cebula
cebula (język polski)
[edytuj]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Field_with_onions.jpg/220px-Field_with_onions.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Starr_070730-7809_Allium_cepa.jpg/220px-Starr_070730-7809_Allium_cepa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Scilla_siberica_alba_bulbs.jpg/220px-Scilla_siberica_alba_bulbs.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Warsaw_cerkiew_SwJanaKlimaka_-_cebula.jpg/220px-Warsaw_cerkiew_SwJanaKlimaka_-_cebula.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Cipolla.jpg/220px-Cipolla.jpg)
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
- (1.1) bot. pot. cebula jadalna, Allium cepa L.[1], roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach; zob. też cebula zwyczajna w Wikipedii
- (1.2) spoż. kulin. jarzyna z cebuli (1.1)
- (1.3) bot. część rośliny, przekształcony podziemny pęd o funkcji spichrzowej i przetrwalnikowej; zob. też cebula (botanika) w Wikipedii
- (1.4) archit. przedmiot (zwłaszcza kopuła budynku) przypominający kształtem cebulę (1.2)[2]
- (1.5) pot. żart. staroświecki zegarek kieszonkowy, najczęściej z dewizką
- (1.6) bot. zob. cebula morska
- (1.7) zob. cebula naprężeń[3]
- (1.8) slang. przestęp. miotacz gazowy[4]
- (1.9) slang. przestęp. kiełbasa[4]
- (1.10) slang. przestęp. oko[4]
- (1.11) gw. roślina ozdobna[4]
- (1.12) gw. przen. chłopak[4]
- (1.13) gw. przen. głupiec[4]
- (1.14) pot. duża dziura w odzieży na kolanie, łokciu lub pięcie[5]
- odmiana:
- (1.1-14)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik cebula cebule dopełniacz cebuli cebul / cebuli[6] celownik cebuli cebulom biernik cebulę cebule narzędnik cebulą cebulami miejscownik cebuli cebulach wołacz cebulo cebule
- przykłady:
- (1.2) Drobno posiekaną cebulę usmażyć na złoty kolor.
- (1.3) Chciałabym posadzić cebule tulipanów na działce.
- (1.4) W oddali widać było cebule cerkwi.
- (1.5) Wuj wyjął z kieszonki zegarek, wielką cebulę na złotym łańcuszku.
- składnia:
- kolokacje:
- (1.2) kroić / smażyć / zeszklić cebulę
- (1.3) cebula tulipana / lilii / hiacynta / …
- (1.4) cebule cerkwi
- (1.14) latać z gołą cebulą[5] • mieć cebulę[5]
- antonimy:
- hiponimy:
- (1.2) cebula czerniakowska[9], cebula kutnowska[9], cebula rawska[9], cebula sochaczewska[9], cebula warszawska[9], cebula wolska[9], cebula żytawska[9]; dymka, kartoflanka[10], szalotka
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- rzecz. cebulak[11], cebularka[12] ż, cebularz m, cebulica[2] ż, cebulina[13], cebulnica[2], cebulnik[2] m, cebulowa ż, cebulówka[2] ż, Cebulówka ż, cybulak[12] m, cybulus[2] m; st.pol. cebułka[2]
- przym. cebulaty[12], cebulasty, cebulkowaty, cebulkowy, cebulowaty, cebulny[2], cebulowy
- związki frazeologiczne:
- brzydzić się jak Żyd cebulą • cebula jak w Bełżycach • cebule sprzedają[3] • cebulę jeść[12] • dorodny jak cebula z Korczewia • gdyby nie cebule i banie, to by zdechli urzędowianie • głupi jak cebula[12] • ja o cebuli, ty o czosnku[12] • oczy cebulą natrzeć[12] • oczy jak cebule[12] • skubać cebulę[5] / sprzedawać cebulę[5] • trącić cebulą[12] • ubierać się na cebulę[3] / ubierać się jak cebula[3] • wlazł na gruszkę, trząsł pietruszkę, a cebula leciała • wsadzić cebulę[5] / wsadzić sobie cebulę[5] / zasadzić cebulę[5] / zasadzić sobie cebulę[5] • z cebuli płakać[12]
- etymologia:
- (1.1-2) śwn. Zibelle, Zebulle, niem. Zwiebel[14] < łac. caepula[15][12] < łac. caepa[7]
- (1.3-5) od (1.1-2)
- (1.7-8) od (1.2), od podobieństwa kształtu[2]
- uwagi:
- (1.1-2) Słowo notowane w polszczyźnie od XV wieku[7].
- (1.3) zobacz też: Indeks:Polski - Botanika
- tłumaczenia:
- abazyński: (1.2) джыш
- abchaski: (1.1) ахыц (āxəc)
- abenaki: (1.2) winoz
- afrykanerski: (1.1) ui
- alabama: (1.1) kasooma
- albański: (1.1) qepë ż
- alemański: (1.1) Bölle m/ż
- aleucki: (1.2) luuka-x̂
- amharski: (1.1) ሽንኩርት ż (šənkurt); (1.2) ሽንኩርት ż (šənkurt)
- angielski: (1.1) onion; (1.2) onion; (1.3) bulb; (1.5) pocket watch
- ankave: (1.1) anianɨ'
- arabski: (1.1) بصل m (baṣal), egip. arab. بصل m (baṣal), marok. arab. بصلة ż (beṣla), zatokowy بصل m (bʊ9əl); (1.2) بصل m (baṣal), egip. arab. بصلة ż (baṣala)
- aramejski: (1.1) בוצלא m (būṣlā)
- arumuński: (1.1) tseapã ż
- asamski: (1.1) পিয়াঁজ (piãz), পনৰু (ponoru)
- asturyjski: (1.1) cebolla ż
- awarski: (1.1) пер (per)
- azerski: (1.1) soğan
- baskijski: (1.1) tipula; (1.2) tipula; (1.3) erraboil
- baszkirski: (1.1) һуған (huğan)
- bedża: (1.1) basal
- bengalski: (1.1) পেঁয়াজ (pẽyaj)
- białoruski: (1.1) лук m (luk), цыбуля ż (cybulja)
- birmański: (1.1) ကြက်သွန်နီ (krakswanni), ကြက်သွန် (krakswan)
- bretoński: (1.1) ognonenn m
- bułgarski: (1.1) лук m (luk); (1.2) лук m (luk)
- chiński standardowy: (1.1) trad. 洋蔥 / uproszcz. 洋葱 (yángcōng)
- chorwacki: (1.2) luk m
- czeczeński: (1.1) хох (χoχ)
- czeski: (1.1) cibule ż; (1.2) cibule ż; (1.3) cibule ż; (1.5) cibule ż
- cziczewa: (1.1) anyezi
- czukocki: (1.1) майъоԓяԓгын (majʺoḷjaḷgyn)
- czuwaski: (1.1) сухан (suhan)
- dalmatyński: (1.1) capula ż
- dolnołużycki: (1.2) cybula ż
- duński: (1.2) løg n
- esperanto: (1.1) cepo; (1.2) cepo; (1.3) bulbo
- estoński: (1.1) sibul; (1.2) sibul
- ewe: (1.1) sabala
- ewenkijski: (1.1) эӈуктэ (əŋuktə)
- farerski: (1.1) leykur m
- fenicki: (1.2) 𐤁𐤑𐤋
- fiński: (1.1) sipuli; (1.2) sipuli, laukka
- francuski: (1.1) oignon m, ognon m; (1.2) oignon m
- friulski: (1.1) civole ż
- fryzyjski: (1.1) sipel w
- gagauski: (1.1) suan
- galicyjski: (1.1) cebola ż
- górnołużycki: (1.2) cybla ż
- grenlandzki: (1.2) uanitsoq
- gruziński: (1.1) ხახვი (xaxvi)
- gudźarati: (1.1) ડુંગળી ż (ḍuṅgaḷī); (1.2) કાંદો m (kāndō)
- gyyz: (1.1) በጸል (bäṣäl)
- hausa: (1.1) àlbásà ż; (1.2) albasa ż
- hawajski: (1.1) ʻakaʻakai
- hebrajski: (1.2) בצל m (bacal)
- hindi: (1.1) पियाज़ ż (piyāz), कांदा m (kāndā)
- hiszpański: (1.2) cebolla ż
- ido: (1.1) onyono; (1.2) onyono
- igbo: (1.1) yabasị
- indonezyjski: (1.1) bawang
- interlingua: (1.1) cibolla; (1.2) cibolla
- irlandzki: (1.1) oinniún m
- islandzki: (1.1) laukur m; (1.2) laukur m
- jakucki: (1.1) луук (luuk)
- japoński: (1.1) 玉葱 (たまねぎ, tamanegi)
- jèrriais: (1.1) ouongnon m
- jidysz: (1.2) ציבעלע ż (cibele)
- joruba: (1.2) àlùbọ́sà
- kabardyjski: (1.2) бжьыны
- kantoński: (1.1) 洋蔥 (joeng4 cung1)
- kanuri: (1.1) albasar
- kaszubski: (1.1) cëbùla ż
- kataloński: (1.1) ceba ż; (1.2) ceba ż
- kazachski: (1.1) пияз (pïyaz); (1.2) пияз (pïyaz)
- keczua: (1.2) siwulla
- khmerski: (1.1) ខ្ទឹមបារាំង (khtɨm baarang)
- kirgiski: (1.1) пияз (piyaz)
- koptyjski: (1.1) ⲙϫⲱⲗ m (mjōl)
- koreański: (1.2) 양파 (yangpa)
- krymskotatarski: (1.1) soğan
- kumycki: (1.1) согъан (soğan)
- litewski: (1.1) svogūnas m; (1.2) svogūnas m
- luksemburski: (1.1) Ënn ż; (1.2) Ënn ż
- łaciński: (1.1) caepa / cēpa ż; (1.2) cepa ż
- łotewski: (1.1) sīpols m
- macedoński: (1.1) кромид m (kromid)
- malajski: (1.1) bawang
- maltański: (1.1) basal m; (1.2) basla ż
- manx: (1.1) unnish ż
- maoryski: (1.1) aniana
- mongolski: (1.1) сонгино (songino)
- nanajski: (1.1) элу (elu)
- nawaho: (1.1) tłʼohchin
- niderlandzki: (1.1) ui m, ajuin m; (1.2) ui m
- niemiecki: (1.2) Zwiebel ż
- norweski (bokmål): (1.2) løk m
- norweski (nynorsk): (1.2) lauk m, løk m
- norweski (riksmål): (1.2) løk w
- nowogrecki: (1.2) κρεμμύδι n (kremmýdi)
- ormiański: (1.1) սոխ (sox)
- osetyjski: (1.1) хъӕдындз (qædynʒ)
- perski: (1.1) پیاز (piyâz), سوخ (sōx)
- południowolapoński: (1.1) lööke
- portugalski: (1.1) cebola ż
- północnolapoński: (1.1) lávki
- prowansalski: (1.1) ceba ż
- rosyjski: (1.1) лук m; (1.2) лук m, луковица ż; (1.3) лук m, луковица ż; (1.4) купол m; (1.5) карманные часы lm
- rumuński: (1.1) ceapă ż; (1.2) ceapă ż
- saho: (1.1) basal
- shona: (1.1) hanyanisi; (1.2) hanyanisi
- sindhi: (1.1) بصر (basar)
- skolt: (1.1) luukk
- słowacki: (1.1) cibuľa ż; (1.2) cibuľa ż
- słoweński: (1.1) čebula ż; (1.2) čebula ż
- somalijski: (1.1) basal
- starogrecki: (1.1) κρόμμυον n (krómmuon)
- suahili: (1.1) kitunguu; (1.2) kitunguu
- sycylijski: (1.1) cipudda ż
- syngaleski: (1.1) ලූණු (lūṇu)
- szkocki: (1.1) ingan
- szkocki gaelicki: (1.1) uinnean m
- szwabski: (1.1) Zwiebl ż
- szwedzki: (1.1) lök w; (1.2) lök w
- tadżycki: (1.1) пиёз (piyoz)
- tagalski: (1.1) sibuyas
- tahitański: (1.2) ʻoniāni
- tajski: (1.1) หอมใหญ่ (hɔ̌ɔm-yài)
- tamilski: (1.1) வெங்காயம் (veṅkāyam)
- telugu: (1.1) ఉల్లి (ulli)
- tigre: (1.1) በጸል (bäṣäl)
- tok pisin: (1.1) anian
- turecki: (1.1) soğan; (1.2) soğan
- turkmeński: (1.1) sogan; (1.2) sogan
- tuwiński: (1.1) согуна (soguna)
- tybetański: (1.1) ཙོང (tsong)
- ujgurski: (1.1) پىياز (piyaz)
- ukraiński: (1.1) цибуля ż; (1.2) цибуля ż, цибулина ż
- urdu: (1.1) پیاز ż (piyāz), کاندا m (kāndā)
- volapük: (1.1) beb
- walijski: (1.1) wynwynyn m
- waloński: (1.1) agnon m
- wenecki: (1.1) séoła ż
- węgierski: (1.1) vöröshagyma, hagyma; (1.2) vöröshagyma, hagyma; (1.3) hagyma
- wietnamski: (1.1) hành tây, hành
- wilamowski: (1.1) cvyppuł ż, cwypuł ż; (1.2) cvyppuł ż, cwypuł ż
- włoski: (1.1) cipolla ż; (1.2) cipolla ż
- wolof: (1.1) soble
- zachodnioflamandzki: (1.2) andjoen
- źródła:
- ↑
Hasło „Allium cepa” w: Wikispecies – otwarty, wolny katalog gatunków, Wikimedia.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 13.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 14.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 15.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 17.
- ↑ Zygmunt Saloni, Marcin Woliński, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska, Słownik gramatyczny języka polskiego na płycie CD, Warszawa 2012, ISBN 978-83-927277-2-9.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 11.
- ↑ Zofia Dobrakowska-Kopecka, Kazimiera Pyszkowska, Warzywa z mojego ogródka, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1987, s. 106.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 Zofia Dobrakowska-Kopecka, Kazimiera Pyszkowska, Warzywa z mojego ogródka, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1987, s. 110.
- ↑ Zofia Dobrakowska-Kopecka, Kazimiera Pyszkowska, Warzywa z mojego ogródka, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1987, s. 111.
- ↑ Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 19.
- ↑ 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. .
- ↑ Renata Marciniak-Firadza, Cebula, Cybulin, Cybulski, czyli co wspólnego ma nazwisko Cybulski z cebulą, „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Linguistica” nr 52/2, 2017, s. 12, 13.
- ↑ Słownik zapożyczeń niemieckich w polszczyźnie, red. Marek Łaziński, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, ISBN 978-83-01-15588-9, s. 43.
- ↑ Danuta Buttler, Halina Satkiewicz, Język i my, wydanie I, WSiP, Warszawa 1990, s. 35.