Kultura Cucuteni
Kultura Cucuteni je neolitska arheološka kultura na istoku Evrope od 4800. do 3000 pne, smještena u današnjoj Rumuniji, Moldaviji i Ukrajini, u regiji Dnjepra i Dnjestra, na površini od oko 350,000 km2.[1]
Ime je dobila po selu Cucuteni u rumunskom okrugu Iaşi. Poznata je i kao Tripiljska po selu Tripilja (Трипiлля) u Ukrajini) ili Tripoljska kultura po ruskom izrazu Триполье. U literaturi se najčešće naziva Cucuteni-tripilijska kultura.[2] od Karpata do područja rijeka Dnjestar i Dnjepar, sa centrom u današnjoj Moldaviji, i na teritoriji zapadne Ukrajine i sjeveroistočne Rumunije,
Podijeljena je u rani, srednji i kasni period, u zavisnosti od radiokarbonske analize. [3]
• Rana (Pro-Cucuteni I–III do Cucuteni A–B, Trypillia A do Trypillia BI–II): | 4800 4000 pne |
• Srednja (Cucuteni B, Trypillia BII do CI–II) | 4000 - 3500 pne |
• Kasna (Horodiştea–Folteşti, Trypillia CII) | 3500 3000 pne |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Talianki_%28Trypillian_city%29.jpg/220px-Talianki_%28Trypillian_city%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Cucuteni_-_Trypillian_culture._Large_house_from_Maydanets_c._3700_BC.jpg/220px-Cucuteni_-_Trypillian_culture._Large_house_from_Maydanets_c._3700_BC.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Reconstruction_habitable_wall%2C_the_central_part_of_Maydanets.jpg/220px-Reconstruction_habitable_wall%2C_the_central_part_of_Maydanets.jpg)
Većina naselja u početnoj fazi su male veličine, na razmaku 3–4 km, koncentrisana u aluvijalnim dolinama rijeka Siret, Prut i Dnjestra.[4] Kuće su bile kružno raspoređene oko jedne centralne. Bilo ih je oko desetak, izgrađene od pletera, zagrijavane su pećnicama i imale su jedan okrugli prozor. U posebnim prostorijama se proizvodila keramika. Primijećeno je da su svakih 60 do 80 godina ovakva naselja bila uništavana (spaljena), a na njihovim razvalinama gradile su se nove kuće.[5]
Za vrijeme srednje faze (4000 - 3500 p.n.e.), stanovništvo gradi najveća naselja u neolitskoj Evropi. Razlozi su:
- Klimatske promjene tokom godine i njihov uticaj na način obrade zemlje.
- Prirodni razvoj i porast broja stanovnika koji uključuje prijetnju od ratnih sukoba sa susjednim zajednicama za ekonomske resurse
- Obrana od drugih naroda iz širokih stepskih prostora.[6].
Neka od velikih naselja su:
- Talianki, Ukrajina – oko 3700. pne, sa 21.000 stanovnika i oko 2.700 kuća, na površini od 450 hektara
- Dobrovody, Ukrajina – oko 3800 pne, sa 16.000 stanovnika, na površini od 250 hektara
- Maydanets, Ukrajina – oko 3700 pne – sa 6000-9000 stanovnika,[7]
- Nebelivka, Ukrajina - oko 4000. pne, na površini od 300 hektara [7][8][9]
Ovakva naselja bila su administrativni, vojni i religijski centri šireg prostora na kojem su se nalazila i manja naselja. Postojali su hijerarhijski nivoi što govori o državnom karakteru tadašnjeg društva. Najnovija istraživanja potvrđuju i postojanje javnih zgrada za okupljanje i ceremonije. Sve se to dešavalo 500 godina prije nastanka Sumerskih gradova država. Oko 3200. god. pne došlo je velikih klimatskih promjena, a onda je uslijedio dramatični kraj navalom Praindoevropljana iz azijskih stepa.
Njihov pravi smisao ili korišćenje još uvijek je nepoznat. Mnoštvo figurina koje sugerišu ženski lik navelo je Mariju Gumbitas i njene sljedbenike da neolitska društva proglasi za matrijarhat.[10] Danas je to mišljenje odbačeno i smatra se da je neolitsko društvo bilo kompleksnije.[11]
Sesklo | Egej | 6500 pne | 5000 pne | Prva neolitska kultura u Evropi |
Dimini | Egej | 5000 | 4400 | |
Starčevo[12] | Centralni Balkan, Podunavlje | 6200 | 4500 | Kereš (Mađarska), Kriš (Rumunija) |
Vinča | Centralni Balkan, Podunavlje | 5700 | 4500 | |
Impresso | Jadran (Mediteran) | 6400 | 5500 | eng: Cardium pottery culture |
Danilo | Jadran | 5400 | 3900 | |
Kakanj | Jadran | 6230 | 4900 | |
Butmir | Jadran | 5100 | 4500 | |
Hvarsko - lisičićka[13] | Jadran | 4200 | 2500 | |
Karanovo | Istočni Balkan | 6200 | 3500 | |
Boian | Istočni Balkan | 4300 | 3500 | |
Trakasta keramika | Srednji Dunav | 5500 | 4500 | eng: Linear Pottery culture |
Lenđel | Srednji Dunav | 5000 | 3400 | |
Tisa | Srednji Dunav | 5000 | 3400 | |
Dnjestar-Bug | Moldavija, Ukrajina | 6200 | 4700 | |
Cucuteni | Moldavija, Ukrajina | 5500 | 2700 | (rus: Tripolje) |
- ↑ „7,000 years ago, Neolithic optical art flourished – Technology & science – Science – DiscoveryNews.com”. NBC News. 2008-09-22. Arhivirano iz originala na datum 2015-12-24. Pristupljeno 2015-12-24.
- ↑ Mantu, Cornelia-Magda. Cucuteni–Tripolye cultural complex: relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area.
- ↑ „CORNELIA-MAGDA MANTU, (Institute of Archaeology Iaşi) - CUCUTENI–TRIPOLYE CULTURAL COMPLEX: RELATIONS AND SYNCHRONISMS WITH OTHER CONTEMPORANEOUS CULTURES FROM THE BLACK SEA AREA”. Arhivirano iz originala na datum 2015-06-08. Pristupljeno 2019-12-05.
- ↑ Mallory, James P (1989). In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05052-X. OCLC 246601873.
- ↑ Menotti, Francesco (2007), „The Tripolye house, a sacred and profane coexistence!”, WAC-6 Sixth World Archaeological Congress, 6th World Archaeological Congress (WAC6), Dublin, OCLC 368044032
- ↑ Diachenko, Aleksandr; Francesco Menotti (2012). „The gravity model: monitoring the formation and development of the Tripolye culture giant-settlements in Ukraine”. Journal of Archaeological Science 39: 2810–2817. DOI:10.1016/j.jas.2012.04.025.
- ↑ 7,0 7,1 Videĭko, Mikhailo Yu. History of Discovery and Investigations.
- ↑ Müller, Johannes; Rassmann, Knut; Videiko, Mykhailo Yu (2016-01-22). Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE. ISBN 9781317247920.
- ↑ Johannes Müller; Knut Rassmann; Mykhailo Videiko (22 January 2016). Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100–3400 BCE. Taylor & Francis. str. 347. ISBN 978-1-317-24791-3.
- ↑ Douglass Bailey - Prehistoric Figurines
- ↑ Pre- & protohistorie van de lage landen, onder redactie van J.H.F. Bloemers & T. van Dorp 1991. De Haan/Open Universiteit. ISBN 90-269-4448-9, NUGI 644
- ↑ „J. Balen, Rajna Šošić Klindžić, Tomislav Hršak - Starčevačka kultura”. Arheološki muzej u Zagrebu, 2014. Pristupljeno 9. 2. 2019.
- ↑ „Alojz Benac, Sarajevo 1964 –STUDIJE O KAMENOM I BAKARNOM DOBU SJEVEROZAPADNOG BALKANA”. Pristupljeno 9. 2. 2016.
J. P. Mallory, "Tripolye Culture", Enciklopedija indoevropske kulture, Fitzroy Dearborn, 1997.
- http://www.culture.gouv.fr/culture/arcnat/harsova/en/balk4.htm
- http://www.dacia.org/Dacian_Virtual_Museum/The_Earlyest/the_earlyest.html
- Tripillian civilization homepage Arhivirano 2007-12-12 na Wayback Machine-u
- To The Question of the Origin and the Ethnical Belonging of Trypilla (Tripolje) Culture