Rajonet e Çekisë
Rajonet e Republikës Çeke | |
---|---|
Also known as: Kraje České republiky (Çekisht) | |
![]() | |
Kategoria | Shteti unitar |
Vendi | Republika Çeke |
Numri | 13 rajone + Praga |
Popullsia | 293,064 (Rajoni Karlovy Vary) – 1,438,364 (Rajoni Qendror i Bohemisë) |
Sipërfaqja | 3,163 km2 (1,221 sq mi) (Rajoni Liberec) – 10,929 km2 (4,220 sq mi) (Rajoni Qendror i Bohemisë) |
Qeveria | Qeveria rajonale, qeveria kombëtare |
Nënndarjet | Distrikti |
Rajonet e Republikës Çeke (çekisht: kraj, shumës: kraje) janë njësi territoriale vetëqeverisëse të nivelit më të lartë të Republikës Çeke.
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Artikulli kryesor: Ndarjet administrative të Çekosllovakisë
Rajonet e para (kraje) u krijuan në Mbretërinë e Bohemisë në shekullin e 14-të. Në fillim të shekullit të 15-të, Bohemia ishte tashmë e ndarë në 12 rajone, por kufijtë e tyre nuk u fiksuan për shkak të ndryshimeve të shpeshta në kufijtë e pronave. Gjatë mbretërimit të George i Poděbrady (1458–1471), Bohemia u nda në 14 rajone, të cilat mbetën të tilla deri në vitin 1714, kur numri i tyre u reduktua përsëri në 12. Nga 1751 deri më 1850, pasi u ndanë katër rajonet më të mëdha, mbretëria përbëhej nga 16 rajone. Midis viteve 1850 dhe 1862, pati disa reforma dhe numri i rajoneve luhatej midis 7 dhe 13. Megjithatë, për shkak të krijimit paralel të distrikteve politike në vitin 1848, rëndësia e tyre ra. Në vitin 1862, rajonet u shfuqizuan, megjithëse autoritetet rajonale kishin disa kompetenca deri në vitin 1868.[1]
Moravia u nda në katër rajone në vitin 1529. Në 1569–1735, numri i tyre ishte pesë, pastaj numri u rrit në gjashtë. Pas prezantimit të distrikteve politike më 1850, Moravia përbëhej nga dy rajone. Në 1855–1860, kishte gjashtë rajone, por në 1860 ato u shfuqizuan.[1]
Silesia çeke nuk u nda në rajone deri në vitin 1783, kur u nda në dy rajone. Nga viti 1850, Silesia çeke formoi një rajon.[1]
Nga vitet 1860 deri në 1948, tokat çeke u ndanë në qarqe dhe distrikte. Rajonet u rifutën në vitin 1949 në Çekosllovaki. Nga viti 1949 deri në vitin 1960, pjesa çeke e Çekosllovakisë u nda në Kryeqytetin e Pragës dhe 13 rajone.[2] Në 1960-1999, pjesa çeke e Çekosllovakisë u nda në Kryeqytetin e Pragës dhe në 7 rajone:[3]
- Rajoni Qendror i Bohemisë (Středočeský kraj) me kryeqytet në Pragë
- Rajoni Jugor i Bohemisë (Jihočeský kraj) me kryeqytet České Budějovice
- Rajoni Perëndimor i Bohemisë (Západočeský kraj) me kryeqytet në Plzeň
- Rajoni Verior i Bohemisë (Severočeský kraj) me kryeqytet në Ústí nad Labem
- Rajoni Lindor i Bohemisë (Východočeský kraj) me kryeqytet në Hradec Králové
- Rajoni Jugor i Moravisë (Jihomoravský kraj) me kryeqytet në Brno
- Rajoni Verior i Moravisë (Severomoravský kraj) me kryeqytet në Ostrava
Sipas ligjit nr. 129/2000 Kol. ("Ligji për Rajonet"), i cili zbaton Kapitullin VII të Kushtetutës Çeke, Republika Çeke është e ndarë në trembëdhjetë rajone dhe një kryeqytet me status rajonal që nga 1 janari 2000.[4] Kryeqyteti i Pragës, i cili ka njëkohësisht statusin e një rajoni dhe një bashkie, trajtohet me ligjin nr. 131/2000 Kol. ("Ligji për Kryeqytetin e Pragës").[5]
Qeveria
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Çdo rajon qeveriset nga një këshill qarku, i kryesuar nga një guvernator (hejtman). Zgjedhjet për këshillat e qarkut zhvillohen çdo katër vjet. Numri i anëtarëve të këshillit ndryshon sipas popullsisë në rajon dhe përbëhet nga 45 (popullsi nën 600,000), 55 (popullsi 600,000–900,000) ose 65 njerëz (popullsi mbi 900,000).[4]
Lista
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Targa | Rajoni | Kryeqyteti | Popullsia (2024)[6] |
Sipërfaqja (km2) |
Dendësia e pop. (/km2) |
GDP (million CZK, 2022)[7] |
GDP per capita (2022)[8] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
A | ![]() |
1,384,732 | 496 | 2,792 | 1,926,323 | 1,453,579 | |
S | Stampa:Country data Central Bohemian Region | Prague[a] | 1,455,940 | 10,929 | 133 | 775,682 | 557,641 |
C | Stampa:Country data South Bohemian Region | České Budějovice | 654,505 | 10,058 | 65 | 309,007 | 480,506 |
P | Stampa:Country data Plzeň Region | Plzeň | 613,374 | 7,649 | 80 | 326,669 | 553,512 |
K | Stampa:Country data Karlovy Vary | Karlovy Vary | 295,077 | 3,310 | 89 | 111,015 | 377,886 |
U | Stampa:Country data Ústí nad Labem | Ústí nad Labem | 811,169 | 5,339 | 152 | 360,731 | 440,737 |
L | Stampa:Country data Liberec Region | Liberec | 450,728 | 3,163 | 143 | 202,639 | 457,749 |
H | Stampa:Country data Hradec Králové Region | Hradec Králové | 556,949 | 4,759 | 117 | 299,250 | 543,106 |
E | Stampa:Country data Pardubice Region | Pardubice | 530,560 | 4,519 | 117 | 268,290 | 513,222 |
J | Stampa:Country data Vysočina Region | Jihlava | 517,960 | 6,796 | 76 | 241,562 | 474,282 |
B | Stampa:Country data South Moravian Region | Brno | 1,226,749 | 7,188 | 171 | 745,193 | 624,757 |
M | Stampa:Country data Olomouc Region | Olomouc | 632,864 | 5,272 | 120 | 317,890 | 503,709 |
Z | Stampa:Country data Zlín Region | Zlín | 580,744 | 3,963 | 147 | 304,826 | 524,888 |
T | Stampa:Country data Moravian-Silesian Region | Ostrava | 1,189,204 | 5,427 | 219 | 597,665 | 499,813 |
CZ | ![]() |
Praga | 10,900,555 | 78,871 | 138 | 6,786,742 | 634,993 |
Shënime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ^ Vetëm ndërtesa administrative. Praga nuk konsiderohet pjesë e rajonit.
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ^ a b c "100 let proměn hranic našich regionů (Leták ke konferenci a vernisáži výstavy map)" (në çekisht). Ministry of the Interior of the Czech Republic. 2018. fq. 17–18.
- ^ "Historie krajského zřízení sahá hluboko do minulosti" (në çekisht). Czech Statistical Office. Marrë më 2024-04-19.
- ^ "Zákon č. 36/1960 Sb. o územním členění státu". zakonyprolidi.cz (në çekisht). Marrë më 2024-04-19.
- ^ a b "Zákon č. 129/2000 Sb. o krajích (krajské zřízení)". zakonyprolidi.cz (në çekisht). Marrë më 2024-04-19.
- ^ "Zákon č. 131/2000 Sb. o hlavním městě Praze". zakonyprolidi.cz (në çekisht). Marrë më 2024-04-19.
- ^ "Population of Municipalities – 1 January 2024" (në anglisht). Czech Statistical Office. 2024-05-17.
- ^ "Gross Domestic Product: Current prices (CZK mil.)". Public Database (në anglisht). Czech Statistical Office. Marrë më 2024-04-19.
- ^ "Gross Domestic Product: Per capita (CZK)". Public Database (në anglisht). Czech Statistical Office. Marrë më 2024-04-19.