Komenda Rejonu Uzupełnień Czortków
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
1919 |
Rozformowanie |
1939 |
Tradycje | |
Rodowód |
PKU Czortków |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Podległość |
DOGen. „Lwów” |
Skład |
PKU typ I |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/KRU_DOK_VI.jpg/240px-KRU_DOK_VI.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Strona_z_legitymacji_wojskowej_Mariana_Czajkowskiego_z_wymienionymi_odznaczeniami.jpg/240px-Strona_z_legitymacji_wojskowej_Mariana_Czajkowskiego_z_wymienionymi_odznaczeniami.jpg)
Komenda Rejonu Uzupełnień Czortków (KRU Czortków) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie[1].
Historia komendy
[edytuj | edytuj kod]17 lipca 1919 roku minister spraw wojskowych gen. por. Józef Leśniewski ustanowił Powiatową Komendę Uzupełnień Czortków z tymczasową siedzibą we Lwowie, która swoją właściwością obejmowała powiaty: borszczowski, buczacki, czortkowski, husiatyński i zaleszczycki. PKU Czortków został podporządkowana Dowództwu Okręgu Generalnego „Lwów”. Decyzja o tym, jaki pułk piechoty będzie uzupełniać PKU Czortków, miała być podjęta w późniejszym terminie[2][3].
26 sierpnia 1919 roku minister spraw wojskowych włączył do PKU Czortków powiat horodeński[4].
W czerwcu 1921 roku PKU 51 pp w Czortkowie była podporządkowana Dowództwu Okręgu Generalnego „Lwów” i obejmowała swoją właściwością powiaty: borszczowski, buczacki, czortkowski, horodeński, husiatyński i zaleszczycki[5].
15 listopada 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów oraz wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, dotychczasowa PKU 51 pp została przemianowana na Powiatową Komendę Uzupełnień Czortków i podporządkowana Dowództwu Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie. Okręg poborowy PKU Czortków obejmował powiaty: borszczowski, czortkowski, husiatyński i zaleszczycki. Powiat buczacki został włączony do nowo utworzonej PKU Buczacz, a powiat horodeński do PKU Kołomyja[6][7][8].
Z dniem 1 czerwca 1922 roku została zlikwidowana gospoda inwalidzka przy PKU Czortków[9].
18 listopada 1924 roku weszła w życie ustawa z dnia 23 maja 1924 roku o powszechnym obowiązku służby wojskowej[10], a 15 kwietnia 1925 roku rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wojskowych do tejże ustawy, wydane 21 marca tego roku wspólnie z ministrami: spraw wewnętrznych, zagranicznych, sprawiedliwości, skarbu, kolei, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i dóbr państwowych oraz przemysłu i handlu[11]. Wydanie obu aktów prawnych wiązało się z przejęciem przez władze cywilne (administracji I instancji) większości zadań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem poboru[12][13]. Przekazanie większości zadań władzom cywilnym umożliwiło organom służby poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta oraz ewidencją i administracją rezerw. Do tych zadań dostosowana została organizacja wewnętrzna powiatowych komend uzupełnień i ich składy osobowe. Poszczególne komendy różniły się między sobą składem osobowym w zależności od wielkości administrowanego terenu[14].
Zadania i nowa organizacja PKU określone zostały w wydanej 27 maja 1925 roku instrukcji organizacyjnej służby poborowej na stopie pokojowej[12]. W skład PKU Czortków wchodziły dwa referaty: I) referat administracji rezerw i II) referat poborowy[12]. Nowa organizacja i obsada służby poborowej na stopie pokojowej według stanów osobowych L. O. I. Szt. Gen. 3477/Org. 25 została ogłoszona 4 lutego 1926 roku. Z tą chwilą zniesione zostały stanowiska oficerów ewidencyjnych[15][16][17].
1 lipca 1925 roku siedziba starostwa powiatu husiatyńskiego została przeniesiona z Husiatyna do Kopoczyniec, a powiat husiatyński otrzymał nazwę powiat kopyczyniecki[18]. Od tego czasu okręg poborowy PKU Czortków obejmował powiaty: borszczowski, czortkowski, kopyczyniecki i zaleszczycki[11].
12 marca 1926 roku została ogłoszona obsada personalna Przysposobienia Wojskowego, zatwierdzona rozkazem Dep. I L. 6000/26 przez pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Edmunda Kesslera, w imieniu ministra spraw wojskowych. Zgodnie z nową organizacją pokojową Przysposobienia Wojskowego zostały zlikwidowane stanowiska oficerów instrukcyjnych przy PKU, a w ich miejsce utworzone rozkazem Oddz. I Szt. Gen. L. 7600/Org. 25 stanowiska oficerów przysposobienia wojskowego w pułkach piechoty[19].
Od 1926 roku, obok ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność PKU Czortków normowała „Tymczasowa instrukcja służbowa dla PKU”, wprowadzona do użytku rozkazem MSWojsk. Dep. Piech. L. 100/26 Pob.[20]
W marcu 1930 roku PKU Czortków nadal obejmowała swoją właściwością powiaty: borszczowski, czortkowski, kopyczyniecki i zaleszczycki[21]. W grudniu tego roku PKU posiadała skład osobowy typ I[20].
31 lipca 1931 roku gen. dyw. Kazimierz Fabrycy, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, rozkazem B. Og. Org. 4031 Org. wprowadził zmiany w organizacji służby poborowej na stopie pokojowej. Zmiany te polegały między innymi na zamianie stanowisk oficerów administracji w PKU na stanowiska oficerów broni (piechoty) oraz zmniejszeniu składu osobowego PKU typ I–IV o jednego oficera i zwiększeniu o jednego urzędnika II kategorii. Liczba szeregowych zawodowych i niezawodowych oraz urzędników III kategorii i niższych funkcjonariuszy pozostała bez zmian[22].
1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby poborowej, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Czortków została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Czortków przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku[23], z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym[24].
Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI. Rejon uzupełnień obejmował powiaty: borszczowski, czortkowski i zaleszczycki. Ponadto KRU Czortków tymczasowo administrowała powiatem kopyczynieckim. Powiat kopyczyniecki miał wejść w skład KRU Trembowla, która do lutego 1939 roku nie została utworzona[1].
Obsada personalna
[edytuj | edytuj kod]Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU i KRU Czortków, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w 1926 i 1938 roku.
- Komendanci
- płk piech. Leon Silicki (20 X – 10 XI 1921)
- płk rez. jazdy powoł. do sł. czyn. Apoloniusz Wysocki (wz. 20 IV[25] – VII 1923 → komendant PKU Kutno[26])
- mjr nauk.-ośw. Karol Rutkowski (od VIII 1923[27])
- płk piech. Stefan I Borowski (IV 1924[28] – II 1927 → stan spoczynku z dniem 30 IV 1927[29])
- ppłk piech. Rudolf Emil Heinz (IX 1927[30] – 31 X 1928 → stan spoczynku[31])
- ppłk piech. Stanisław I Lechowicz (p.o. III 1929[32] – XII 1931[33] → dyspozycja dowódcy OK VI)
- ppłk piech. Jan II Kubin (31 XII 1931 – III 1932 → PKU Kamionka Strumiłowa)
- mjr piech. Hipolit Wojciechowski[a] (III 1932[37] – 1939)
- referent – urzędnik wojsk. XI rangi Maksymilian Dobrzański
- referent – urzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Władysław Struk
- referent – urzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Alojzy Wajda
- oficer instrukcyjny
- kpt. piech. Stanisław VI Zieliński (11 VI 1923[40] – I 1924[41] → Oddziału III Sztabu DOK VI)
- kpt. piech. Kazimierz Wróblewski (I[41] – V 1924[42] → oficer instrukcyjny PKU Buczacz)
- oficer ewidencyjny Borszczów – por. / kpt. art. Franciszek Janton (od 5 X 1923[43])
- oficer ewidencyjny Czortków – urzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Szczepan Kaniak
- oficer ewidencyjny Husiatyn – urzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Józef Hasiak
- oficer ewidencyjny Zaleszczyki – urzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Józef Peniński (od IV 1924[44])
- kierownik I referatu administracji rezerw i zastępca komendanta
- mjr piech. Fryderyk Głodziński (do III 1929[48] → dyspozycja dowódcy OK VI)
- mjr piech. Józef Ignacy Wiśniewski (III 1929[49] – 30 VI 1930[50] → stan spoczynku)
- kpt. kanc. Edward Józef Göertz (VI[51] – IX 1930[52] → dyspozycja dowódcy OK VI)
- kpt. art. Marian Bilor (IX 1930[53] – 31 XII 1933[54] → stan spoczynku)
- kpt. piech. Karol Zalewski (VI 1934[55] – VI 1938 → kierownik I referatu KRU)
- kierownik II referatu poborowego
- por. kanc. Alojzy Wayda (od II 1926, był w 1928)
- kpt. piech. Józef Alojzy Pietraszek (do XII 1932 → PKU Kamionka Strumiłowa[56])
- por. piech. Aleksander Jeśman (XII 1932[56] – III 1934[57][58] → dyspozycja dowódcy OK VI)
- por. art. Józef Alojzy Kózka (1934 – VI 1938 → kierownik II referatu KRU)
- referent
- por. kanc. Andrzej Ropczycki (od II 1926, w 1928 był już w stanie spoczynku)
- kpt. piech. Władysław Sanojca (IX 1927[30] – XII 1929[59] → kierownik II referatu PKU Buczacz)
- kierownik I referatu ewidencji – kpt. adm. (piech.) Karol Zalewski[c] (od II 1941 w niemieckiej niewoli)
- kierownik II referatu uzupełnień – kpt. adm. (art.) Józef Alojzy Kózka[d] (od X 1939 w niemieckiej niewoli)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Hipolit Wojciechowski urodził się 7 maja 1894 roku w m. Nowa na Ukrainie. 19 sierpnia 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej. Pełnił wówczas służbę w 144 pułku piechoty[34]. Na stopień majora został awansowany ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 roku w korpusie oficerów piechoty. W marcu 1930 roku został przydzielony do PKU Kamionka Strumiłowa na stanowisko komendanta. W marcu 1932 roku został przydzielony do PKU Czortków na stanowisko komendanta. Był odznaczony Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi. W 1945 roku pełnił służbę w Komendzie Uzupełnień Nr 4. Zmarł 2 sierpnia 1945 roku. Został pochowany na brytyjskim Cmentarzu Wojennym w Kantarze[35][36].
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939 roku, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939 roku[61].
- ↑ Karol Zalewski ur. 2 stycznia 1894 roku. Zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. Do czerwca 1934 roku pełnił służbę w Korpusie Ochrony Pogranicza między innymi na stanowisku kwatermistrza Batalionu KOP „Iwieniec”. We wrześniu 1939 roku został internowany w Rumunii. W lutym 1941 roku przekazany władzom niemieckim i osadzony w Oflagu VI E Dorsten[62][63].
- ↑ Józef Alojzy Kózka (ur. 13 stycznia 1892 w Wilamowicach) był odznaczony Krzyżem Walecznych. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów artylerii. W 1932 roku pełnił służbę w 2 d. pg. panc. w Niepołomicach. Z dniem 1 sierpnia 1933 roku został przydzielony do PKU Czortków w celu odbycia praktyki poborowej[64][65]. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 19. lokatą w korpusie oficerów administracji, grupa administracyjna. 6 października 1939 roku w Woli Gułowskiej dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał kolejno w Oflagu IX B Weilburg, Oflagu II A Prenzlau i Oflagu III B[66][63].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Dz.U. z 1939 r. nr 20, poz. 131.
- ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 81 z 31 lipca 1919 roku, poz. 2867.
- ↑ Szandrocho 2011 ↓, s. 48.
- ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 88 z 12 września 1919 roku, poz. 3204.
- ↑ Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 69 z 23 czerwca 1921 roku, zał. nr 2 do pkt 11.
- ↑ Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 36.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1461–1462, 1466.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1329, 1331, 1335.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 6 czerwca 1922 roku, poz. 346.
- ↑ Dz.U. z 1924 r. nr 61, poz. 609.
- ↑ a b Dz.U. z 1925 r. nr 37, poz. 252.
- ↑ a b c Jarno 2001 ↓, s. 169.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393, autor użył sformułowania „wszystkie czynności przygotowawcze do poboru, jak również jego przeprowadzenie przeszły do władz administracyjnych”, co nie odpowiadało podziałowi kompetencji władz wojskowych i cywilnych, określonych we wspomnianych aktach prawa.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393–394.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 7-20.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393, wg autora stanowiska oficerów ewidencyjnych, po krótkotrwałym przydzieleniu ich do władz administracyjnych, zostały zniesione w 1925 roku.
- ↑ Jarno 2001 ↓, s. 169, autor także datuje zniesienie stanowisk oficerów ewidencyjnych na rok 1925, co stoi w sprzeczności z ogłoszoną 4 lutego 1926 roku obsadą służby poborowej na stopie pokojowej.
- ↑ Monitor Polski z 14 lipca 1925 roku, Nr 160, poz. 717.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 1-10.
- ↑ a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.
- ↑ Dz.U. z 1930 r. nr 31, poz. 270.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 31 lipca 1931 roku, poz. 290.
- ↑ Jarno 2001 ↓, s. 173.
- ↑ Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 15 maja 1923 roku, s. 267.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 49 z 20 lipca 1923 roku, s. 478.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 54 z 12 sierpnia 1923 roku, s. 504.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 17 kwietnia 1924 roku, s. 216.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 5 lutego 1927 roku, s. 37, 44.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 24 z 26 września 1927 roku, s. 283.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 381.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929, s. 90.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 23 grudnia 1931, s. 415.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 25 sierpnia 1920 roku, s. 782.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 26, 512.
- ↑ Wykaz poległych 1952 ↓, s. 276.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 234.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1462, 1555, 1557, 1559, 1568–1569.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1331.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 23 czerwca 1923 roku, s. 417.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 21 stycznia 1924 roku, s. 28.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 48 z 15 maja 1924 roku, s. 276.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 66 z 16 października 1923 roku, s. 708.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 29 kwietnia 1924 roku, s. 244.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 15.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 115, 120, 135, 829.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 512.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 86.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 225.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 205, z jednoczesnym przeniesieniem w korpusie oficerów administracji z działu więziennictwa do działu kancelaryjnego.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 3.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 16.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 20 maja 1933 roku, s. 118.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 181.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 431.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 30 marca 1934 roku, s. 134.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 281, z dniem 31 lipca 1934 został przeniesiony w stan spoczynku.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 382, w tym samym dzienniku na s. 400 ogłoszono przydzielenie por. piech. Andrzeja Jarskiego z PKU Bielsk Podlaski na stanowisko referenta, lecz 29 stycznia 1930 roku zarządzenie w tej sprawie zostało unieważnione.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 846.
- ↑ Rocznik Oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 46, 906.
- ↑ a b Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2024-01-01].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 85, tu ogłoszono przydział do PKU Małkinia.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 136, sprostowano przydział na praktykę poborową z PKU Małkinia na PKU Czortków.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 198, 736.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Wykaz poległych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na obczyźnie w latach 1939–1946. Londyn: Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego, 1952.
- Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
- Witold Jarno: Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939. Łódź: Wydawnictwo „Ibidem”, 2001. ISBN 83-88679-10-4.
- Henryk Moczyński: Służba poborowa. W: Dziesięciolecie Odrodzenia Polskiej Siły Zbrojnej 1918–1928. Henryk Stanisław Mościcki (red.) Włodzimierz Dzwonkowski (red.) Tadeusz Bałaban (red.). Warszawa: Tadeusz Złotnicki, 1928, s. 391–394.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Robert Szandrocho: 90 lat terenowych organów administracji wojskowej w Polsce. Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Naukowe Atla 2, 2011. ISBN 978-83-60732-61-8.