Segedyn
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Komitat | |||||
Powiat | |||||
Burmistrz |
László Botka | ||||
Powierzchnia |
281,0 km² | ||||
Wysokość |
75 m n.p.m. | ||||
Populacja (2017) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy |
62 | ||||
Kod pocztowy |
6700-6791 | ||||
Położenie na mapie Węgier ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
Segedyn[2] (węg. Szeged wymowa [seged] ⓘodsłuchaj, serb. Segedin, rum. Seghedin) – trzecie pod względem liczby ludności miasto Węgier, położone nad Cisą na południu kraju, na wschód od Dunaju. Stolica komitatu Csongrád. 1 stycznia 2017 liczba mieszkańców Segedynu wyniosła 161 tys.
Położenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Segedyn jest położony niedaleko południowej granicy Węgier, na południe od ujścia rzeki Maruszy do rzeki Cisy. Miasto w 2011 miało 170 285 mieszkańców, przy gęstości zaludnienia 606,0 osoby na 1 km². Segedyn określa się też często jako „Miasto słońca”, bowiem ma bardzo dużo słonecznych godzin w roku w porównaniu z innymi węgierskimi miastami.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Tisza_part_a_Szentendre_g%C5%91zhaj%C3%B3val._Fortepan_15700.jpg/220px-Tisza_part_a_Szentendre_g%C5%91zhaj%C3%B3val._Fortepan_15700.jpg)
Obszar, na którym znajduje się dziś miasto Segedyn, był zamieszkany już w czasach starożytnych, a Ptolemeusz wymienia najstarszą nazwę miasta – Partiscum. Możliwe, że w tych okolicach mieściła się też siedziba władcy Hunów Attyli. Obecna węgierska nazwa miasta – Szeged – pojawiła się w 1138 w dokumencie króla Beli III.
W czasie najazdu mongolskiego miasto zostało zniszczone, a dużą część ludności najeźdźcy wymordowali. Po wycofaniu się hord tatarskich miasto udało się jednak odbudować, a za panowania Ludwika Węgierskiego stało się ono najważniejszym ośrodkiem w południowych Węgrzech. Zygmunt Luksemburski otoczył je murami obronnymi, natomiast w 1498 Segedyn otrzymał status wolnego miasta królewskiego.
Podczas najazdu tureckiego w 1526 miasto zostało splądrowane, a potem okupowane przez wojska tureckie, stało się jednak wówczas centrum administracyjnym państwa osmańskiego na tym obszarze. 23 października 1686 Segedyn został wyzwolony, ale status wolnego miasta królewskiego przywrócono mu dopiero w 1715, a kolejne lata stały pod znakiem stabilnego rozwoju.
Miasto poważnie ucierpiało na skutek powodzi w 1879 r.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/rotnamx9e3fxx7c4o24c10hx8p3hdbb.png)
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Szeged-domotor.jpg/220px-Szeged-domotor.jpg)
- Wieża Dömötör – średniowieczna wieża w stylu romańsko-gotyckim, najstarszy zabytek miasta
- Kościół i klasztor franciszkanów
- Teatr Narodowy w Segedynie (Szegedi Nemzeti Színház)
- Katedra w Segedynie
- Móra Ferenc Múzeum
- Ratusz (Városháza)
- Cerkiew św. Mikołaja
- Stara Synagoga
- Kościół św. Rocha
- Nowa Synagoga
- Wieża ciśnień (Víztorony)
- Domy i kamienice secesyjne, w tym:
- Pałac Reöka (Reök-palota)
- Dom Raffayego (Raffay-ház)
- Dom Móricza (Móricz-ház)
- Dom Vastaga (Vastag-ház)
- Dom Márera (Márer-ház)
- Pomnik Andrása Dugonicsa z 1876 r.
- Pomnik Lajosa Tiszy z 1904 r.
- Pomnik Ferenca Deáka z 1914 r.
- Pomnik Lajosa Kossutha
-
Teatr Narodowy
-
Móra Ferenc Múzeum
-
Ratusz
-
Pomnik Dugonicsa
-
Pomnik Kossutha
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]W mieście rozwinął się przemysł mięsny, owocowo-warzywny, cukrowniczy, młynarski, tytoniowy, włókienniczy, obuwniczy, metalowy oraz chemiczny[3].
Transport publiczny
[edytuj | edytuj kod]W Segedynie funkcjonuje system tramwajowy. W 2009 r. miasto zamówiło 9 sztuk polskich tramwajów niskopodłogowych Pesa Swing. Od listopada 2021 funkcjonuje linia tramwaju dwusystemowego, która dojeżdża do Hódmezővásárhely wykorzystując fragment Linii kolejowej nr 135 na Węgrzech.
Szeged posiada połączenie kolejowe z Budapesztem, Kecskemetem i Bekescsabą. Kursują też lokalne pociągi do miejscowości Horgos w Serbii. Połączenia obsługuje MAV.
Głównym przewoźnikiem autobusowym jest Tisza Volán Zrt. Autobusy obsługują połączenia z Budapesztem, Gyor, Peczem, Szekesfehervarem, Szekszardem, Bają, Bekescsabą, Debreczynem, Miszkolcem, Szolnokiem, Kecskemetem i in.
Oświata
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Szegedi_egyetem_1.jpg/220px-Szegedi_egyetem_1.jpg)
Segedyn jest miastem uniwersyteckim. W 1921 został tu przeniesiony Uniwersytet Kolozsvár z dzisiejszego rumuńskiego miasta Kluż-Napoka (zał. w 1872). Obecnie jest jednym z najważniejszych uniwersytetów Węgier. Nosi nazwę Uniwersytet Segedyński (Szegedi Tudományegyetem).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Szeged-paprika1.jpg/220px-Szeged-paprika1.jpg)
Z Segedyna pochodzi najlepsza węgierska kiełbasa salami oraz charakterystyczna dla tego miasta zupa rybna. Okolice miasta oraz Kalocsa nad Dunajem są głównymi rejonami uprawy papryki, która jest narodową przyprawą Węgrów.
- Osobny artykuł:
Sport
[edytuj | edytuj kod]W mieście ma siedzibę klub Pick Szeged – trzykrotny mistrz Węgier w piłce ręcznej.
Miasta partnerskie
[edytuj | edytuj kod]Cambridge, Wielka Brytania
Darmstadt, Niemcy
Łódź, Polska
Płońsk, Polska
Nicea, Francja
Odessa, Ukraina
Subotica, Serbia
Timișoara, Rumunia
Toledo, USA
Turku, Finlandia
Rachów, Ukraina
Parma, Włochy
Liège, Belgia
Kotor, Czarnogóra
Rotterdam, Holandia
Târgu Mureș, Rumunia
Weinan, Chińska Republika Ludowa
Larnaka, Cypr
Pula, Chorwacja
Warna, Bułgaria
Izmir, Turcja
Ulica Szegedyńska w Warszawie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Segedy%C5%84ska.jpg/220px-Segedy%C5%84ska.jpg)
W październiku 1967 jednej z ulic na warszawskich Bielanach nadano nazwę Segedyńska. Z czasem upowszechnił się zapis zgodny z polską fonetyką, tj. Szegedyńska. W 2013 Rada m.st. Warszawy planowała przywrócić pierwotny, zgodny z węgierskimi prawidłami zapis, gdyż „szeged” znaczy po węgiersku „twoja dupa”. Ostatecznie, ze względu na opór mieszkańców ulicy, pozostano przy upowszechnionym zapisie[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2017. január 1 [online], www.ksh.hu [dostęp 2018-09-03] (węg.).
- ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych, Polskie nazwy geograficzne świata. Europa cz. I.
- ↑ Segedyn, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-10] .
- ↑ Jarosław Osowski , Chcą zmienić nazwę ulicy, bo oznacza „twoja dupa” [online], warszawa.wyborcza.pl, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2020-03-07] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Węgry – Wielka Nizina – Segedyn. [zarchiwizowane z tego adresu].
- Szeged Portal (ang.)