Fudżi
![]() Fudżi widziane od strony jeziora Shōji | |
Państwo | |
---|---|
Położenie | |
Pasmo | |
Wysokość |
3776[1] m n.p.m. |
Wybitność |
3776 m |
Pierwsze wejście |
pierwsze ślady pochodzą z 663 roku |
Położenie na mapie Japonii ![]() | |
![]() |
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |
![]() Góra Fudżi widziana z góry Kita (3193 m) w łańcuchu gór Akaishi | |
Państwo | |
---|---|
Typ |
kulturowy |
Spełniane kryterium |
III, VI |
Numer ref. | |
Region[b] |
Azja i Pacyfik |
Historia wpisania na listę | |
Wpisanie na listę |
2013 |
Fudżi (jap. 富士山 Fuji-san; wym. ɸɯꜜdʑisaɴ ( odsłuchaj)) – czynny stratowulkan i zarazem najwyższy szczyt Japonii (3776 m n.p.m.). Leży na wyspie Honsiu (Honshū), na południowy zachód od stolicy, Tokio. W 2013 roku góra Fudżi została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako obiekt dziedzictwa kulturowego – święte miejsce i źródło artystycznej inspiracji.
Wyjaśnienie nazwy góry
[edytuj | edytuj kod]Wokół nazwy góry Fudżi powstało m.in. nieporozumienie wynikające z dwoistości czytania znaku (kanji) 山 (oznaczającego „górę”). Jego sinojapońskie odczytywanie brzmi san (od chińskiego shān)[2]. Natomiast zgodnie z odczytywaniem japońskim znak ten czyta się yama – stąd alternatywna nazwa góry: Fuji-no-yama 富士の山. Po chińsku nazwa góry jest zapisywana identycznie, a czytanie to: Fùshìshān[2].
Wskutek zbieżności fonetycznej słowo san określające „górę” utożsamia się często z sufiksem honoryfikatywnym -san, występującym po nazwiskach japońskich tytułem grzecznościowym, oznaczającym „pan/pani”. Stąd też czasem tworzone jest błędne sformułowanie „szanowna Fudżi”, czy też „pan/pani Fudżi”. Język japoński jest wysoce homofoniczny i podobieństwa fonetyczne są bardzo liczne. Np. według słownika znakowego „The Modern Reader’s Japanese-English Character Dictionary”, aż 38 różnych znaków (kanji) czyta się san[3].
Etymologia nazwy góry Fudżi jest trudna do ustalenia. Przeważa pogląd, że zapis znakowy jest wtórny i ma charakter czysto fonetyczny (znaki zostały dobrane dźwiękowo, bez względu na ich znaczenie). W użyciu były zresztą różne warianty nazwy, jak np.: Fuji-no-takane (ふじの高嶺, „Wysoki Szczyt Fudżi”), Fuji-no-ne (ふじの嶺, „Szczyt Fudżi”), Fu-gaku (富岳, „Bogaty Szczyt” lub „Obfity Szczyt”).
Istnieje także legenda oparta na „Opowieści o zbieraczu bambusu”. Cesarz opuszczony przez księżycową księżniczkę Kaguya, rozkazał sługom zanieść list i eliksir nieśmiertelności, które otrzymał od niej, na wierzchołek najwyższej góry i tam je spalić. Dym z płonącego eliksiru unoszący się ponad szczytem góry spowodował, że ludzie nazwali ją 不死の山, Fushi-no-yama, gdzie fushi oznacza „nieśmiertelność”, „życie wieczne”[4]. Z biegiem lat przyjęła się udźwięczniona wersja – Fuji.
Zdaniem niektórych badaczy, nazwa góry może pochodzić z języka ajnuskiego, od Fuchi – imienia bogini (kamuj) ognia[5][6].
Występująca w „Wielkim słowniku ortograficznym PWN” nazwa Fudżi-jama jest błędna. Prawidłowa nazwa tego wulkanu po japońsku to Fuji-san 富士山[7][8][9].
Geologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E5%B1%B1%E4%B8%8E%E4%B8%89%E4%BF%9D%E5%8D%8A%E5%B2%9B.jpg/240px-%E5%AF%8C%E5%A3%AB%E5%B1%B1%E4%B8%8E%E4%B8%89%E4%BF%9D%E5%8D%8A%E5%B2%9B.jpg)
Góra Fudżi położona jest na węźle potrójnym, czyli miejscu, gdzie spotykają się trzy płyty tektoniczne: amurska, ochocka i filipińska.
Jest to czynny stratowulkan leżący na skałach morskich paleogenu i neogenu. Średnica krateru wynosi 500 m, a głębokość 250 m. Komora magmowa o objętości około 1400 km³ leży na głębokości około 56 km. Fudżi złożony jest z trzech stożków wulkanicznych będących pozostałością różnych wiekowo faz wulkanizmu oraz utworów niewidocznych na powierzchni. Najstarszy jest stożek Pre-Komitake aktywny przed 700 tys. lat i znany tylko z odwiertów. Cechuje się wulkanizmem andezytowym. Trochę młodszy, zachowany na powierzchni, jest stożek Komitake sprzed około 700 tys. lat, o wulkanizmie andezytowo-bazaltowym. Kolejny stożek tzw. Starsza Fudżi działał od 80 tys. lat do 11 tys. lat temu i cechował się wulkanizmem bazaltowym, podobnie jak stożek Młodsza Fudżi, aktywny od 11 tys. lat i najwyższy z trzech omówionych. Choć główna faza aktywności Młodszej Fudżi przypada na okres 11–8 tys. lat temu, to wulkan ten wciąż jest aktywny. Od 781 roku doszło do 10 erupcji, w tym trzy bardzo znaczne. Ostatnia erupcja miała miejsce od 28 października 1707 do 1 stycznia 1708 roku w okresie Edo. Był to efekt silnego trzęsienia ziemi z 28 października 1707 roku.
Ze względu na swój wulkaniczny charakter oraz położenie blisko morza, wysokość góry Fudżi względem jej podstawy jest zbliżona do wysokości bezwzględnej szczytu i wynosi około 3000 metrów[10] (według niektórych źródeł całą wysokość bezwzględną można uznać za wysokość względem podstawy góry). Sama wspinaczka na szczyt wiąże się natomiast z pokonaniem przewyższenia 1800 metrów[11].
Turystyczne zagospodarowanie Fudżi
[edytuj | edytuj kod]Wulkan i jego masyw są celem licznych wycieczek turystycznych i pielgrzymek. Oficjalny sezon wspinaczkowy to lipiec i sierpień. Na sam szczyt prowadzą obecnie (2008) cztery szlaki turystyczne, przy których jest dziesięć odpłatnych schronisk turystycznych. Do wysokości 2400 m n.p.m. można dojechać drogą asfaltową, w lecie także autobusem rejsowym. Na szczycie działa obserwatorium meteorologiczne.
U stóp góry od strony północnej, na wysokości 1000 m n.p.m. – na terenie prefektury Yamanashi – leży Pięć Jezior Fudżi (Fuji Goko): Kawaguchi, Yamanaka, Sai, Motosu oraz Shōji. Po stronie południowo-zachodniej znajdują się wodospady Shiraito[12], a po stronie północno-zachodniej tereny narciarskie Fujiten (Fujiten Snow Resort)[13]. Cały ten obszar jest celem masowej turystyki i stanowi część Parku Narodowego Fudżi-Hakone-Izu. Należy do niego również równina i okryty złą sławą las Aokigahara.
W czerwcu 2009 roku otwarto Mount Fuji Shizuoka Airport. Obsługuje on kilka połączeń wewnętrznych i zagranicznych.
Znaczenie Fudżi w kulturze
[edytuj | edytuj kod]Charakterystyczna sylwetka wulkanu, którego szczyt jest pokryty śniegiem przez większą część roku, była i jest bardzo lubianym motywem w sztuce. Słynne pejzaże góry w postaci drzeworytów z dwóch różnych serii o tym samym tytule: „36 widoków góry Fudżi” (Hokusai), „36 widoków góry Fudżi” (Hiroshige), zostało stworzonych oddzielnie przez dwóch artystów o nazwiskach Hokusai Katsushika i Hiroshige Andō. Hokusai powtórzył ten temat w ilustrowanej książce wydanej w trzech tomach pt. „Sto widoków góry Fuji” w latach 1834–1849[14].
Fudżi jest też świętą górą dla wyznawców shintō – jako żeńskie bóstwo Konohana-no-sakuyahime-no-mikoto. Zbudowano na niej trzy bramy torii i dwa chramy. Do 1868 roku obowiązywał zakaz wstępu na górę dla kobiet.
Projektanci wieżowca X-Seed 4000 opracowali konstrukcję przypominającą kształtem górę Fudżi. Budynek (gdyby powstał) byłby 200 metrów wyższy od góry.
Poligon wojskowy
[edytuj | edytuj kod]Od strony wschodniej u stóp Fudżi znajduje się kilka obiektów wojskowych w tym Poligon Lądowych Sił Samoobrony Fudżi-Wschód (Rikujō Jieitai Higashi-Fuji Enshūjō), główny na wyspie Honsiu (Honshū). Jego łączna powierzchnia wynosi 88,09 km²[15].
Cmentarz
[edytuj | edytuj kod]U wschodnich podnóży góry usytuowano także cmentarz (Fuji Reien), który ma powierzchnię 2,3 mln m². Jego aleje, w tym główna, wysadzane są drzewami sakury. Kwiaty wiśni w kulturze japońskiej kojarzą się jednoznacznie z nietrwałością życia[16].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Wspinaczka
-
Na szczycie
-
Widok z Tokio
-
Widok od strony
masywu Yatsu-ga-take
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Japan Statistical Yearbook 2023 ↓, s. 21.
- ↑ a b 日中辞典 (Ri-zhong cidian, Słownik japońsko-chiński). Tokyo: Shogakukan, 2001, s. 735. ISBN 4-09-515651-1.
- ↑ Andrew Nathaniel Nelson: Japanese-English Character Dictionary. Tokyo: Charles E. Tuttle Company, 1978, s. 1089.
- ↑ Kenkyusha’s New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Limited, 1991, s. 290. ISBN 4-7674-2015-6.
- ↑ Michael Ashkenazi, Handbook of Japanese Mythology, ABC-CLIO Inc., Santa Barbara 2003, s. 192.
- ↑ Frederick Hadland Davis, Myths and Legends of Japan, Cosimo Inc., New York 2007, s. XIII.
- ↑ 日本地図. Tokyo: Seibido Shuppan, 2018, s. 181, 252. ISBN 978-4-415-11272-5.
- ↑ 新明解国語辞典. Tokyo: Sanseido Co., Ltd., 2018, s. 1321. ISBN 978-4-385-13107-8.
- ↑ Romuald Huszcza: Recenzja Słownika nazw geograficznych z odmianą i wyrazami pochodnymi. PWN, 2008. s. 23. [dostęp 2019-10-31]. (pol.).
- ↑ Boarding Mt Fuji | Mount Fuji | Features | SnowJapan [online], www.snowjapan.com [dostęp 2018-01-28] .
- ↑ Mike’s Guide to Fuji-san [online], web.mit.edu [dostęp 2018-01-28] .
- ↑ Shiraito Falls. japan-guide.com, 2017. [dostęp 2017-07-24]. (ang.).
- ↑ Fujiten Snow Resort. japan-guide.com, 2017. [dostęp 2017-07-24]. (ang.).
- ↑ Małgorzata Martini: Hokusai. The Manggha Centre of Japanese Art and Technology. [dostęp 2018-08-23]. (ang.).
- ↑ Japan East Fuji Maneuver Area. Latitude.to, 2021. [dostęp 2021-08-29]. (ang. • jap.).
- ↑ Fuji Cemetery Cherry Blossoms. Japan National Tourism Organization. [dostęp 2021-08-29]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- M. Słowakiewicz & R. Motonaga. Fudżi – święta góra Japonii. „Przegląd Geologiczny”, 10: 881-884.
- 日本統計年鑑 令 和 5 年 (Japan Statistical Yearbook 2023). Wyd. 72. Tokio: Statistics Bureau Ministry of Internal Affairs and Communications, listopad 2022, seria: 本 統 計 年 鑑 (Japan Statistical Yearbook). ISSN 0389-9004. [dostęp 2023-04-22]. (jap.).