ki
Brezhoneg
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Dog_retrieving_stick.jpg/220px-Dog_retrieving_stick.jpg)
- (Anv-kadarn 1) Da geñveriañ gant ar c'herneveureg ki, ar c'hembraeg ci, an iwerzhoneg cú (tro-c'henel heniwerzhonek con) hag ar skoseg cù : deuet eus ur ger keltiek *kū, liester *kunes. Da dostaat ivez ouzh ar sañskriteg śvā (tro-c'henel śunas), an henc'hresianeg kýōn (liester kýnes), al lituaneg szuõ (tro-c'henel szuñs), al latin canis hag an alamaneg Hund.[1]
- (Furm verb) Savet diwar « ki- », pennrann ar verb « kiañ », hep dibenn-ger.
Anv-kadarn 1
Unander | Liester | |
---|---|---|
Gourel | ki /ˈkiː/ |
chas /ˈʃas/ |
Benel | kiez /ˈkiː.es/ |
kiezed /ki.ˈeː.zet/ |
ki /ˈkiː/, /ˈt͡ʃi/[1], /ˈtʲiː/[2], /ˈtʃəj/[3] gourel (liester kon (e rannyezh Gwened, e skridoù lennegel pe kozh) pe chas (pemdez))
- Bronneg kigdebrer kar d'ar bleiz (un isspesad d'ar bleiz eo) ha doñvaet gant mab-den. Meur a ouenn anezhañ a zo, dezho morfologiezhioù liesseurt. Anv skiantel : Canis lupus familiaris. Harzhal ha chilpat a ra ar c'hi.
- Ken en devo truez ouzhoc’h, ma dous, ar c’hi. — (Fañch an Uhel, Soniou Breiz-Izel 2, Pariz, 1891, 1971, p. ?.)
- Setu aze ur c'hi hag ho kaso, hag a chomo ganeoc'h betek kuzh-heol. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/2, Al Liamm, 1985, p. 16.)
- Bara gwenn d'ar c'hi, ha barav du d'ar mevel. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/2, Al Liamm, 1985, p. 17.)
- Lazhet ho ki, hag ho marc'h glas. — (Buhez Sant Ronan, er Barzhaz Breizh.)
- An neb en deus c’hoant da lazhañ e gi a gav atav ur c’hleñved dezhañ. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 12.)
- Pa welez ur c’hi o tont betek da seulioù az pez aon. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 462.)
- Ha daou gi gouez ha diboellet. — (Kloareg Rohan, er Barzhaz Breizh.)
- Nag e skudell ar c'hi ne veze graet va boued. — (Gwreg ar C'hroazour, er Barzhaz Breizh.)
- Ki par. Enebet ouzh kiez.
- Bezañ evel ur c'hi (troiennoù niverus):
- bezañ evel ki ha kazh
- Bezañ evel ur c’hi bihan war-lerc’h ub.
- Bezañ evel ur c’hi war ur c'hravazh: nec'het bras
- Bezañ brell evel ur c’hi bihan.
- Bezañ abaf, didalvez, feal, hardizh, paour, treut, evel ur c’hi.
- Bezañ, chom e-unan evel ur c'hi, evel ur penn-ki
- labourat evel ur c’hi : evel ul loen pe ur marc’h.
- leuskel unan bennak e-unan evel ur c'hi, evel ur penn-ki
- yudal evel ur c'hi (pe evel ur bleiz).
- Renadenn anv-gwan
Deveradoù
Gerioù kevrennek
Troioù-lavar
- bezañ ki ouzh e boan
- bezañ ki ouzh e gorf
- bezañ ki war un dra bennak
- c'hoari e gi: ober trouz
- hejañ e gi: bezañ fuloret
- kaoc'h ki du kac'het gant ar c'hi gwenn : sakreadenn
- kaout c’hoant da dennañ panez eus gouzoug ur c’hi : d’ober un dra dibosubl
- Kaout naon-ki: naon du.
- Kas e gi d’e lochenn. Kontrol d’an hini a hej e gi, an hini e gas d’e loch e lak da devel: mestr eo war e fulor.
- kousket evel ki milin
- Lakaat unan bennak e renk ar chas: ober vil da unan bennak.
- Lojañ dindan lost ar c’hi: en un ti gwall lous
- Mont da gaoc’h-ki : bezañ debret gant ur c'hi = mont da get.
- Mont kuit evel ur c’hi kannet: evel ur c’hazh gleb,
- mont e ki
- Ober ur c’hoarzh ki: skrignal
- Ober ul labour ki: ul labour diaes; kiañ.
- Ober ur paz-ki da ub.
- na stagañ e chas gant delioù kaol
- neuial evel ur c'hi plom
- neuiñ evel ur c'hi plom
- peget ar c'hi du en unan bennak
- redek evel ur c’hi klañv: buanañ ma c’hall
- Reiñ, tennañ un digarez ki: un digarez toull.
- Skuilhañ daeroù ki, goueloù ki: daeroù kazh.
- Tapout ar c’hi e-lec’h ar c’had: c’hwitout
- tennañ amann eus gouzoug ar c'hi
- tennañ panez eus gouzoug ar c'hi
- treiñ ar c'hi dre e lost
- N'ouzout ket pelec'h ema toull ar c'hi e-ti ar person ? — Dindan e lost. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 334.)
- Pegeid a zo etre an tommder hag ar yenïon (yenijen) ? — Hed ur c'hi : ur c'hi a vez tomm e revr ha yen e fri. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 334.)
- A-benn neuze hag ac'hann di
En devo harzhet meur a gi - An hini a zalc'ho an askorn
A yelo ar c'hi war-lerc'h e zorn. - Da bep seurt oad
E red ar c'hi war-lerc'h ar c'had. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 305.)A vez lâret diwar-benn ar verc'hetaerien gozh.
- Diwar gi, ki ; diwar gazh, kazh
Diwar logodenn ne vez ket a razh. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 305.) - Dre forzh heskinat (pe hegañ) ar c'hi e teu da vezañ droug
- Kamm ki pa gar
- Ki besk ha kazh diskouarnet
N'int mat nemet da zebriñ boued - Ki skaotet
En devez aon rak dour bervet. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 469.), — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 305.) - E-lec'h ma staot ur c'hi
E staot daou pe dri - Ne vo ket bras lod pep hini :
Hemañ a zo evel ur grampouezhenn etre nav c'hi. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 309.) - N'eus ket a voeien da dennañ amann euz gouzoug ur c'hi. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 305.)
- Pa vez aet an amann e gouzoug ar c'hi e vezer war-lerc'h. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 305.)
- Pep ki
Zo mestr en e di — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 521.) - Ur c'hi meret, hanter savet
Ur c'hazh meret, hanter lazhet. Ne saver ket ur c'hi evel ur c'hazh. - Tri bloaz o tont da gi, tri bloaz ki, tri bloaz o vont er-maez a gi. Nav bloaz e vev ar chas.
- Yenañ tra a zo en ti :
Pennoù daoulin an ozhac'h ha fri ar c'hi. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 559.), — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 307.)
Troidigezhioù
- arabeg : كلب (ar) (kalb) gourel, كلبة (ar) (kalba) benel
- afrikaans : hond (af)
- alamaneg : Hund (de) gourel
- albaneg : qen (sq) gourel
- azeri : köpək (az) ; it
- bavarianeg : Hund (bar) gourel
- bemba : imbwa (bem)
- bengaleg : কুকুর (bn)
- bulgareg : куче (bg) (kuče) nepreizh
- daneg : hund (da)
- ekegusii : esese
- esperanteg : hundo (eo)
- estoneg : koer (et) ; peni (et)
- ewe : avu
- faeroeg : hundur (fo)
- fanti : bɔdɔm; kraman
- finneg : koira (fi)
- frizeg : dogge (fy) , hûn (fy)
- galizeg : can (gl)
- galleg : chien (fr)
- ganda : mbwa
- gresianeg : σκυλί (el) (skylí)
- gujarati : કૂતરો (gu)
- hebraeg : כלב (he)
- hensaozneg : docga (ang) , hund (ang)
- hindeg : कुत्ता (hi)
- hungareg : kutya (hu)
- ido : hundo (io)
- indonezeg : anjing (id)
- islandeg : hundur (is)
- italianeg : cane (it) gourel
- japaneg : 犬 (ja) (いぬ, inu)
- katalaneg : gos (ca) , ca (ca)
- kazak : ит (kk) (it)
- kembraeg : ci (cy)
- kinyarwanda : imbwa
- kirgiz : ит (ky) (it)
- kongo : mbwa
- kurdeg : kûçik (ku)
- latin : canis (la)
- lingala : mbwá (ln)
- malayseg : anjing (ms)
- malinkeg : wulu (mlq)
- marathi : कुत्रा (mr)
- mayaeg Yucatán : pek’ (yua)
- mende : ngílà
- mongoleg : нохой (mn) (nohoĭ)
- more : báága
- nederlandeg : hond (nl)
- norvegeg : hund (no) , tamhund (no)
- okitaneg : can (oc) , gos (oc)
- oseteg : куыдз (os) (kuydz)
- ouigoureg : ئىت (ug)
- ourdou : کتا (ur)
- papiamento : kachó (pap)
- perseg : سگ (fa)
- poloneg : pies (pl) ; pies domowy (pl)
- portugaleg : cão (pt)
- pundjabi : ਕੁੱਤਾ (pa)
- romanieg : rikonô (rom) ; jukêl (rom) (aussi cukêl (rom) )
- roumaneg : câine (ro) gourel, cîine (ro)
- rusianeg : пёс (ru) (pǒs) gourel; собака (ru) (sobáka) benel
- sámi an Norzh : beana (se)
- saozneg : dog (en) , hound (en)
- serbeg : пас (sr) (pas) gourel, кућка (sr) (kućka) benel
- shona : imbwa (sn)
- sinaeg : 狗 (zh)
- sikilianeg : cani (scn)
- skoseg : cù (gd)
- sotho an Norzh : mpša (nso)
- spagnoleg : perro (es) gourel
- sranan : dagu (srn)
- svedeg : hund (sv)
- swahili : mbwa (sw)
- swazi : î-njá (ss)
- tadjik : саг (tg) (sag)
- tagalog : áso (tl)
- tchekeg : pes (cs)
- tchouvatch : йытӑ (cv) (ĭytă)
- turkeg : köpek (tr)
- turkmeneg : ит (tk) (it)
- twi : kraman
- ukraineg : собака (uk) (sobáka) gourel; пес (uk) (pes) gourel
- vepse : koir (vep)
- vietnameg : chó (vi)
- wolof : xaj (wo)
- yorouba : ajá (yo)
- zouloueg : inja (zu)
Anv-kadarn 2
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Europlug.png/220px-Europlug.png)
Deveradoù
Troidigezhioù
Estlammadell
E-barzh kaoc'h ki
Furm verb
ki /ˈkiː/
- Furm ar verb kiañ e trede gour unan an amzer-vremañ, en doare-disklêriañ.
- Furm ar verb kiañ en eil gour unan an doare-gourc'hemenn.
- Ar pennad « ki » e-barzh Wikipedia
Roll an daveoù :
Troioù-lavar
- Bezañ krog ar c’hi du en ub : ober ur c’horfad gwarizi
- Bezañ, chom, leuskel ub, e-unan evel ur c'hi, evel ur penn-ki.
- Bezañ evel ki ha kazh: bezañ atav oc'h en em zrailhañ.
- Bezañ bet un taol ki rous : doare dizereat da gomz eus ur vaouez dougerez
- Gwiskañ botoù ront ar c’hi du : bezañ gwarizi ennañ
- Na dalvout ur bramm ki, ul louf ki, al lart eus ur c’hozh ki krouget: na dalvout un aval brein.
- Na vezañ diwar chas ar vro: heñvel ouzh na vezañ diwar saout ar vro.
- Na vezañ mat da deurel d’ar c’hi, d’ar chas : na dalvout netra
- Neuial evel ur c’hi plom (E-lec’h ma kouezh e chom) : na c’houzout neuial
- Tennañ amann, panez eus gouzoug ar c’hi:
- pe ober un dra diaes da ober
- pe klask gouzout ar wirionez digant unan bennak.
Roll an daveoù :
- ↑ E Pluvergad ha Gwern, "ki" distaget /ˈt͡ʃi/, Banque Sonore des Dialectes Bretons
- ↑ E Kerien, "ki" distaget /ˈtʲiː/, Banque Sonore des Dialectes Bretons
- ↑ E Lokmaria-Kaer, "ki" pe "kei" distaget /tʃəj/, Banque Sonore des Dialectes Bretons