 roku król polski [[Władysław II Jagiełło|Władysław Jagiełło]] nadał miastu prawo niemieckie. |
Miejscowość początkowo była niewielką osadą. Najstarsza pisana wzmianka o Żabnie pochodzi z 1274 roku, w tym roku książę [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesław Wstydliwy]] nadał miejscowość rycerzowi Świętosławowi z rodu [[Gryfici (Świebodzice)|Gryfitów]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Historia miejscowości Żabno |data dostępu = 2017-05-28 |opublikowany = www.sztetl.org.pl |url = http://www.sztetl.org.pl/pl/article/zabno/3,historia-miejscowosci/?action=view |język = pl}}</ref>. [[Prawa miejskie]] Żabno uzyskało przed 1385 rokiem<ref name=SgKP />. W 1400 roku król polski [[Władysław II Jagiełło|Władysław Jagiełło]] nadał miastu prawo niemieckie. |
||
Miejscowość wymienia w latach 1470–1480 [[Jan Długosz]] w księdze ''[[Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis]]'' wymieniając dziedzica Jana Rabsztyńskiego z Kraśnika, który odziedziczył ją po matce. Miasto miało wówczas 12 [[Łan (miara powierzchni)|łanów]] mieszczańskich, łan wójtowski oraz folwark szlachecki z dworem<ref name=SgKP />. |
Miejscowość wymienia w latach 1470–1480 [[Jan Długosz]] w księdze ''[[Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis]]'' wymieniając dziedzica Jana Rabsztyńskiego z Kraśnika, który odziedziczył ją po matce. Miasto miało wówczas 12 [[Łan (miara powierzchni)|łanów]] mieszczańskich, łan wójtowski oraz folwark szlachecki z dworem<ref name=SgKP />. |
||
Od XV wieku następuje rozwój rzemiosła. Żabno ze względu na swoje położenie komunikacyjne, stało się miejscem jarmarków. Prawo do nich miasto otrzymało w 1487 roku, a ich tradycja przetrwała do dziś. W XV wieku w mieście znajdowały się dwa kościoły, pw. Świętego Ducha i pw. Świętego Krzyża. Obecnie w mieście istnieje jedna [[Kościół łaciński|parafia rzymskokatolicka]] pod wezwaniem [[Parafia Ducha Świętego w Żabnie|Ducha Świętego]], należąca do [[Dekanat Żabno|dekanatu Żabno]], [[Diecezja tarnowska|diecezji tarnowskiej]]<ref>{{Cytuj |url=http://www.zabno.diecezja.tarnow.pl/|tytuł=Witamy na stronie startowej |
Od XV wieku następuje rozwój rzemiosła. Żabno ze względu na swoje położenie komunikacyjne, stało się miejscem jarmarków. Prawo do nich miasto otrzymało w 1487 roku, a ich tradycja przetrwała do dziś. W XV wieku w mieście znajdowały się dwa kościoły, pw. Świętego Ducha i pw. Świętego Krzyża. Obecnie w mieście istnieje jedna [[Kościół łaciński|parafia rzymskokatolicka]] pod wezwaniem [[Parafia Ducha Świętego w Żabnie|Ducha Świętego]], należąca do [[Dekanat Żabno|dekanatu Żabno]], [[Diecezja tarnowska|diecezji tarnowskiej]]<ref>{{Cytuj |url = http://www.zabno.diecezja.tarnow.pl/ |tytuł = Witamy na stronie startowej |archiwum = https://web.archive.org/web/20170321004001/http://www.zabno.diecezja.tarnow.pl/ |zarchiwizowano = 2017-03-21 |data dostępu = 2017-01-05}}</ref>. |
||
Miasto było wielokrotnie niszczone, w 1501 roku zostało spalone przez [[Tatarzy|Tatarów]], a w 1655 roku przez [[Szwedzi|Szwedów]] i przez wojska [[Jerzy II Rakoczy|Rakoczego]]. |
Miasto było wielokrotnie niszczone, w 1501 roku zostało spalone przez [[Tatarzy|Tatarów]], a w 1655 roku przez [[Szwedzi|Szwedów]] i przez wojska [[Jerzy II Rakoczy|Rakoczego]]. |
||
Linia 56: | Linia 57: | ||
Po [[Rozbiory Polski|rozbiorach Polski]] miejscowość znalazła się w [[Zabór austriacki|zaborze austriackim]]. W 1799 roku prawie całe miasto strawił pożar. W XIX-wiecznym [[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego|Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego]] miejscowość wymieniona jest w powiecie tarnowskim w [[Galicja (Europa Środkowa)|Galicji]]. Według austriackiego spisu powszechnego pod koniec XIX wieku we wsi było 178 domów, w których mieszkało 1341 mieszkańców w tym 656 mężczyzn i 685 kobiet. W miasteczku mieszkało wtedy 669 katolików oraz 672 izraelitów<ref name=SgKP />. W miejscowości znajdowała się 6-klasowa [[Towarzystwo Szkoły Ludowej|szkoła ludowa]], urząd podatkowy i pocztowy<ref name=SgKP />. |
Po [[Rozbiory Polski|rozbiorach Polski]] miejscowość znalazła się w [[Zabór austriacki|zaborze austriackim]]. W 1799 roku prawie całe miasto strawił pożar. W XIX-wiecznym [[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego|Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego]] miejscowość wymieniona jest w powiecie tarnowskim w [[Galicja (Europa Środkowa)|Galicji]]. Według austriackiego spisu powszechnego pod koniec XIX wieku we wsi było 178 domów, w których mieszkało 1341 mieszkańców w tym 656 mężczyzn i 685 kobiet. W miasteczku mieszkało wtedy 669 katolików oraz 672 izraelitów<ref name=SgKP />. W miejscowości znajdowała się 6-klasowa [[Towarzystwo Szkoły Ludowej|szkoła ludowa]], urząd podatkowy i pocztowy<ref name=SgKP />. |
||
Miasto utraciło prawa miejskie w 1909 roku, a odzyskało je w 1934 roku już po odzyskaniu niepodległości przez Polskę<ref>{{Cytuj | |
Miasto utraciło prawa miejskie w 1909 roku, a odzyskało je w 1934 roku już po odzyskaniu niepodległości przez Polskę<ref>{{Cytuj |url = http://zabno.pl/pl/00299,historia-zabna |tytuł = Oficjalny portal internetowy miasta i gminy Żabno – Historia Żabna |opublikowany = zabno.pl |język = pl |data dostępu = 2020-07-09}}</ref>. |
||
Podczas okupacji hitlerowskiej, w maju 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 800 Żydów. We wrześniu 1942 roku zostali wywiezieni do getta w Tarnowie<ref>{{Cytuj |redaktor = Geoffrey P. Megargee |tytuł = Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945 |wolumin = II, part A |s = 597}}</ref>. |
|||
W kwietniu 1943 roku opodal miasta doszło do starcia oddziału „Stacha” Gwardii Ludowej z Niemcami i granatową policją. Zginęło kilkunastu gwardzistów<ref>Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 365.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miasto administracyjnie należało do [[Województwo tarnowskie|województwa tarnowskiego]]. |
W kwietniu 1943 roku opodal miasta doszło do starcia oddziału „Stacha” Gwardii Ludowej z Niemcami i granatową policją. Zginęło kilkunastu gwardzistów<ref>Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 365.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miasto administracyjnie należało do [[Województwo tarnowskie|województwa tarnowskiego]]. |
||
17 stycznia 1945 roku do Żabna wkroczyły oddziały przez oddziały [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]]. Dwudziestu żołnierzy poległych w walkach zostało pochowanych w zbiorowej mogile na cmentarzu. W 1948 roku na mogile ustawiono pomnik<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, {{ISBN|83-217-2709-3}}, s. 735</ref>. |
|||
==Zabytki== |
== Zabytki == |
||
Obiekt wpisany do [[Rejestr zabytków (Polska)|rejestru zabytków]] [[Zabytek|nieruchomych]] województwa małopolskiego<ref name=":rejestr" />. |
|||
* [[Kościół Ducha Świętego w Żabnie|Kościół pw. Ducha Świętego]] |
* [[Kościół Ducha Świętego w Żabnie|Kościół pw. Ducha Świętego]], otoczenie, drzewostan, wieża bramna; |
||
* Ratusz wybudowany pod koniec XIX w.<ref>[https://zabno.pl/pl/00278,ratusz-w-zabnie Ratusz w Żabnie]</ref> |
|||
* [[Cmentarz wojenny nr 253 – Żabno]] |
* [[Cmentarz wojenny nr 253 – Żabno|cmentarz wojenny nr 253]]; |
||
* [[Cmentarz żydowski w Żabnie]] |
* [[Cmentarz żydowski w Żabnie|cmentarz żydowski]], ul. Kościuszki. |
||
== Gospodarka == |
== Gospodarka == |
||
Linia 72: | Linia 75: | ||
== Związani z miejscowością == |
== Związani z miejscowością == |
||
W Żabnie urodził się pisarz [[Adolf Rudnicki]]<ref>{{Cytuj |autor = |
W Żabnie urodził się pisarz [[Adolf Rudnicki]]<ref>{{Cytuj |autor = Author’s Name |tytuł = e-Kurier Dąbrowski – niezależny portal internetowy » Blog Archive » Adolf Rudnicki |data dostępu = 2020-05-25 |url = http://www.kurierdabrowski.pl/adolf-rudnicki |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Żydowski Instytut Historyczny |data dostępu = 2020-05-25 |opublikowany = www.jhi.pl |url = https://www.jhi.pl/psj/Rudnicki_Adolf |archiwum = https://web.archive.org/web/20200808030339/https://www.jhi.pl/psj/Rudnicki_Adolf |zarchiwizowano = 2020-08-08}}</ref>. |
||
Także Aneta [2005] |
|||
⚫ | W Żabnie często bywał [[Stanisław Wyspiański]], w miejscowym kościele znajdują się witraże według jego projektu<ref>{{Cytuj |tytuł = Oficjalny portal internetowy miasta i gminy Żabno – Aktualności |data dostępu = 2020-05-25 |opublikowany = www.zabno.pl |url = https://www.zabno.pl/pl/00070,news,00379,aktualnosci}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Biografia w kamienie wpisana |data dostępu = 2020-05-25 |opublikowany = kwiatek.krakow.pl |url = http://kwiatek.krakow.pl/wyspianski/biografi.htm}}</ref>. |
||
Aleksandra [2006] |
|||
⚫ | W Żabnie często bywał [[Stanisław Wyspiański]], w miejscowym kościele znajdują się witraże według jego projektu<ref>{{Cytuj |tytuł = Oficjalny portal internetowy miasta i gminy Żabno |
||
== Transport == |
== Transport == |
||
Przez Żabno przebiegają drogi wojewódzkie [[Droga wojewódzka nr 973|nr 973]] oraz [[Droga wojewódzka nr 975|nr 975]]. |
Przez Żabno przebiegają drogi wojewódzkie [[Droga wojewódzka nr 973|nr 973]] oraz [[Droga wojewódzka nr 975|nr 975]]. |
||
W Żabnie znajduje się nieczynna dla ruchu pasażerskiego [[Żabno (stacja kolejowa)|stacja kolejowa]]. Przechodzi przez nią zbudowana w 1906 r. linia kolejowa [[Tarnów (stacja kolejowa)|Tarnów]] – [[Szczucin koło Tarnowa|Szczucin]], czyli tzw. [[Linia kolejowa nr 115|Szczucinka]]. Od 2000 roku po linii nie |
W Żabnie znajduje się nieczynna dla ruchu pasażerskiego [[Żabno (stacja kolejowa)|stacja kolejowa]]. Przechodzi przez nią zbudowana w 1906 r. linia kolejowa [[Tarnów (stacja kolejowa)|Tarnów]] – [[Szczucin koło Tarnowa|Szczucin]], czyli tzw. [[Linia kolejowa nr 115|Szczucinka]]. Od 2000 roku po linii nie kursują rozkładowe pociągi pasażerskie<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Dawid Drwal |tytuł = 115 lat temu „Szczucinka” połączyła Powiśle z Tarnowem [ZDJĘCIA] |data = 2021-10-14 |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = TEMI - Twoje Media Informacyjne |url = https://www.temi.pl/tarnow/historie-tarnowskie/115-lat-temu-szczucinka-polaczyla-powisle-z-tarnowem/ |język = pl}}</ref>. Współcześnie stacja w Żabnie jest ostatnim miejscem do którego mogą dojechać pociągi na linii kolejowej nr 115. Obecnie na żabnieńską stację sporadycznie przyjeżdżają pociągi towarowe<ref name=":0" />, a w latach 2019–2022 na żabnieńskiej stacji pojawiły się [[Pociąg retro|pasażerskie pociągi retro]] organizowane m.in. w ramach projektu „Małopolskie Szlaki Turystyki Kolejowej”<ref>{{Cytuj |tytuł = Fotogaleria: Parowozem z Tarnowa do Żabna {{!}} Małopolskie Szlaki Turystyki Kolejowej |data dostępu = 2020-10-13 |opublikowany = kolejegalicyjskie.pl |url = http://kolejegalicyjskie.pl/fotogaleria-parowozem-z-tarnowa-do-zabna/}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Pociągiem Retro na „Szczucince” z Tarnowa do Żabna (zdjęcia) |data dostępu = 2020-10-13 |opublikowany = www.rynek-kolejowy.pl |url = https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/pociagiem-retro-na-szczucince-z-tarnowa-do-zabna-zdjecia-93807.html |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Paweł Chwał |tytuł = Tarnów. Sentymentalna podróż pociągiem retro do Tuchowa i Żabna. W weekend zabytkowy skład będzie kursował po torach w regionie |data = 2022-09-06 |data dostępu = 2022-09-30 |opublikowany = Tarnów Nasze Miasto |url = https://tarnow.naszemiasto.pl/tarnow-sentymentalna-podroz-pociagiem-retro-do-tuchowa-i/ar/c1-8982605 |język = pl}}</ref>. |
||
== Media == |
== Media == |
||
Linia 97: | Linia 99: | ||
== Sport == |
== Sport == |
||
W Żabnie działa klub piłkarski |
W Żabnie działa klub piłkarski MLKS Żabno, którego najwyższym osiągnięciem jest udział w rozgrywkach [[IV liga polska w piłce nożnej|IV ligi polskiej w piłce nożnej]]<ref>{{Cytuj |url = http://mlkspolanzabno.futbolowo.pl/ |tytuł = Oficjalny serwis MLKS Polan Żabno |archiwum = https://web.archive.org/web/20170105180737/http://mlkspolanzabno.futbolowo.pl/ |zarchiwizowano = 2017-01-05}}</ref>, natomiast w sezonie 2023/2024 występuje w [[Klasa okręgowa (grupa tarnowska II)|klasie okręgowej, gr. Tarnów II]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Skarb - MLKS Żabno |data dostępu = 2024-06-16 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/skarb.php?id_sezon=83&id_klub=193}}</ref>. |
||
== Współpraca międzynarodowa == |
== Współpraca międzynarodowa == |
||
Miasta i gminy partnerskie: |
Miasta i gminy partnerskie: |
||
{{flaga|DEU}} [[Bad Berka]]<ref>[https://www.zabno.pl/index.php?news=04185 Trzeciego października nasz zachodni sąsiad obchodził dwudziestą piątą rocznicę Zjednoczenia – 2015-10-12 na str. www.zabno.pl].</ref> |
|||
{{flaga|DEU}} [[Bad Berka]]{{fakt|data=2011-10}} |
|||
== Zobacz też == |
== Zobacz też == |
||
Linia 107: | Linia 109: | ||
== Przypisy == |
== Przypisy == |
||
<references> |
|||
{{Przypisy| |
|||
<ref name="SgKP">{{cytuj stronę | |
<ref name="SgKP">{{cytuj stronę |url = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/717 |tytuł = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XIV, hasło „Żabno” |opublikowany = nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego |data = 1880 |strony = 717 |data dostępu = 2018-03-24}}</ref><ref name=":rejestr">{{Cytuj |url = https://www.wuoz.malopolska.pl/wp-content/uploads/2023/07/Rejestr-zabytk%C3%B3w-powiaty-lipiec-2023.pdf |tytuł = Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy |opublikowany = wuoz.malopolska.pl |data dostępu = 2024-01-01}}</ref> |
||
</references> |
|||
}} |
|||
== Linki zewnętrzne == |
== Linki zewnętrzne == |
||
* |
* {{Cytuj stronę |url = http://www.osp.zabno.com/ |tytuł = Ochotnicza Straż pożarna w Żabnie |opublikowany = osp.zabno.com |archiwum = https://web.archive.org/web/20090523101526/http://www.osp.zabno.com/ |zarchiwizowano = 2009-05-23}} |
||
* [http://www.zabno.pl/ Urząd Miasta i Gminy w Żabnie] |
* [http://www.zabno.pl/ Urząd Miasta i Gminy w Żabnie] |
||
* |
* {{Cytuj stronę |url = http://ck.zabno.com/ |tytuł = Gminne Centrum Kultury w Żabnie |opublikowany = ck.zabno.com |archiwum = https://web.archive.org/web/20090118011036/http://ck.zabno.com/ |zarchiwizowano = 2009-01-18}} |
||
* {{SgKP|XIV|717|Żabno (1)}} |
* {{SgKP|XIV|717|Żabno (1)}} |
||
* [http://kolejegalicyjskie.pl/fotogaleria-parowozem-z-tarnowa-do-zabna/ Fotogaleria z przejazdu pociągu z Tarnowa do Żabna] |
* [http://kolejegalicyjskie.pl/fotogaleria-parowozem-z-tarnowa-do-zabna/ Fotogaleria z przejazdu pociągu z Tarnowa do Żabna] |
||
{{Miasta województwa małopolskiego}} |
{{Miasta województwa małopolskiego}} |
||
{{Żabno}} |
|||
{{Gmina Żabno}} |
{{Gmina Żabno}} |
||
{{Powiat tarnowski}} |
{{Powiat tarnowski}} |
Aktualna wersja na dzień 13:36, 16 cze 2024
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
![]() Fontanna na rynku w Żabnie | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Gmina | |||||
Prawa miejskie |
sprzed 1385 do 1905, odzyskane w 1934 | ||||
Burmistrz |
Tomasz Kijowski (2024) | ||||
Powierzchnia |
11,13 km² | ||||
Wysokość |
183 m n.p.m. | ||||
Populacja (31.12.2019) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna |
(+48) 14 | ||||
Kod pocztowy |
33-240 | ||||
Tablice rejestracyjne |
KTA | ||||
Położenie na mapie gminy Żabno ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) |
1216154 | ||||
SIMC |
0982641 | ||||
Urząd miejski ul. Jagiełły 133-240 Żabno | |||||
Strona internetowa |
Żabno – miasto w powiecie tarnowskim (woj. małopolskie) położone na prawym brzegu Dunajca. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żabno.
Powierzchnia Żabna wynosi 11,13 km², według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 4200 mieszkańców[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Potwierdzenie_nadania_prawa_niemieckiego_miastom_Ksiaz%2C_Zabno_i_Brzeg.jpg/220px-Potwierdzenie_nadania_prawa_niemieckiego_miastom_Ksiaz%2C_Zabno_i_Brzeg.jpg)
![Kościół parafialny pw. Świętego Ducha w Żabnie. Na pierwszym planie zdjęcia widać zadbaną zieleń i białą wieżę kościoła. Obok budowli rośnie kilka dużych drzew.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/%C5%BBabno_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82.jpg/220px-%C5%BBabno_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82.jpg)
![Zdjęcie przedstawia zniszczony, wyłożony betonowymi płytami peron stacji kolejowej w Żabnie, poniżej jego krawędzi, po prawej i lewej stronie widać tory. Po prawej stronie zdjęcia można zobaczyć wysokie krzaki i młode drzewka. W tle widać zniszczony ceglany budynek, rampę kolejową i dziką zieleń.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Stacja_kolejowa_w_%C5%BBabnie_-_2.jpg/220px-Stacja_kolejowa_w_%C5%BBabnie_-_2.jpg)
![Zdjęcie przedstawia Ratusz miejski w Żabnie. Budynek ratusza pomalowany jest na biało. W bryle budowli widać kilka okien oraz drzwi umiejscowione na środku. Na dachu znajduje się niewielka wieżyczka z zegarem. Obok ratusza rośnie kilka drzew, a w tle widać inne budynki.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Ratusz_w_%C5%BBabnie.jpg/220px-Ratusz_w_%C5%BBabnie.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Rynek_w_%C5%BBabnie_-_1.jpg/220px-Rynek_w_%C5%BBabnie_-_1.jpg)
Miejscowość początkowo była niewielką osadą. Najstarsza pisana wzmianka o Żabnie pochodzi z 1274 roku, w tym roku książę Bolesław Wstydliwy nadał miejscowość rycerzowi Świętosławowi z rodu Gryfitów[2]. Prawa miejskie Żabno uzyskało przed 1385 rokiem[3]. W 1400 roku król polski Władysław Jagiełło nadał miastu prawo niemieckie.
Miejscowość wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymieniając dziedzica Jana Rabsztyńskiego z Kraśnika, który odziedziczył ją po matce. Miasto miało wówczas 12 łanów mieszczańskich, łan wójtowski oraz folwark szlachecki z dworem[3].
Od XV wieku następuje rozwój rzemiosła. Żabno ze względu na swoje położenie komunikacyjne, stało się miejscem jarmarków. Prawo do nich miasto otrzymało w 1487 roku, a ich tradycja przetrwała do dziś. W XV wieku w mieście znajdowały się dwa kościoły, pw. Świętego Ducha i pw. Świętego Krzyża. Obecnie w mieście istnieje jedna parafia rzymskokatolicka pod wezwaniem Ducha Świętego, należąca do dekanatu Żabno, diecezji tarnowskiej[4].
Miasto było wielokrotnie niszczone, w 1501 roku zostało spalone przez Tatarów, a w 1655 roku przez Szwedów i przez wojska Rakoczego.
Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze austriackim. W 1799 roku prawie całe miasto strawił pożar. W XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego miejscowość wymieniona jest w powiecie tarnowskim w Galicji. Według austriackiego spisu powszechnego pod koniec XIX wieku we wsi było 178 domów, w których mieszkało 1341 mieszkańców w tym 656 mężczyzn i 685 kobiet. W miasteczku mieszkało wtedy 669 katolików oraz 672 izraelitów[3]. W miejscowości znajdowała się 6-klasowa szkoła ludowa, urząd podatkowy i pocztowy[3].
Miasto utraciło prawa miejskie w 1909 roku, a odzyskało je w 1934 roku już po odzyskaniu niepodległości przez Polskę[5].
Podczas okupacji hitlerowskiej, w maju 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 800 Żydów. We wrześniu 1942 roku zostali wywiezieni do getta w Tarnowie[6].
W kwietniu 1943 roku opodal miasta doszło do starcia oddziału „Stacha” Gwardii Ludowej z Niemcami i granatową policją. Zginęło kilkunastu gwardzistów[7]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego.
17 stycznia 1945 roku do Żabna wkroczyły oddziały przez oddziały Armii Czerwonej. Dwudziestu żołnierzy poległych w walkach zostało pochowanych w zbiorowej mogile na cmentarzu. W 1948 roku na mogile ustawiono pomnik[8].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[9].
- Kościół pw. Ducha Świętego, otoczenie, drzewostan, wieża bramna;
- cmentarz wojenny nr 253;
- cmentarz żydowski, ul. Kościuszki.
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]W XIX wieku ludność trudniła się przeważnie rolnictwem oraz handlem. Pierwszym zakładem przemysłowym w Żabnie była cegielnia uruchomiona w 1905 roku. Obecnie Żabno jest ośrodkiem usługowym, z drobnym przemysłem m.in. metalowym i przetwórczym (przetwórstwo warzyw). Na terenie miasta znajdują się również dwie fabryki świeczek.
Związani z miejscowością
[edytuj | edytuj kod]W Żabnie urodził się pisarz Adolf Rudnicki[10][11].
W Żabnie często bywał Stanisław Wyspiański, w miejscowym kościele znajdują się witraże według jego projektu[12][13].
Transport
[edytuj | edytuj kod]Przez Żabno przebiegają drogi wojewódzkie nr 973 oraz nr 975.
W Żabnie znajduje się nieczynna dla ruchu pasażerskiego stacja kolejowa. Przechodzi przez nią zbudowana w 1906 r. linia kolejowa Tarnów – Szczucin, czyli tzw. Szczucinka. Od 2000 roku po linii nie kursują rozkładowe pociągi pasażerskie[14]. Współcześnie stacja w Żabnie jest ostatnim miejscem do którego mogą dojechać pociągi na linii kolejowej nr 115. Obecnie na żabnieńską stację sporadycznie przyjeżdżają pociągi towarowe[14], a w latach 2019–2022 na żabnieńskiej stacji pojawiły się pasażerskie pociągi retro organizowane m.in. w ramach projektu „Małopolskie Szlaki Turystyki Kolejowej”[15][16][17].
Media
[edytuj | edytuj kod]- Nowa Gazeta Żabnieńska
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]- Szkoła Podstawowa im. Stanisława Wyspiańskiego
- Zespół Szkół Ponadpodstawowych im. ks. Janusza St. Pasierba
- Przedszkole Publiczne
- Niepubliczne Przedszkole ''Smerfna Chata”
Demografia
[edytuj | edytuj kod]31 grudnia 2016 roku Żabno zamieszkiwało 4230 osób, w tym 2170 kobiet i 2060 mężczyzn. Średni wiek mieszkańców miasta wynosi 40,8 lat. Żabno ma dodatni przyrost naturalny (3,3 na tysiąc mieszkańców).
- Piramida wieku mieszkańców Żabna w 2014 roku[18].
Sport
[edytuj | edytuj kod]W Żabnie działa klub piłkarski MLKS Żabno, którego najwyższym osiągnięciem jest udział w rozgrywkach IV ligi polskiej w piłce nożnej[19], natomiast w sezonie 2023/2024 występuje w klasie okręgowej, gr. Tarnów II[20].
Współpraca międzynarodowa
[edytuj | edytuj kod]Miasta i gminy partnerskie:
Bad Berka[21]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-31] .
- ↑ Historia miejscowości Żabno [online], www.sztetl.org.pl [dostęp 2017-05-28] (pol.).
- ↑ a b c d Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XIV, hasło „Żabno”. nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880. s. 717. [dostęp 2018-03-24].
- ↑ Witamy na stronie startowej [online] [dostęp 2017-01-05] [zarchiwizowane z adresu 2017-03-21] .
- ↑ Oficjalny portal internetowy miasta i gminy Żabno – Historia Żabna [online], zabno.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
- ↑ Geoffrey P. Megargee (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part A, s. 597 .
- ↑ Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 365.
- ↑ Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, s. 735
- ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2024-01-01] .
- ↑ Author’s Name , e-Kurier Dąbrowski – niezależny portal internetowy » Blog Archive » Adolf Rudnicki [online] [dostęp 2020-05-25] (ang.).
- ↑ Żydowski Instytut Historyczny [online], www.jhi.pl [dostęp 2020-05-25] [zarchiwizowane z adresu 2020-08-08] .
- ↑ Oficjalny portal internetowy miasta i gminy Żabno – Aktualności [online], www.zabno.pl [dostęp 2020-05-25] .
- ↑ Biografia w kamienie wpisana [online], kwiatek.krakow.pl [dostęp 2020-05-25] .
- ↑ a b Dawid Drwal , 115 lat temu „Szczucinka” połączyła Powiśle z Tarnowem [ZDJĘCIA] [online], TEMI - Twoje Media Informacyjne, 14 października 2021 [dostęp 2022-09-30] (pol.).
- ↑ Fotogaleria: Parowozem z Tarnowa do Żabna | Małopolskie Szlaki Turystyki Kolejowej [online], kolejegalicyjskie.pl [dostęp 2020-10-13] .
- ↑ Pociągiem Retro na „Szczucince” z Tarnowa do Żabna (zdjęcia) [online], www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 2020-10-13] (pol.).
- ↑ Paweł Chwał , Tarnów. Sentymentalna podróż pociągiem retro do Tuchowa i Żabna. W weekend zabytkowy skład będzie kursował po torach w regionie [online], Tarnów Nasze Miasto, 6 września 2022 [dostęp 2022-09-30] (pol.).
- ↑ Żabno w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-10] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Oficjalny serwis MLKS Polan Żabno [online] [zarchiwizowane z adresu 2017-01-05] .
- ↑ Skarb - MLKS Żabno [online], www.90minut.pl [dostęp 2024-06-16] .
- ↑ Trzeciego października nasz zachodni sąsiad obchodził dwudziestą piątą rocznicę Zjednoczenia – 2015-10-12 na str. www.zabno.pl.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ochotnicza Straż pożarna w Żabnie. osp.zabno.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-23)].
- Urząd Miasta i Gminy w Żabnie
- Gminne Centrum Kultury w Żabnie. ck.zabno.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-18)].
- Żabno (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 717 .
- Fotogaleria z przejazdu pociągu z Tarnowa do Żabna