Wincenty Krasiński
![]() W mundurze generała armii Królestwa | |
generał | |
Data i miejsce urodzenia |
30 stycznia 1782 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
24 listopada 1858 |
Przebieg służby | |
Lata służby |
od 1806 |
Siły zbrojne | |
Stanowiska | |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Herb hrabiowski rodziny Krasińskich | |
Rodzina | |
---|---|
Ojciec | |
Matka |
Antonina Anna Czacka |
Żona |
Maria Urszula Radziwiłł |
Dzieci |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/G%C3%A9ricault_Wincenty_Krasi%C5%84ski.jpg/220px-G%C3%A9ricault_Wincenty_Krasi%C5%84ski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Wincenty_Krasi%C5%84ski_-_Soko%C5%82owski.jpg/220px-Wincenty_Krasi%C5%84ski_-_Soko%C5%82owski.jpg)
Wincenty Jan Krasiński herbu Ślepowron (ur. 30 stycznia 1782 w Boremlu, zm. 24 listopada 1858 w Warszawie) – magnat, założyciel i I ordynat opinogórski od 1844, polski generał w czasie wojen napoleońskich, założyciel Biblioteki Ordynacji Krasińskich (1844), w latach 1855–1856 pełnił obowiązki namiestnika w Królestwie Polskim.
Hrabia w Królestwie Prus od 1 kwietnia 1806, w I Cesarstwie Francuskim od 13 czerwca 1811[1], w Królestwie Polskim od 1820[2], potwierdzony w Rosji od 17 marca 1837[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn Jana Aleksandra Krasińskiego (syna Michała Hieronima Krasińskiego) i Antoniny hr. Czackiej. 13 września 1803 ożenił się z Marią Urszulą ks. Radziwiłł. Ojciec Zygmunta Krasińskiego – dramatopisarza i poety polskiego romantyzmu.
W wieku ośmiu lat Wincenty został członkiem kawalerii narodowej, a jako dziesięciolatek był mianowany porucznikiem (był to element magnackiej tradycji i wychowania, a nie stopień rzeczywistej służby wojskowej, którą Krasiński rozpoczął dopiero jako dorosły mężczyzna). W 1790 roku, po śmierci ojca, został starostą opinogórskim.
W roku 1803 utworzył organizację patriotyczną Towarzystwo Przyjaciół Ojczyzny. W lecie 1804 udał się z małżonką do Spa w Belgii i Paryża, w którym oboje przebywali pięć miesięcy. Krasiński nawiązał znajomości z najważniejszymi postaciami cesarstwa, uzyskał audiencję u cesarza Napoleona. Po powrocie do Polski przystąpił do zwolenników Francji. W 1804 roku został członkiem rzeczywistym Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk[3]. W początkach grudnia 1806 w porozumieniu z Henrykiem Dąbrowskim zorganizował Gwardię Honorową i otrzymał stopień pułkownika jazdy pospolitego ruszenia. Po przybyciu Napoleona do Warszawy został członkiem sztabu cesarskiego i otrzymał rozkaz sformowania pułku jazdy. 4 kwietnia 1807 Krasiński został odznaczony krzyżem Legii Honorowej, a Napoleon mianował go dowódcą 1 Pułku Szwoleżerów-Lansjerów Gwardii Cesarskiej (Régiment de chevau-légers polonais de la Garde impériale).
W 1808 roku dowodził pułkiem w wojnie w Hiszpanii, w której jego szwoleżerowie wsławili się szarżą pod Somosierrą. Sam Krasiński nie brał udziału w szarży. Po kampanii hiszpańskiej pułk stacjonował w Chantilly pod Paryżem. W 1811 Napoleon mianuje Krasińskiego hrabią Cesarstwa Francuskiego. Od 1811 generał brygady. W maju 1812 na czele pułku przemaszerował przez Księstwo Warszawskie. W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego[4]. Po odwrocie spod Moskwy pułk Krasińskiego stacjonował w Saksonii i Paryżu, a jego dowódca został mianowany generałem dywizji. 4 kwietnia 1814 w Fontainebleau Napoleon powierzył Krasińskiemu naczelne dowództwo wojsk polskich znajdujących się we Francji. Po abdykacji Napoleona, zwolniony z przysięgi Krasiński przyprowadził do kraju większość wojsk polskich z Francji (wrzesień 1814). 16 lutego 1815 pułk szwoleżerów został zlikwidowany, a Krasiński przekazał księżnej Izabeli Czartoryskiej pułkowy sztandar. W czasie wojen napoleońskich Krasiński był trzykrotnie ranny.
Po klęsce Napoleona przystąpił do współpracy z Imperium Rosyjskim. Był obok Stanisława Kostki Nowakowskiego, Józefa Hurtiga i Wincentego Aksamitowskiego wśród sześciu założycieli prorosyjskiej loży masońskiej „Jedność Słowiańska”, która wyłoniła się z loży „Bracia Polacy Zjednoczeni” (założonej w 1807 przez Aleksandra Rożnieckiego) i została zatwierdzona przez Wielki Wschód Narodowy w marcu 1818[5][6]. Był sekretarzem „Jedności Słowiańskiej” w chwili rozwiązania wolnomularstwa w Rosji przez Aleksandra I w 1822[7] .
W Królestwie Kongresowym został szefem dywizji, a następnie generałem–adiutantem cesarskim i dowódcą korpusu rezerwowego. Pod panowaniem Aleksandra I kontynuował karierę wojskową i polityczną. Był posłem przasnyskim i marszałkiem sejmu Królestwa Polskiego od 1818, od 1825 senatorem wojewodą. W 1820 Senat przyznał Krasińskiemu tytuł hrabiowski, a car Aleksander I nadał mu order Świętego Włodzimierza II klasy i dożywotnią godność senatora wojewody. W 1826 roku został awansowany do stopnia generała jazdy oraz na urząd senatora wojennego. W 1828 stracił popularność, gdy jako jedyny w czasie sądu sejmowego głosował za uznaniem działalności Narodowego Towarzystwa Patriotycznego (założonego w 1821 przez Waleriana Łukasińskiego) z płk. Sewerynem Krzyżanowskim na czele za „zbrodnię stanu”[8][9] . Jego syn Zygmunt został we wrześniu 1829 publicznie spoliczkowany na Uniwersytecie Warszawskim przez Leona Łubieńskiego jako syn zdrajcy[10].
Jako zwolennik współpracy z Rosją po wybuchu powstania listopadowego 29 listopada 1830 opowiedział się po stronie cara i został wysłany na czele jazdy polskiej przez wielkiego księcia Konstantego do Warszawy w celu jej spacyfikowania. Próbował powstrzymać podkomendnych przed przystąpieniem do insurekcji. Po wkroczeniu do miasta 3 grudnia uratowany przed samosądem ulicznym przez dyktatora powstania Józefa Chłopickiego za cenę złożenia przysięgi na wierność insurekcji, odmówił jednak udziału w wojnie z carem, złożył dymisję i wycofał się za pozwoleniem Rządu Tymczasowego do posiadłości w Opinogórze. Stamtąd zbiegł przez Królewiec do Petersburga, gdzie uchylił się od udziału w kampanii przeciw Polsce[7][11]. Potępił w jednym z listów powstanie jako rewolucję społeczną: „Te nędzne szewcy, żydy ochrzczone i krawcy, chciwi na grosz, nie wiedzący nic o Polsce i o jej przeszłości, chcieli zarobić, zyskać, spekulować, wieszając, rzucając kalumnie”[12]. Wyperswadował udział w powstańczym „rozruchu” synowi Zygmuntowi, przebywającemu w Genewie. Został skreślony z listy senatorów przez sejm powstania listopadowego dopiero 20 lipca 1831[13]. Po stłumieniu powstania otrzymał od cara Mikołaja I misję sporządzenia raportu o zniszczeniach wojennych w Królestwie, pełnił wysokie urzędy w administracji Królestwa i powrócił do składu senatu, choć utracił dotychczasowe wpływy polityczne[7] . Od 1831 był członkiem Rady Państwa oraz w latach 1855–1856 członkiem Rady Administracyjnej. W latach 1855–1856 pełnił obowiązki namiestnika Królestwa Polskiego w związku z chorobą Iwana Paskiewicza do czasu przybycia Michaiła Gorczakowa[7][14]. Ufundował Bibliotekę Ordynacji Krasińskich w 1844 roku w Warszawie.
Lubił otaczać się luminarzami nauki, kultury i sztuki. W domu jego zbierali się najwięksi literaci epoki[15]. Gorliwie gromadził zabytki kulturalne. Napisał krótki podręcznik o władaniu lancą (Essai sur le maniement de la lance), był również autorem broszury o poezji trubadurów prowansalskich.
W Opinogórze ufundował kościół z kaplicą grobową rodu Krasińskich[16].
Zmarł 24 listopada 1858 w Warszawie, a pochowany został w Opinogórze. Społeczeństwo zapamiętało jego antypolską postawę w czasie i po upadku powstania. Zarządca dóbr opinogórskich Feliks Karpiński tak pisał o tym przy okazji pogrzebu Zygmunta Krasińskiego, który przeżył ojca o zaledwie trzy miesiące: „Rozhowor był w Opinogórze wielki. Samych wielkich pań i panów zjechało się do stu, dwieście koni zwoziło i odwoziło gości... pogrzeb ten, reprezentowany przez obywatelstwo, był demonstracją narodową; na pogrzebie generała nie było wcale obywateli; osiemdziesięciu mnichów zastępowało wszystkie stany...”[17].
Życie prywatne Wincentego Krasińskiego i jego działalność polityczną w latach 1815–1825 omawia Marian Brandys w reportażu historycznym pt. Czcigodni weterani, opublikowanym w cyklu Koniec świata szwoleżerów (1972). Opierając się na korespondencji prywatnej generała Brandys portretuje go jako przedstawiciela elity ówczesnego Królestwa Polskiego.
Poglądy
[edytuj | edytuj kod]Był autorem anonimowej broszury antysemickiej Aperçu sur les Juifs de Pologne, w której wystąpił przeciwko asymilacji Żydów poprzez polonizację i chrystianizację i ogłosił ich przyczyną rozkładu moralnego i ekonomicznego Polski na przestrzeni dziejów[18]. Publikacja Krasińskiego zainspirowała wydany po polsku pamflet Sposób na Żydów, czyli środki niezawodne zrobienia z nich ludzi uczciwych i dobrych obywateli autorstwa urzędnika Gerarda Witowskiego, niekiedy przypisywany samemu Krasińskiemu. Sposób na Żydów zakwestionował oświeceniowe przekonanie o uniwersalnej naturze ludzkiej i domagał się deportacji niereformowalnych Żydów z Królestwa Polskiego na kaukaskie rubieże Imperium dla utworzenia „żydowskiej siedziby narodowej”. Obie publikacje spotkały się z ripostą mjr. Waleriana Łukasińskiego (Uwagi pewnego oficera nad uznaną potrzebą urządzenia Żydów w naszym kraju i nad niektórymi pisemkami w tym przedmiocie teraz w druku wyszłymi), który odrzucił ich uprzedzenia i wskazał, że nikt dotąd nie przeprowadził gruntownej reformy położenia społeczności żydowskiej na ziemiach polskich[19]. Krasiński udzielił Łukasińskiemu ironicznej odpowiedzi[7] .
Maria Janion uznała Krasińskiego za twórcę „antysemickiego fantazmatu” w Polsce[20]. Przypisane Krasińskiemu tezy Witowskiego zostały omówione w nazistowskim opracowaniu na temat XIX-wiecznych polskich projektów wysiedlenia Żydów, sporządzonym w czasie II wojny światowej przez Instytut Niemieckich Prac na Wschodzie[21].
Prace
[edytuj | edytuj kod]- Listy Wincentego Krasińskiego z Hiszpanii (1808–1809), red. Konrad Ajewski, Pułtusk 2012
- Essai sur le maniement de la lance, Paryż 1811
- Aperçu sur les Juifs de Pologne, Warszawa 1818
- Odpowiedź na uwagi pewnego oficera nad uznaną potrzebą urządzenia Żydów w naszym kraju przez autora dziełka pod tytułem Aperçu sur les Juifs de Pologne, Warszawa 1818 (replika na krytykę ze strony Waleriana Łukasińskiego)
- Rzut oka na wieszczów Prowancyi zwanych trubadurami, Warszawa 1818
- Rys życia Zygmunta Vogla, „Roczniki Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk w Warszawie”, 20 (1828), s. 173–178
Awanse w armii francuskiej
[edytuj | edytuj kod]Pułkownik od 7 kwietnia 1807, generał brygady od 16 grudnia 1811, generał dywizji od 18 listopada 1813[22].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Odznaczony m.in.[23]:
- Orderem Orła Białego z nadania Mikołaja I Romanowa (1829)[24],
- Orderem Świętego Stanisława z nadania Fryderyka Augusta Wettyna (1813)[25][26],
- Orderem Świętego Stanisława I klasy z nadania Aleksandra I Romanowa (1815)[23][24][27],
- Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (1810)[23][24][26],
- Krzyżem Komandorskim Orderu Legii Honorowej (Francja, 1811)[23][24][26],
- Krzyżem Oficerskim Orderu Legii Honorowej (Francja, 1809)[23][24][26],
- Krzyżem Kawalerskim Orderu Legii Honorowej (Francja, 1807)[23][24][26],
- Krzyżem Kawalerskim Orderu Cesarskiego Zjednoczenia (Francja, 1814)[26],
- Orderem Orła Czerwonego (Prusy)[24],
- Orderem Świętego Andrzeja Apostoła (Rosja)[1]
- Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Rosja)[23],
- Orderem Świętego Włodzimierza I klasy (Rosja, 1832)[28]
- Orderem Świętego Włodzimierza II klasy (Rosja, 1820)[28][23],
- Orderem Świętej Anny I klasy z brylantami (Rosja, 1815)[23][24],
- Krzyżem Orderu śś. Maurycego i Łazarza (Sardynia)[28]
- Krzyżem Kawalerskim Orderu Maltańskiego (1809)[24][23],
- Znakiem Honorowym za 20 lat służby (1830)[29].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Jerzy Sewer Dunin-Borkowski: Almanach Błękitny. Warszawa: 1908, s. 507.
- ↑ Kuryer Litewski, nr 130, 29 października 1820 roku, [b.n.s.]
- ↑ Aleksander Kraushar, Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800–1832 : monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych. Ks. 4, Czasy polistopadowe: epilog: 1831–1836, 1906, s. 489.
- ↑ Akcesy do konfederacji warszawskiej rządu i obywatelki Wielkiego Księstwa Litewskiego, podał Euzebiusz Łopaciński, w: Ateneum Wileńskie, r. XI, Wilno 1936, s. 355.
- ↑ Karpińska 2006 ↓, s. 254, 256.
- ↑ Prinke 2017 ↓, s. 187.
- ↑ a b c d e Kieniewicz 1970 ↓.
- ↑ Bieczyński 1873 ↓, s. 54.
- ↑ Kieniewicz 1870 ↓.
- ↑ Gadamska-Serafin 2019 ↓, s. 407.
- ↑ Wojciech Jerzy Górczyk , Pułkownik Tadeusz Konstanty Wyleżyński. Pomiędzy powinnością oficera a powinnością Polaka, [w:] Andrzej Szmyt (red.), Między irredentą a kolaboracją. Ugoda, lojalizm i legalizm. "Dusza urzędnika" – ludzie i ich kariery, 2015, s. 165–180 (patrz przypis 49, s. 173), ISBN 978-83-65171-07-8, OCLC 999094528 [dostęp 2022-05-20] .
- ↑ Reiter 1904 ↓, s. 712.
- ↑ Sebastian Ziółek, Sejm Królestwa Polskiego w okresie powstania listopadowego 1830–1831, Warszawa 2007, s. 333.
- ↑ Krasiński Wincenty, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-05-20] .
- ↑ Adam Mickiewicz przedstawił go w postaci Jenerała: Dziady cz. III, scena 7
- ↑ Wojciech J. Górczyk, Kościół i kaplica grobowa Krasińskich w Opinogórze, "Studia Mazowieckie ", nr 1 (2014), 103–111.
- ↑ Brandys, Koniec..., t.V, s. 310.
- ↑ Fiećko 2008 ↓, s. 10.
- ↑ Wodziński 2010 ↓, s. 15–19.
- ↑ Wodziński 2010 ↓, s. 15.
- ↑ Burleigh 1988 ↓, s. 240–241.
- ↑ Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925, s. 51.
- ↑ a b c d e f g h i j Rocznik woyskowy królestwa polskiego na rok 1827. Warszawa: Drukarnia Wojskowa, 1827. s. 5
- ↑ a b c d e f g h i Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego. Zamek Królewski w Warszawie, 2013. s. 290
- ↑ Ryszard T. Komorowski: Kawalerowie i Damy Orderu Świętego Stanisława. Poznań: 2004, s. 32
- ↑ a b c d e f Tadeusz Jeziorowski: The Napoleonic Orders. Ordery Napoleońskie. Warszawa 2018, s. 147
- ↑ Zbigniew Dunin-Wilczyński: Order Św. Stanisława, Warszawa, 2006. s. 219.
- ↑ a b c Wincenty Krasiński. Życie społeczno-kulturalne Warszawy i Królestwa Polskiego. Warszawa – Opiniogórze: Muzeum Niepodległości – Muzeum Romantyzmu w Opinogórze, 2016, s. 27, 148, 173.
- ↑ Przepisy o znaku honorowym niemniej Lista imienna generałów, oficerów wyższych i niższych oraz urzędnikow wojskowych, tak w służbie będących, jako też dymisjonowanych, znakiem honorowym ozdobionych w roku 1830. Warszawa, 1830
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Konrad Ajewski, Zbiory artystyczne Biblioteki i Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie, Warszawa: Neriton, 2004 .
- Tadeusz Bieczyński (red.), Sąd sejmowy 1827–1829 na przestępców stanu. Urzędowe akta, Poznań: Józef Ignacy Kraszewski, 1873 .
- Marian Brandys, Koniec świata szwoleżerów, wyd. 2, t. 1, Warszawa: Iskry, 1975 .
- Marian Brandys, Kozietulski i inni, wyd. 5, Warszawa: Iskry, 1982, ISBN 83-207-0463-4, OCLC 69374305 .
- Michael Burleigh , Germany Turns Eastwards: A Study of Ostforschung in the Third Reich, Cambridge: Cambridge University Press, 1988 .
- Jerzy Fiećko , Spór między Mickiewiczem a Krasińskim o miejsce Żydów wśród Polaków, „Pamiętnik Literacki”, 99 (2), 2008 .
- Renata Gadamska-Serafin , Zygmunt Krasiński w korespondencji i pracach plastycznych Cypriana Norwida, [w:] Małgorzata Burzka-Janik, Jarosław Ławski (red.), Krasiński. Żywioły kultury, żywioły natury, Białystok: Temida 2, 2019, s. 379–416, ISBN 978-83-65696-32-8 .
- Małgorzata Karpińska, Związki elit politycznych powstania listopadowego z ruchem wolnomularskim, „Ars Regia”, 9 (15–16), 2006, s. 250–262 .
- Stefan Kieniewicz, Wincenty Krasiński, [w:] Emanuel Rostworowski (red.), Polski Słownik Biograficzny, t. 15, 1970 [zarchiwizowane z adresu 2016-12-30] .
- Eligiusz Kozłowski, Zapomniane wspomnienia, Warszawa 1981 .
- Walerian Łukasiński, Uwagi pewnego oficera nad uznaną potrzebą urządzenia Żydów w naszym kraiu i nad niektóremi pisemkami w tem przedmiocie teraz z druku wyszłemi, Warszawa 1917 .
- Rafał T. Prinke, Cnota dziwacka – właściciele Kórnika w kręgu poznańskich wolnomularzy, „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej”, 34, 2017, s. 149–213 .
- Marian Reiter , Kallenbach Józef, „Zygmunt Krasiński. Życie i twórczość lat młodzieńczych (1812—1838)”, t. I—II, Lwów 1904 (recenzja), „Pamiętnik Literacki”, 3 (1/4), 1904, s. 707–716 .
- Zbigniew Sudolski , Krasiński. Opowieść biograficzna, Warszawa: LSW, 1977 .
- Marcin Wodziński , Reforma i wykluczenie. Wizje reformy społeczności żydowskiej u schyłku polskiego oświecenia, „Pamiętnik Literacki”, 101 (4), 2010, s. 5–21 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Publikacje Wincentego Krasińskiego w bibliotece Polona
- Antysemityzm w Polsce
- Członkowie Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego 1812
- Członkowie Rady Administracyjnej Królestwa Kongresowego
- Członkowie Sądu Sejmowego Królestwa Kongresowego (1827–1829)
- Członkowie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie
- Generałowie broni Wojska Królestwa Kongresowego
- Generałowie Wojska Księstwa Warszawskiego
- Hrabiowie Królestwa Kongresowego
- Polscy kawalerowie maltańscy
- Krasińscy herbu Ślepowron
- Kontrrewolucjoniści
- Marszałkowie Sejmu Królestwa Kongresowego
- Naczelni wodzowie wojsk polskich Księstwa Warszawskiego
- Namiestnicy Królestwa Polskiego
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (Królestwo Kongresowe)
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe)
- Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Księstwo Warszawskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława I klasy (Królestwo Kongresowe)
- Odznaczeni Znakiem Honorowym (20 lat służby)
- Oficerowie 1. Pułku Szwoleżerów-Lansjerów Gwardii Cesarstwa Francuskiego
- Ordynaci opinogórscy
- Polacy odznaczeni Orderem Orła Czerwonego
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie)
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie)
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza
- Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Polacy odznaczeni Orderem Świętych Maurycego i Łazarza
- Polacy odznaczeni Orderem Zjednoczenia
- Polacy związani z działalnością antysemicką
- Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej
- Polacy – Komandorzy Legii Honorowej
- Polacy – Oficerowie Legii Honorowej
- Polscy hrabiowie I Cesarstwa Francuskiego
- Polscy hrabiowie Imperium Rosyjskiego
- Polscy hrabiowie Królestwa Prus
- Polscy kolekcjonerzy
- Polscy posłowie do Rady Państwa Imperium Rosyjskiego
- Rosyjscy urzędnicy Królestwa Kongresowego
- Senatorowie-wojewodowie Królestwa Kongresowego
- Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska)
- Właściciele polskich bibliotek prywatnych
- Urodzeni w 1782
- Zmarli w 1858