Lata 90. XX wieku
Wygląd
(Przekierowano z Lata 1990.)
Lata 90. XX wieku
Stulecia: XIX wiek ~ XX wiek ~ XXI wiek
Dziesięciolecia: 1940–1949 « 1950–1959 « 1960–1969 « 1970–1979 « 1980–1989 « 1990–1999 » 2000–2009 » 2010–2019 » 2020–2029 » 2030–2039 » 2040–2049
Lata: 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999
Wydarzenia w Polsce
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Bundesarchiv_Bild_183-1990-1003-008%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor%2C_Vereinigungsfeier%2C_Feuerwerk.jpg/220px-Bundesarchiv_Bild_183-1990-1003-008%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor%2C_Vereinigungsfeier%2C_Feuerwerk.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Mandela_voting_in_1994.jpg/220px-Mandela_voting_in_1994.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Powodz_wr.jpg/220px-Powodz_wr.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Aleksander_Kwasniewski_i_Lech_Walesa%2C25lecie_NSZZ.jpg/220px-Aleksander_Kwasniewski_i_Lech_Walesa%2C25lecie_NSZZ.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/PapaJCruz_Brazil.jpg/220px-PapaJCruz_Brazil.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/PSX-Console-wController.jpg/220px-PSX-Console-wController.jpg)
- 1990 – wybór na prezydenta RP Lecha Wałęsy[1]; wprowadzenie krajowej domeny najwyższego poziomu jako .pl[2]
- 1990–1997 – kontynuacja okresu transformacji ustrojowej w Polsce zapoczątkowanej w 1989 roku[3]
- 1991 – pierwsze całkowicie wolne wybory do Sejmu po II wojnie światowej[4]
- 1993 – wyjście z Polski wojsk radzieckich[5]
- 1995 – wybór na prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego[6]; denominacja złotego[7]
- 1996 – koncert Michaela Jacksona w Warszawie (HIStory World Tour)[8]
- 1997 – powódź tysiąclecia w dorzeczu Odry i Wisły[9], uchwalenie Konstytucji RP[10]
- 1998 – Zamieszki w Słupsku[11]
- 1999 – wstąpienie Polski do NATO[12]
Wydarzenia na świecie
[edytuj | edytuj kod]- 1990 – zjednoczenie Niemiec[13]; początek konfliktów na Kaukazie (m.in. wojna o Górski Karabach); Agresja Iraku na Kuwejt
- 1991 – Operacja Pustynna Burza[14]; Pucz moskiewski[15]; rozpad ZSRR; rozpoczęcie wojen secesyjnych w Jugosławii, które trwały aż do 2001 ostatnie walki w Macedonii; koniec wojny domowej w Etiopii; śmierć Freddiego Mercury’ego
- 1992 – Zamieszki w Los Angeles w 1992 roku[16]; wybuch wojny w Bośni i Hercegowinie; secesja Abchazji od Gruzji; Oblężenie Sarajewa
- 1993 – Zamach na World Trade Center w 1993 roku[17]; ratyfikacja Traktatu z Maastricht, powstała Unia Europejska; rozpad Czechosłowacji[18]
- 1994 – upadek polityki apartheidu i wybranie Nelsona Mandeli na pierwszego czarnoskórego prezydenta Republiki Południowej Afryki; wybuchła pierwsza wojna w Czeczenii[19]; wojna domowa w Rwandzie i ludobójstwo w Rwandzie – masakra osób pochodzenia Tutsi dokonana przez ekstremistów Hutu, w ciągu około 100 dni zamordowano od 800 000 do 1 071 000 ludzi; podczas wyścigu o Grand Prix San Marino zginął brazylijski kierowca Formuły 1 Ayrton Senna; otwarcie Eurotunelu łączącego Francję i Wielką Brytanię; śmierć dyktatora Korei Północnej Kim Ir Sena, władzę przejmuje syn Kim Dzong Il; śmierć Kurta Cobaina
- 1995 – Zamach terrorystyczny w Oklahoma City; śmierć w zamachu na premiera Izraela Icchaka Rabina
- 1996 – urodziła się owca Dolly, pierwszy sklonowany ssak; I wojna domowa w Kongu – obalenie dyktatorskich rządów Mobutu Sese Seko.
- 1997:
- na koncert Jeana-Michela Jarre’a przybywa 3,5 miliona ludzi.
- w wypadku samochodowym w Paryżu zginęła księżna Diana – księżna Walii.
- 1999:
- rozszerzenie NATO; wybuch drugiej wojny w Czeczenii; bombardowania Belgradu i Jugosławii przez lotnictwo NATO w związku z konfliktem w Kosowie
- miała miejsce masakra w Columbine High School, jeden z najbardziej krwawych zamachów dokonanych na terenie placówki oświatowej w historii.
Muzyka
[edytuj | edytuj kod]- największa popularność muzyki grunge[20]
- intensywny rozwój elektronicznej muzyki tanecznej (klubowej)[20] – powstanie gatunków trance[21], breakbeat, drum & bass[22], hardcore[23] oraz początki muzyki dubstep i hardstyle pod koniec tej dekady[24]; największa popularność muzyki eurodance[25] i eurobeat, początki popularności muzyki house[20] oraz największa popularność muzyki techno na początku tej dekady[26], a pod koniec dekady początki wzrostu popularności muzyki trance
- intensywny rozwój i wzrost popularności muzyki pop[20]
- w Polsce początki muzyki hip-hop i rap oraz największa popularność nurtu polskiej muzyki tanecznej – disco polo i początki oraz duża popularność polskiej muzyki dance w połowie dekady[27], początki działalności polskich twórców i wykonawców gatunków elektronicznej muzyki tanecznej (muzyki klubowej) i sukcesy za granicą polskich twórców sceny minimal techno[20]
- Otwarcie popularnych, prywatnych stacji radiowych w Polsce: RMF FM, potem Radio Zet[28].
Nauka
[edytuj | edytuj kod]- Odkrycie pierwszych planet pozasłonecznych
- Przedstawiono M-teorię
- Pierwsze sklonowane zwierzę – Owca Dolly
- Start Projektu poznania genomu ludzkiego
- Początki zastosowania identyfikacji DNA w kryminologii.
- Zastosowanie komercyjne inżynierii genetycznej
- Wystrzelenie teleskopu Hubble’a w 1990; rewolucja w astronomii
- Eksploracja Marsa przez sondę Mars Pathfinder
- Recykling oraz zwrócenie uwagi na produkcję produktów ulegających biodegradacji
- Sonda Galileo bada Jowisza
- System GPS osiąga pełną sprawność
- Początek budowy Międzynarodowej stacji kosmicznej
Technologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Hubble_Space_Telescope_%2827946391011%29.jpg/220px-Hubble_Space_Telescope_%2827946391011%29.jpg)
- 1994 – Premiera PlayStation
- Wprowadzenie procesora Pentium
- Rozwój Internetu
- Masowe zastosowanie telefonów komórkowych
- Nowość w telefonach komórkowych, wysyłanie i odbieranie SMS
- Popularność nośników CD oraz zapisu informacji na nich.
- Pojawienie się na rynku aparatów cyfrowych i kamer cyfrowych, laptopów, odtwarzaczy MP3, odtwarzaczy DVD, nawigacji satelitarnych oraz ogólny wzrost popularności elektroniki
- Rozwój telewizji dzięki satelitom telekomunikacyjnym
- Systemy operacyjne np.: Windows, GNU, Linux i silny rozwój oprogramowania
- Rozwój nowoczesnych telewizorów plazmowych
- Powstaje Toyota Prius, pierwszy seryjnie produkowany i sprzedawany na świecie samochód hybrydowy.
Osoby
[edytuj | edytuj kod]Polscy politycy
[edytuj | edytuj kod]- Wojciech Jaruzelski
- Lech Wałęsa
- Aleksander Kwaśniewski
- Ryszard Kaczorowski
- Tadeusz Mazowiecki
- Waldemar Pawlak
- Mieczysław Rakowski
- Jan Krzysztof Bielecki
- Jan Olszewski
- Jarosław Kaczyński
- Lech Kaczyński
- Hanna Suchocka
- Józef Oleksy
- Włodzimierz Cimoszewicz
- Jerzy Buzek
- Bronisław Geremek
- Zbigniew Religa
- Donald Tusk
- Wiesław Chrzanowski
- Stefan Niesiołowski
- Jacek Kuroń
Politycy zagraniczni
[edytuj | edytuj kod]- Michaił Gorbaczow
- Boris Jelcyn
- Władimir Putin
- George H.W. Bush
- Bill Clinton
- Jiang Zemin
- Augusto Pinochet
- Frederik de Klerk
- Nelson Mandela
- Saddam Husajn
- Fidel Castro
- Mu’ammar al-Kaddafi
- Husni Mubarak
- Hafiz al-Asad
- Jaser Arafat
- Icchak Rabin
- Elżbieta II
- Akihito
- Silvio Berlusconi
- Václav Havel
- Aleksander Łukaszenka
- Slobodan Milošević
- Jacques Chirac
- François Mitterrand
- Helmut Kohl
- Gerhard Schröder
- Margaret Thatcher
- Diana Spencer
- John Major
- Tony Blair
- Kim Ir Sen
- Kim Dzong Il
Filmowcy
[edytuj | edytuj kod]- Al Pacino
- Robert De Niro
- Woody Allen
- Krystyna Feldman
- Cezary Pazura
- Kate Winslet
- Leonardo DiCaprio
- Julia Roberts
- Andrzej Wajda
- Krzysztof Krauze
- Roman Polański
- Mike Myers
- Charlotte Gainsbourg
- Brad Pitt
- Tom Cruise
- Andrzej Grabowski
- Clint Eastwood
- Chuck Norris
- Gary Oldman
- Nicolas Cage
- Francis Ford Coppola
- Christopher Walken
- Marlon Brando
- Chris Penn
- Jack Nicholson
- Sydney Pollack
- Tom Cruise
- Nicole Kidman
- Keanu Reeves
- Sandra Bullock
- Sarah Jessica Parker
- Catherine Zeta-Jones
- Pamela Anderson
- Raúl Juliá
- Quentin Tarantino
- Benny Hill
- Jim Henson
- Stanley Kubrick
- Bogusław Linda
- Katarzyna Figura
- Piotr Fronczewski
- Krystyna Janda
- Olaf Lubaszenko
- Jerzy Stuhr
- Krzysztof Kieślowski
Muzycy i zespoły zagraniczne
[edytuj | edytuj kod]- Dr Alban
- Aqua
- Blur
- Björk
- Boyzone
- Coolio
- Scooter
- Scorpions
- R.E.M.
- Radiohead
- Take That
- Andrea Bocelli
- Eros Ramazzotti
- Sarah Brightman
- Enya
- Eazy-E
- Corona
- Captain Jack
- Cappella
- Amber
- Loona
- Londonbeat
- LeAnn Rimes
- Faith Evans
- Neneh Cherry
- Pantera
- Alice in Chains
- Alanis Morissette
- Mary J. Blige
- Lenny Kravitz
- Robert Miles
- Pearl Jam
- Meredith Brooks
- Beastie Boys
- Backstreet Boys
- Spice Girls
- Geri Halliwell
- Melanie C
- Emma Bunton
- Eagle-Eye Cherry
- Everything but the Girl
- Elton John
- Bruce Springsteen
- Billy Joel
- Bryan Adams
- Michael Bolton
- Tom Jones
- Cher
- Madonna
- Guns N’ Roses
- Red Hot Chili Peppers
- Modern Talking
- Michael Jackson
- Blue System
- Annie Lennox
- Bad Boys Blue
- Pet Shop Boys
- *NSYNC
- No Mercy
- Blink-182
- East 17
- The Fugees
- The Offspring
- The Prodigy
- The Verve
- The Cardigans
- The Cranberries
- The Corrs
- The Rembrandts
- TLC
- En Vogue
- Green Day
- Eminem
- Enigma
- Vanilla Ice
- Run-D.M.C.
- Massive Attack
- Jamiroquai
- All Saints
- Moby
- Sinéad O’Connor
- Suzanne Vega
- Wilson Phillips
- Skunk Anansie
- Silverchair
- Britney Spears
- Simply Red
- Tupac Shakur
- Savage Garden
- Kurt Cobain
- Soundgarden
- Kylie Minogue
- Dannii Minogue
- Natalie Imbruglia
- Jennifer Paige
- Jennifer Lopez
- Robbie Williams
- Enrique Iglesias
- Ricky Martin
- Christina Aguilera
- Shakira
- Gwen Stefani
- No Doubt
- Bon Jovi
- John Denver
- Jerry Cantrell
- Freddie Mercury
- Frank Zappa
- Luciano Pavarotti
- Nirvana
- Metallica
- U2
- UB40
- U96
- Roxette
- Blondie
- Tina Turner
- Frank Sinatra
- Ray Charles
- James Brown
- Seal
- Snap!
- Fun Factory
- DJ BoBo
- Haddaway
- Vengaboys
- Ace of Base
- Shania Twain
- Alexia
- Real McCoy
- Masterboy
- Mr. President
- MC Hammer
- Notorious B.I.G.
- 2Pac
- Jay-Z
- Wyclef Jean
- Shaggy
- Sash!
- Nana
- Paul van Dyk
- Lou Bega
- Moloko
- Garbage
- Oasis
- Queen
- Depeche Mode
- Duran Duran
- Nickelback
- Spin Doctors
- Bloodhound Gang
- Fatboy Slim
- Faithless
- The Chemical Brothers
- The Kelly Family
- 4 Non Blondes
- 2 Unlimited
- 2 Brothers on the 4th Floor
- La Bouche
- Loft
- Culture Beat
- Rednex
- Ice MC
- R’n’G
- Scatman John
- Sade
- Selena
- Paula Abdul
- Taylor Dayne
- Aerosmith
- Jean-Michel Jarre
- Vaya Con Dios
- Donna Lewis
- Lisa Stansfield
- Gloria Estefan
- Sheryl Crow
- Céline Dion
- Mariah Carey
- Toni Braxton
- Whitney Houston
- Whigfield
- Westbam
- Marusha
- Bathory
- AC/DC
- Nightwish
Muzycy i zespoły polskie
[edytuj | edytuj kod]- IRA
- O.N.A.
- Skawalker
- Acid Drinkers
- Czesław Niemen
- Big Cyc
- Kaliber 44
- Paktofonika
- Kury
- Mieczysław Fogg
- Ich Troje
- Irena Santor
- Ryszard Riedel
- Violetta Villas
- Maryla Rodowicz
- Edyta Górniak
- Kayah
- Justyna Steczkowska
- Natalia Kukulska
- Beata Kozidrak
- Anita Lipnicka
- Kasia Kowalska
- Edyta Bartosiewicz
- Anna Maria Jopek
- Kasia Nosowska
- Reni Jusis
- Andrzej Piaseczny
- Robert Chojnacki
- Gabriel Fleszar
- Grzegorz Markowski
- Budka Suflera
- Perfect
- Lady Pank
- Republika
- T.Love
- Wilki
- De Mono
- Kombi
- Maciej Maleńczuk
- Myslovitz
- Paweł Kukiz
- Piersi
- Bajm
- Hey
- Varius Manx
- Andrzej Zaucha
- Peja
- Liroy
- Norbi
- Sixteen
- De Su
- Bayer Full
- Boys
- Akcent
- Milano
- Classic
- Top One
- Fanatic
- Mister Dex
- Just 5
- Shazza
- Marlena Drozdowska
- Elektryczne Gitary
Pisarze
[edytuj | edytuj kod]Sportowcy
[edytuj | edytuj kod]- Michael Jordan
- Shaquille O’Neal
- Adam Małysz
- Renata Mauer-Różańska
- Tomasz Sikora
- Zinédine Zidane
- David Beckham
- Alan Shearer
- Arkadiusz Gołaś
- Diego Maradona
- Jürgen Klinsmann
- Lothar Matthäus
- Oliver Bierhoff
- Rudi Völler
- Marco van Basten
- Frank Rijkaard
- Ronald Koeman
- Ruud Gullit
- Dennis Bergkamp
- Gianfranco Zola
- Paolo Maldini
- Franco Baresi
- Roberto Baggio
- Davor Šuker
- Gabriel Batistuta
- Gheorghe Hagi
- George Weah
- Christo Stoiczkow
- Gary Lineker
- Mike Tyson
- Evander Holyfield
- Lennox Lewis
- Dariusz Michalczewski
- Andrzej Gołota
- Michael Owen
- Ronaldo
- Roland Ratzenberger
- Ayrton Senna
- Andrés Escobar
- Steffi Graf
- Martina Hingis
- Monica Seles
- Boris Becker
- Andre Agassi
- Pete Sampras
- Michael Doohan
- Michael Johnson
- Dominik Hašek
- Wayne Gretzky
- Lance Armstrong
- Tiger Woods
- Dennis Rodman
- David Robinson
- Hakeem Olajuwon
- Penny Hardaway
- Robert Korzeniowski
- Romário
- Thierry Henry
- Rivaldo
- Cafu
- Cláudio Taffarel
- Santiago Cañizares
- Ryan Giggs
- David Seaman
- Raúl González Blanco
- Michael Schumacher
- Peter Schmeichel
- Michael Laudrup
- David Ginola
- David Trezeguet
- Fabien Barthez
- Éric Cantona
- Roy Jones Jr.
- Óscar de la Hoya
- Alessandro Del Piero
Duchowni
[edytuj | edytuj kod]Pozostali
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Uchwała Zgromadzenia Narodowego z dnia 22 grudnia 1990 r. w sprawie stwierdzenia ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. z 1990 r. nr 49, poz. 372)
- ↑ 30. rocznica ustanowienia domeny .pl. NASK DNS. [dostęp 2020-12-01].
- ↑ Zbigniew Blok: Transformacja jako konwersja funkcji wewnątrzsystemowych na przykładzie Polski. Poznań: Wydawnictwo UAM, 2006. ISBN 83-232-1706-8.
- ↑ M.P. z 1991 r. nr 41, poz. 288
- ↑ Wojska radzieckie w Polsce [online], dzieje.pl, 27 października 2017 [dostęp 2020-05-14] (pol.).
- ↑ Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 listopada 1995 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 5 listopada 1995 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 126, poz. 604)
- ↑ Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz.U. z 1994 r. nr 84, poz. 386).
- ↑ Paweł Gawlik: Król zaśpiewał na Bemowie. 20 lat temu odbył się słynny koncert Michaela Jacksona. [w:] Gazeta Stołeczna [on-line]. warszawa.wyborcza.pl, 20 września 2016. [dostęp 2019-09-21].
- ↑ IAR: Powódź „tysiąclecia”. polskieradio.pl, 1 lipca 2012. [dostęp 2013-06-06].
- ↑ Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483
- ↑ Jak wściekły Słupsk wybrał Biedronia. Bunt w mieście, w którym płoną samochody. niezalezna.pl. [dostęp 2014-12-19].
- ↑ Biuro Bezpieczeństwa Narodowego , Droga Polski do NATO – kalendarium [online], Biuro Bezpieczeństwa Narodowego [dostęp 2021-11-26] (pol.).
- ↑ Traktat zjednoczeniowy na stronie Centrum Studiów Europejskich (fr. • ang. • niem.)
- ↑ Operation Desert Storm: Evaluation of the Air Campaign. GAO, 12 czerwca 1997. [dostęp 2011-11-18]. (ang.).
- ↑ Pucz Janajewa. Godziny, które zmieniły Europę [dostęp 2014-01-06].
- ↑ José Galvez: Los Angeles Uprising 1992. National Civil Rights Museum. [dostęp 2020-10-22]. (ang.).
- ↑ World Trade Center Bombing – 1993 [online], americanhistory.about.com [zarchiwizowane z adresu 2012-04-01] (ang.).
- ↑ Andrzej Krawczyk: Aksamitny rozwód. polityka.pl, 4 listopada 2009. [dostęp 2014-01-03].
- ↑ Przemysław Mrówka: Dlaczego doszło do wojny w Czeczenii?. histmag.org, 2014-12-11. [dostęp 2015-02-27].
- ↑ a b c d e Bartek Chaciński , LATA 90.: Lokalni i banalni | Muzyka | Dwutygodnik | Dwutygodnik [online], dwutygodnik.com, 2011 [dostęp 2015-10-22] [zarchiwizowane z adresu 2015-10-22] .
- ↑ Trance. AllMusic. [dostęp 2012-08-25]. (ang.).
- ↑ Explore: Jungle/Drum’n’bass. AllMusic. [dostęp 2010-11-03]. (ang.).
- ↑ David Robb (2002). „Techno in Germany:Its Musical Origins and Cultural Relevance”. (ang.) s. 134–135. [dostęp 2013-05-17].
- ↑ electronic dance music, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2015-09-21] (ang.).
- ↑ Eurodance. allmusic.com. [dostęp 2012-05-10]. (ang.).
- ↑ Maz Fuzowski, Karolina Szmytko. Muzyka techno-ludowa. „Newsweek Polska”. Nr 25/2009, 2009-06-14. ISSN 1642-5685. [dostęp 2011-09-10].
- ↑ Drugi obieg polskiej piosenki / Muzyka / dwutygodnik.com [online], 04/2015, Dwutygodnik [dostęp 2016-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-08] .
- ↑ Joanna Solska: 20 lat prywatnych mediów w Polsce. Wizjonerzy i piraci. Polityka, 2010-01-30. [dostęp 2011-12-31].