Knaptand
De Knaptand is een folkloristische figuur die oploopt in twee Dendermondse stoeten; de Ros Beiaardommegang en Katuit. Het zijn (jonge) mannen gehuld in een pak dat lijkt op een wolf. De muil bevindt zich boven het mensenhoofd. De drager kijkt door een opening onder de kop. Met een mechanisme kan de muil snel open en dicht worden getrokken, wat een knappen van de tanden veroorzaakt.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Vleeshuismuseum_Dendermonde_07.jpg/260px-Vleeshuismuseum_Dendermonde_07.jpg)
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Oorspronkelijk diende de Knaptand om de omstanders op afstand te houden en het verloop van de stoet niet te hinderen. Daarnaast zorgde hij voor vermaak door de hoeden en mutsen van de omstanders af te pakken met de "knaptand". Hiervoor was enige behendigheid vereist. Vroeger waren de knaptanden in staat de vluchtende toeschouwers te volgen tot in de badkamers! Tegenwoordig is het voor hen verboden achter de toeschouwers te gaan (hoewel het nog vaak gedaan wordt). Dranghekken verzorgen nu het goede verloop van de stoet. Daardoor beperken de knaptanden zich tot het schrik aanjagen van de omstanders. Ze zijn door vele mensen zeer geliefd, maar ook gevreesd.
De knaptand komt al voor in 1631 en zou ontstaan zijn naar aanleiding van een onbekende vis die in de Dender rondzwom. Dit was waarschijnlijk ook een mooi verhaaltje om te vermijden dat de kinderen in de Dender zouden gaan zwemmen.
Trivia
[bewerken | brontekst bewerken]In Dendermonde en in Sint-Niklaas is er een knaptandstraat.
Varianten
[bewerken | brontekst bewerken]In de Dendermondse deelgemeente Sint-Gillis werden in 2021 Knapvarkens toegevoegd aan het entourage van het Peird van Sint-Gillis. Deze variant op de Knaptand verwijst naar het varken op het wapenschild van deze deelgemeente.[1]
- Florimond Van Duyse, "Het oude Nederlandse lied"
- rosbeiaard.be, De knaptanden
- ↑ "Orde der Stalhouders opnieuw op zoek naar nieuwe Heemskinderen: “Erin geloven dat Bloemencorso weer zal uitgaan”", Het Laatste Nieuws. Geraadpleegd op 21 januari 2022. “De Orde der Stalhouders gaat bovendien niet alleen op zoek naar Heemskinderen, maar ook naar zes kandidaten om in de huid te kruipen van Knapvarkens, geïnspireerd op de Knaptanden van Dendermonde-centrum, maar dan met een varken als mascotte van Sint-Gillis.”