Nhà nước đơn nhất
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Map_of_unitary_and_federal_states.svg/370px-Map_of_unitary_and_federal_states.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/The_pathway_of_regional_integration_or_separation.png/330px-The_pathway_of_regional_integration_or_separation.png)
Một nhà nước đơn nhất hay nhất thể là một kiểu nhà nước quản lý bởi một bộ máy hay cơ chế duy nhất, trong đó chính quyền trung ương là tối cao và các chính quyền địa phương (đơn vị hành chính cấp dưới) chỉ có các quyền hạn nhất định mà chính quyền trung ương ủy thác. Hình thái này cũng được gọi là nhà nước tập quyền.
Phần lớn các quốc gia trên thế giới có hệ thống nhà nước đơn nhất. Trong số 193 quốc gia thành viên của LHQ, 165 quốc gia được điều hành bởi một nhà nước đơn nhất.
Trong một quốc gia có hệ thống nhà nước đơn nhất, đơn vị hành chính cấp dưới có thể được thành lập hoặc bị bãi bỏ, sáp nhập với các đơn vị hành chính cấp dưới khác và các quyền hạn của nó có thể được mở rộng hay thu hẹp theo quyết định của chính quyền trung ương. Mặc dù quyền lực chính trị có thể được chuyển giao thông qua việc chuyển giao quyền lực cho các chính quyền địa phương theo quy chế, nhưng chính quyền trung ương vẫn là tối cao; nó có thể can thiệp vào tất cả các hoạt động của chính quyền được phân quyền hoặc cắt giảm quyền hạn của họ.
Vương quốc Anh và Bắc Ireland là một ví dụ về một nhà nước đơn nhất. Scotland, Xứ Wales và Bắc Ireland có một quyền tự trị nhất định, nhưng quyền hạn đó được Quốc hội Vương quốc Anh ủy thác, có thể đơn phương ban hành luật hoặc hủy bỏ các quyền cho Scotland, Xứ Wales, Bắc Ireland (Anh không có quyền phân quyền).[1] Nhiều tiểu bang không có khu vực sở hữu mức độ tự chủ nhất định. Tại các quốc gia như vậy, các vùng địa phương không thể ban hành luật riêng cho mình. Ví dụ như Cộng hòa Ireland và Vương quốc Na Uy.[2] Tại các quốc gia thể chế liên bang, các chính quyền cấp dưới chia sẻ quyền hạn với chính quyền trung ương một cách bình đẳng thông qua hiến pháp, và phải được chấp thuận bởi cả hai bên. Điều này có nghĩa là các chính quyền địa phương có quyền tồn tại và quyền hạn mà chính quyền trung ương không thể thay đổi.
Nhà nước đơn nhất đối lập với nhà nước liên bang. Một ví dụ về một nhà nước liên bang là Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Theo hiến pháp Hoa Kỳ, quyền hạn được chia sẻ bởi chính quyền liên bang và tiểu bang. Điều V của hiến pháp nêu rõ rằng dù là cơ quan lập pháp hoặc các công ước phê chuẩn của nhà nước muốn có hiệu lực thì phải được ba phần tư các tiểu bang phê chuẩn, cho các bang không bị ảnh hưởng nhiều từ sự quản lý của nhà nước trung ương.[3]
Danh sách các quốc gia đơn nhất
[sửa | sửa mã nguồn]Chữ nghiêng: quốc gia được công nhận hạn chế
Nước cộng hòa đơn nhất
[sửa | sửa mã nguồn]Abkhazia
Afghanistan
Albania
Algérie
Angola
Armenia
Azerbaijan
Bangladesh
Belarus
Bénin
Bolivia
Botswana
Bulgaria
Burkina Faso
Burundi
Cameroon
Cabo Verde
Cộng hòa Trung Phi
Tchad
Chile
Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa[4]
Trung Hoa Dân quốc (Đài Loan) (liên bang trước 1949)
Colombia
Cộng hòa Congo
Costa Rica
Croatia
Cuba
Síp
Cộng hòa Séc
Cộng hòa Dân chủ Congo
Djibouti
Dominica
Cộng hòa Dominica
Cộng hòa Nhân dân Donetsk
Đông Timor (Timor-Leste)
Ecuador
Ai Cập
El Salvador
Guinea Xích Đạo
Eritrea
Estonia
Fiji
Phần Lan
Pháp
Gabon
Gambia
Gruzia
Ghana
Hy Lạp
Guatemala
Guinée
Guiné-Bissau
Guyana
Haiti
Honduras
Hungary
Iceland
Indonesia (liên bang trước 1950)
Iran
Ireland
Israel
Ý
Bờ Biển Ngà
Kazakhstan
Kenya
Kiribati
Kosovo
Kyrgyzstan
Lào
Latvia
Liban
Liberia
Libya
Litva
Cộng hòa Nhân dân Lugansk
Macedonia
Madagascar
Malawi
Maldives
Mali
Malta
Quần đảo Marshall
Mauritanie
Mauritius
Moldova
Mông Cổ
Montenegro
Mozambique
Myanmar
Cộng hòa Artsakh
Namibia
Nauru
Nicaragua
Niger
CHDCND Triều Tiên
Bắc Síp
Palau
Palestine
Panama
Paraguay
Peru
Philippines
Ba Lan
Bồ Đào Nha
România
Rwanda
Samoa
San Marino
São Tomé và Príncipe
Sénégal
Serbia
Seychelles
Sierra Leone
Singapore
Slovakia
Slovenia
Somaliland
Nam Phi
Hàn Quốc (liên bang trước 1960)
Nam Ossetia
Sri Lanka
Suriname
Syria
Tajikistan
Tanzania
Togo
Transnistria
Trinidad và Tobago
Tunisia
Thổ Nhĩ Kỳ
Turkmenistan
Uganda
Ukraina
Uruguay
Uzbekistan
Vanuatu
Việt Nam
Yemen
Zambia
Zimbabwe
Quân chủ đơn nhất
[sửa | sửa mã nguồn]Andorra
Antigua và Barbuda
Bahrain
Bahamas
Barbados
Belize
Bhutan
Brunei
Campuchia
Đan Mạch
Grenada
Jamaica
Nhật Bản
Jordan
Kuwait
Lesotho
Liechtenstein
Luxembourg
Monaco
Maroc
Hà Lan
New Zealand[5]
Na Uy
Oman
Papua New Guinea
Qatar
Saint Lucia
Saint Vincent và Grenadines
Ả Rập Xê Út
Quần đảo Solomon
Tây Ban Nha
Thụy Điển
Thái Lan
Tonga
Tuvalu
Anh Quốc[6]
Vatican
5 quốc gia đơn nhất lớn nhất theo GDP danh nghĩa
[sửa | sửa mã nguồn]5 quốc gia đơn nhất lớn nhất theo dân số
[sửa | sửa mã nguồn]5 quốc gia đơn nhất lớn nhất theo diện tích
[sửa | sửa mã nguồn]Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Kazakhstan
Algérie
Cộng hòa Dân chủ Congo
Đan Mạch (Bao gồm diện tích của Greenland và các lãnh thổ hải ngoại)
Xem thêm
[sửa | sửa mã nguồn]Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]- ^ Sự chuyển giao quyền lực trong một nhà nước đơn nhất, như trong liên bang, có thể giống nhau, với tất cả đơn vị địa phương có cùng quyền hạn hay địa vị, hoặc không giống nhau, với các đơn vị địa phương khác nhau về quyền hạn và địa vị.
- ^ Svalbard có quyền tự trị hơn các vùng ở đất liền. Nó được kiểm soát bởi chính phủ và không có luật địa phương.
- ^ Many federal states also have unitary lower levels of government; while the United States is federal, the states themselves are unitary under Dillon's Rule – counties và municipalities have only the authority granted to them by the state governments under their state constitution or by legislative acts. For example, in the state of Connecticut, county government was abolished in 1960.
- ^ Roy Bin Wong (1997). China Transformed: Historical Change and the Limits of European Experience. Cornell University Press.
- ^ “Story: Nation and government – From colony to nation”. The Encyclopedia of New Zealand. Manatū Taonga Ministry for Culture and Heritage. ngày 29 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2014.
- ^ “Social policy in the UK”. An introduction to Social Policy. Robert Gordon University - Aberdeen Business School. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2014.