Paskeye
Ene paskeye, c' est ene sôre di scrijhaedje do vî tins (1650-1900) a môde d' arimé.
Mwaissès dnêyes
[candjî | candjî l’ côde wiki]Li paskeye est scrîte a l' ocåzion d' èn etrevén, u po distraire les djins, sovint tot s' fotant d' ene sakî.
Dins sacwants viyaedjes, c' esteut ene fiesse ki rivneut tos ls ans. On-z î compôzéve ene tchanson, sovint avou des dobes sinses, nén pikés des viers, so tos les djonnes omes et les djonnès feyes bons (bounes) a maryî.
Asteure, les paskeyes sont co voltî tchantêye dins les cåbarets walons.
Tecnike del paskeye
[candjî | candjî l’ côde wiki]C' est sovint do ût-pîtaedje, rålmint des vers di dijh pîs u des zandrins.
Istwere del paskeye
[candjî | candjî l’ côde wiki]On-z a wårdé dins les vîs papîs sacwantès paskeyes e walon d' Lidje ki datèt do 17inme sieke.
Li paskeye fourit li prumire sôre di belès letes e walon, ezès 17inme et 18inme sieke. Ele si va mintni eto e 19inme sieke, a costé di des ôtes djinres literaires.
Willy Bal a studyî ene des dierinnès paskeyes fwaite a Djanmioû e 1896.
Sudjets
[candjî | candjî l’ côde wiki]- Préjhaedje d' ene sakî po ene fiesse (porcintaedje so 71 paskeyes di Lidje). Les paskeyes préjhèt li fiesti, mins eto l' balter ene miete.
- eleccion di priyesses u d' abesses al tiesse d' on covint, d' ene abeye (26)
- eleccion d' on mayeur (3).
- Montaedje e gråde di sincieus u di clers (15).
- Fiestixhaedje d' anêyes di siervices di priyesses (12).
- Fiesse di pårotche; fiestixhaedje des ans d' ene djin (13).
- Noices (2).
- Tuzêyes so l' amour et l' mariaedje: sovint po discåzer les femes (riloukîz li "Novele Paskêye", pus bas). Foû d' Lidje, gn a eto li siermon so les femes Siermon so les pasmints d' tins des femes åtoû d' leus tweletes, kiminçmint del
- Bate di dvize so les médiaedjes. Li pus cnoxhowe est li cene des Aiwes di Tongue da Lambert de Ryckman.
- Dislamintaedjes so les gueres et leus rascråwes. Li pus cnoxhowe est l' cene da Djihan Sapire, poirteu ås saetchs da Marian de Saint Antoine. Gn a eto l' paskeye di rclamaedje po n' nén candjî les vîs bastimints a Nameur (Paskeye sol tour do Hoyoû et ses deus sours).
Li prumire paskeye ki s' lome leye-minme “paskeye”
[candjî | candjî l’ côde wiki]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d7/Paskeye_wi.jpg)
Paskeye novele
- Kî vout oyi ene bele paskeye
- Ki (dj' a) fwait so totes les djonnès feyes
- Ki n' savèt kimint si braguer
- Po les djonnes omes mî atraper.
- Nos parolrans di leus bragreyes;
- Prumî sol meteure di leu tiesse.
- Elle åront meyès halkinreyes
- Po rahôssî mî ene djonne feye.
- Elle åront des belès betchetes
- Et des pårmints fwaits ås rossetes.
- Elle åront des belès cwefeures
- Ki tnèt so leu tiesse come on meur.
- Si åront ele des fiers d' årdjint
- Et des djéndjons ki vont fén béns.
- Et des aweyes por zeles greter
- Ki sont fwaites di fier sitené
- Elle åront les tchveas so leu front
- Ki sont plakés d' cole di pexhon.
- Si s' les front ele acomôder
- Å Pré Sonea, po mî aler.
- Cwand 'le n' åront nén des tchveas assez
- Des mostaetches, elle iront atchter
- Si front ele des beas lotchets
- Tot, efén, k' assaetche les valets.
- Les sourcis sont si bén tapés
- Et leu vizaedje si bén fårdé
- Ki, tot tcherdjîs di noerès taetches,
- Vo dirîz: "Vla totès moxhetes !"
- Elle åront l' coulant e hatrea
- Ki serè fwait di ptits coirdeas
- Si åront des ptitès nåletes
- L' elzî vénront pinde el hanete.
- Si åront des norets cwårés
- Et on bea drole po mî aler.
- Si åront ele des goirdjuretes
- Et des rtapes a céncwante picetes.
- 'Lle åront ene croes d' ôr ou on crexhant
- On sint-esprit di fås diamants
- K' est l' pus sovint di keuve doré;
- Çoula n' est nén tchir a atchter.
Ôtès viyès paskeyes
[candjî | candjî l’ côde wiki]- Paskeye sol Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Viene.
- Paskeye so les Aiwes di Tongue.