Treplje
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Bronchiolar_epithelium_3_-_SEM.jpg/250px-Bronchiolar_epithelium_3_-_SEM.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Bronchiolar_area_cilia_cross-sections_2.jpg/250px-Bronchiolar_area_cilia_cross-sections_2.jpg)
Treplje (cilije) su tanki, cilindrični, prstoliki izvrati ćelijske membrane koji polaze sa površine eukariotske ćelije kako jednoćelijskih tako i višećelijskih organizama. Građene su po sličnom organizacionom planu kao bičevi, od kojih se razlikuju po veličini (dužina treplje je 2-10 μm, dok je bič veličine 100-200 μm). Pomoću njih se kreću jednoćelijski (trepljari među protozoama) i višećelijski organizmi, kao npr. mekušci, prstenasti crvi itd.
Kod čoveka ih, sadrže:
- ćelije trepljastog epitela respiratornog sistema
- ćelije epitela ženskog reprodutivnog sistema
- epiteli koji oblažu moždane komore i kanale
- vestibularni aparat
- receptorne (senzitivne) ćelije;
- žlezdane ćelije sa izmenjenim lučenjem
Obavijene su membranom koja se produžava u ćelijsku membranu. Ispod membrane je amorfni matriks u kome se nalaze mikrotubule po tačno određenom rasporedu:
- na periferiji je 9 parova mikrotubula (9 + 2), koje formiraju cilindar;
- u centru je par mikrotubula (1+1).
Par centralnih mikrotubula daje trepljama bilateralnu simetriju u čemu se razlikuju od centriola koje su bez tog para i radijalno simetrične. Postoje cilije bez centralnog para tubula i one su nepokretne. Pripadaju izmenjenim trepljama koje imaju sezitivnu funkciju, kao što su to treplje koje održavaju ravnotežu u ćelijama srednjeg uha.
Na ciliji se razlikuju četiri podregiona:
- bazalno telašce (kinetozom), smešteno u vršnoj citoplazmi, odnosno centriola iz koje izrasta cilija.
- prelazni (vratni ili ogrličasti region) deo;
- aksonema
- završni region.
Bazalno telašce je po građi analogno centrioli jer ima oblik cilindra čiji zid gradi je 9 tripleta mikrotubula (formula njegove organizacije je 9h3). Svaki mikrotubularni triplet obuhvata unutrašnju (A), središnju (B) i spoljašnju mikrotubulu (C). Susedni tripleti tubula su međusobno povezani mostovima. Tokom ciliogeneze polimerizacijom tubulina iz tripleta bazalnog telašca izrastaju dubleti aksoneme.
Prelazni region obuhvata 9 parova mikrotubula koji su formirani od mikrotubula A i B. Svaki par je sa susednim povezan preko mostova.
Aksonema predstavlja srž treplje i izgrađena je od mikrotubula i proteina.
Završni region čini amorfna zona u koju ulaze mikrotubule A perifernih parova kao i centralni par mikrotubula. Slobodni krajevi mikrotubula B su izvan ove zone.
Građena je od mikrotubula i proteina po formuli 9+2 što znači da se pored 9 parova (dubleta) mikrotubula međusobno povezanih mostovima koji grade periferiju, u centru nalazi još jedan mikrotubularni par.
Centralno postavljeni dublet izgrađen je od kompletnih mikrotubula izgrađenih od 13 protofilamenata. Devet perifernih parova grade dve vrste mikrotubula:
- mikrotubule A koje su kompletne, kao i one u centralnim dubletima i
- mikrotubule B koje su fuzionisane i sastoje se od 10 protofilamenata.
Svaka mikrotubula A vezana je za:
- centralni dublet radijalnim ručicama i
- mikrotubulu B susednog para dineinskim ručicama i neksinskim mostom.
- Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
- Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
- Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
- Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998
- Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001