LOFAR
Ten artykuł wymaga modyfikacji na podstawie najświeższych informacji. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/LOFAR%2C_ITS_Test_Station.png/250px-LOFAR%2C_ITS_Test_Station.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/LOFAR_Superterp.jpg/250px-LOFAR_Superterp.jpg)
LOFAR (ang. Low-Frequency Array for radio astronomy – co oznacza sieć radiową na niskie częstotliwości) – wieloantenowy radioteleskop wykorzystujący zjawisko interferencji fal radiowych.
Urządzenie jest demonstracją technologii, które mają zostać użyte przy budowie radioteleskopu interferometrycznego Square Kilometre Array. Radioteleskop został uroczyście otworzony 12 czerwca 2010 w ceremonii z udziałem królowej Holandii Beatrix.
Zadania
[edytuj | edytuj kod]LOFAR bada bardzo dalekie zakątki Wszechświata, m.in. obiekty, które powstały tuż po Wielkim Wybuchu, dokonywać przeglądu galaktyk, a także badać nieco bliższe zjawiska jak pogodę kosmiczną[1]. Olbrzymi interferometr pozwala z dużą rozdzielczością obserwować niebo na falach radiowych niskiej częstości (30-240 MHz), w zakresie dotychczas słabo poznanym[2].
Organizacja
[edytuj | edytuj kod]Radioteleskop został zaprojektowany i skonstruowany przez holenderską agencję jednoczącą instytuty radioastronomiczne ASTRON (Netherlands Institute for Radio Astronomy)[3]. Urządzenie zostało sfinansowane ze środków Unii Europejskiej, instytutu ASTRON, holenderskiej Organizacji Badań Naukowych i organizacji Północnych Prowincji Niderlandów (SNN). Całym projektem kieruje instytut ASTRON[2]. Całkowity koszt projektu szacuje się na około 100 milionów euro[4].
Udział Polski
[edytuj | edytuj kod]W celu budowy polskiej części LOFAR-a powołano konsorcjum pod nazwą POLFAR w skład którego wchodzą: Uniwersytet Jagielloński (koordynator), Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Centrum Badań Kosmicznych PAN, Uniwersytet Zielonogórski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe[3].
Pierwszą z trzech polskich stacji systemu LOFAR uruchomiono 21 sierpnia 2015 roku w Bałdach koło Olsztyna[1].
Budowa
[edytuj | edytuj kod]LOFAR składa się z około 25000 anten tworzących grupy, zwane polami lub stacjami. Każda stacja to dwa zestawy po 96 anten. Lokalizacja radioteleskopów została podzielona na 50 skupisk położonych w różnych miejscach Europy[5]. Centralne skupisko anten położone jest we wschodnim Drenthe, w Holandii (okolice miejscowości Exloo, 38 stacji) oraz w holenderskich prowincjach Groningen i Friesland). Anteny interferometru znajdują się również na terytorium Niemiec (6 stacji), Szwecji (1 stacja), Francji (1 stacja), Wielkiej Brytanii (1 stacja) i Polski (3 stacje zlokalizowane w Bałdach, Borówcu i Łazach) (stan na 19.01.2016)[5].
Każda ze stacji to wiele elementów odbiorczych[2]. Gromadzeniem i przetwarzaniem danych zajmuje się superkomputer Blue Gene/L na uniwersytecie w Groningen. Do projektu dołączy Irlandia, gdzie w 2016 roku została wybudowana jedna stacja[6]. Została zlokalizowana w okolicy zamku w miejscowości Birr. Dzięki tej budowie wzrosły możliwości całej sieci, bowiem zwiększyła się maksymalna odległość pomiędzy antenami do około 2000 km[2].
Poszczególne stacje są połączone światłowodami. Sieć światłowodowa przesyłająca dane ze skupisk anten do komputera w Groningen posłużyła również do doprowadzenia szybkiego internetu do 60 szkół w regionie[potrzebny przypis].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Marek Muciek. kronika. Sierpień 2015. „Urania – Postępy Astronomii”. 6/2015 (780), s. 6, 2015-listopad-grudzień. Polskie Towarzystwo Astronomiczne. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii. ISSN 1689-6009. (pol.).
- ↑ a b c d Krzysztof Czart: Radioteleskop LOFAR będzie jeszcze większy. Urania -Postępy Astronomii, 2016-01-19. [dostęp 2016-01-20]. (pol.).
- ↑ a b LOFAR w Polsce. Zakład Radioastronomii i Fizyki Kosmicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
- ↑ The LOFAR Telescope. ASTRON (Netherlands Institute for Radio Astronomy). [dostęp 2019-12-28].
- ↑ a b W Bałdach otwarto stację radioastronomiczną. PAP, 22 sierpnia 2015.
- ↑ Building I-LOFAR [online], I-LOFAR, 3 kwietnia 2017 [dostęp 2023-04-25] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Queen Opens New LOFAR Telescope. Space Daily. (ang.).
- Karolina Olszewska: POLFAR – nowe okno na Wszechświat. PAP – Nauka w Polsce, 2013-10-03.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- LOFAR. (ang.).
- LOFAR w Polsce. Zakład Radioastronomii i Fizyki Kosmicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
- POLFAR – nowe okno na Wszechświat. Nauka w Polsce.
- Rusza budowa trzech stacji systemu LOFAR w Polsce. Centrum Badań Kosmicznych PAN.