Systematyka motyli
Skrócony schemat podziału systematycznego na podstawie: Nieukerken i inni, 2011[1]
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Hepialus_humuli_BE-HdN-375a.jpg/220px-Hepialus_humuli_BE-HdN-375a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Adela_croesella.jpg/220px-Adela_croesella.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Iphierga.jpg/220px-Iphierga.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Tinea_pellionella_E-MK-17524a.jpg/220px-Tinea_pellionella_E-MK-17524a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Lyonetia_clerkella-Salzburg%2C_Flachgau%2C_Kasern-E-MK-21260a.jpg/220px-Lyonetia_clerkella-Salzburg%2C_Flachgau%2C_Kasern-E-MK-21260a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Alucita_hexadactyla01.jpg/220px-Alucita_hexadactyla01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Tortrix_viridana01.jpg/220px-Tortrix_viridana01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Cossus_cossus01.jpg/220px-Cossus_cossus01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Lunar_Hornet_Moth_%28Sesia_bembeciformis%29_by_Ian_Kimber_01.jpg/220px-Lunar_Hornet_Moth_%28Sesia_bembeciformis%29_by_Ian_Kimber_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Pyralis_farinalis_dorsal.jpg/220px-Pyralis_farinalis_dorsal.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Zyg%C3%A8nes_de_Bonneval-sur-Arc.jpg/220px-Zyg%C3%A8nes_de_Bonneval-sur-Arc.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Isoteinon_lamprospilus_lamprospilus_bytreef.jpg/220px-Isoteinon_lamprospilus_lamprospilus_bytreef.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Parides_sesostris_MHNT_dos.jpg/220px-Parides_sesostris_MHNT_dos.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Charoniaseurytele.jpg/220px-Charoniaseurytele.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Morpho_rhetenor_rhetenor_MHNT_dos.jpg/220px-Morpho_rhetenor_rhetenor_MHNT_dos.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Abraxas_pantaria.jpg/220px-Abraxas_pantaria.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Urania_leilus_MHNT_dos.jpg/220px-Urania_leilus_MHNT_dos.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Sphinx_ligustri_-_Ligusterschw%C3%A4rmer_%281%29.jpg/220px-Sphinx_ligustri_-_Ligusterschw%C3%A4rmer_%281%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Agrotis_segetum.jpg/220px-Agrotis_segetum.jpg)
Systematyka motyli – dział systematyki i lepidopterologii zajmujący się podziałem systematycznym owadów z rzędu motyli.
Linneusz w wydanym w 1758 roku Systema Naturae wyróżnił zaledwie trzy działy motyli: Papilio, Sphinx i Phalaena z 7 podgrupami[2]. Jedna z późniejszych koncepcji dzieliła motyle na dwa podrzędy: jarzemkowców (Jugatae), czyli równoskrzydłych (Homoneura) oraz wędzidełkowców (Frenatae), czyli różnoskrzydłych (Heteroneura)[3]. Kolejny podział wprowadził w 1925 i 1939 Borner. Podzielił on motyle, w zależności od morfologii genitaliów samic, na dwa podrzędy: Monotrysia oraz Ditrysia. Do koncepcji, które upadły z powodu braku monofiletyzmu jednej z grup, należą też podziały na: Microlepidoptera i Macrolepidoptera oraz na Heterocera i Rhopalocera[2].
Współcześnie wyróżnia się 4 podrzędy motyli oraz kilka wymarłych rodzin wczesnych motyli nieprzypisanych do żadnego z nich. Poniższy podział przyjęty został do poziomu rangi rodziny za pracą E. J. van Nieukerkena i innych z 2011 roku[1].
Należą tu 4 rodziny oraz 12 rodzajów i 16 gatunków nie przypisanych do żadnej z nich.
- Archaeolepidae Whalley, 1985
- Mesokristenseniidae Huang, Nel & Minet, 2010
- Eolepidopterigidae Rasnitsyn, 1983
- Undopterigidae Kozlov, 1988
Zeugloptera
[edytuj | edytuj kod]Podrząd: Zeugloptera Chapman, 1917
- Nadrodzina: Micropterigoidea Herrich-Schäffer, 1855
- Micropterigidae Herrich-Schäffer, 1855 – skrzydliniakowate
Aglossata
[edytuj | edytuj kod]Podrząd: Aglossata Speidel, 1977
- Nadrodzina: Agathiphagoidea Kristensen, 1967
- Agathiphagidae Kristensen, 1967
Heterobathmiina
[edytuj | edytuj kod]Podrząd: Heterobathmiina Kristensen & Nielsen, 1983
- Nadrodzina: Heterobathmioidea Kristensen & Nielsen, 1979
- Heterobathmiidae Kristensen & Nielsen, 1979
Glossata
[edytuj | edytuj kod]Podrząd: Glossata Fabricius, 1775
- Infrarząd: Dacnonypha Hinton, 1946
- Nadrodzina: Eriocranioidea Rebel, 1901
- Eriocraniidae Rebel, 1901 – plątaczkowate
- Nadrodzina: Eriocranioidea Rebel, 1901
Klad: Coelolepida Nielsen & Kristensen, 1996 – obejmuje wszystkie następne taksony
- Infrarząd: Acanthoctesia Minet, 2002
- Nadrodzina: Acanthopteroctetoidea Davis, 1978
- Acanthopteroctetidae Davis, 1978
- Nadrodzina: Acanthopteroctetoidea Davis, 1978
- Infrarząd: Lophocoronina Common, 1990
- Nadrodzina: Lophocoronoidea Common, 1973
- Lophocoronidae Common, 1973
- Nadrodzina: Lophocoronoidea Common, 1973
Klad: Myoglossata Kristensen & Nielsen, 1981 – obejmuje wszystkie następne taksony
- Infrarząd: Neopseustina Davis & Nielsen, 1980
- Nadrodzina: Neopseustoidea Hering, 1925
- Neopseustidae Hering, 1925
- Nadrodzina: Neopseustoidea Hering, 1925
Klad: Neolepidoptera Packard, 1895
- Infrarząd: Exoporia Common, 1975
- Nadrodzina: Mnesarchaeoidea Eyer, 1924
- Mnesarchaeidae Eyer, 1924
- Nadrodzina: Hepialoidea Stephens, 1829
- Palaeosetidae Turner, 1922
- Prototheoridae Meyrick, 1917
- Neotheoridae Kristensen, 1978
- Anomosetidae Tillyard, 1919
- Hepialidae Stephens, 1829 – niesobkowate, krótkowąsy
- Nadrodzina: Mnesarchaeoidea Eyer, 1924
Heteroneura
[edytuj | edytuj kod]Infrarząd: Heteroneura Tillyard, 1918 – motyle różnoskrzydłe, obejmuje wszystkie następne taksony
Klad: Nepticulina Meyrick, 1928
- Nadrodzina: Nepticuloidea Stainton, 1854
- Nepticulidae Stainton, 1854 – pasynkowate
- Opostegidae Meyrick, 1893
Eulepidoptera bez Ditrysia
[edytuj | edytuj kod]Klad: Eulepidoptera Kiriakoff, 1948 – obejmuje wszystkie następne taksony
Klad: Incurvariina Börner, 1939
- Nadrodzina: Andesianoidea Davis & Gentili, 2003
- Andesianidae Davis & Gentili, 2003
- Nadrodzina: Adeloidea Bruand, 1850
- Heliozelidae Heinemann & Wocke, 1876 – świeciłkowate
- Adelidae Bruand, 1850 – wąsikowate
- Incurvariidae Spuler, 1898 – krzywikowate
- Cecidosidae Bréthes, 1916
- Prodoxidae Riley, 1881
Klad: Etimonotrysia Minet, 1984
- Nadrodzina: Palaephatoidea Davis, 1986
- Palaephatidae Davis, 1986
- Nadrodzina: Tischerioidea Spuler, 1898
- Tischeriidae Spuler, 1898 – tyszerkowate
Eulepidoptera: Ditrysia bez Macroheterocera
[edytuj | edytuj kod]Klad: Ditrysia Börner, 1925 – obejmuje wszystkie następne taksony
- Nadrodzina: incertae sedis
- incertae sedis – 25 rodzajów i 100 gatunków o nieustalonej przynależności w obrębie Ditrysia
- Millieriidae Heppner, 1982
- Nadrodzina: Tineoidea Latreille, 1810
- Eriocottidae Spuler, 1898
- Psychidae Boisduval, 1829 – koszówkowate
- Tineidae Latreille, 1810 – molowate
- Nadrodzina: Gracillarioidea Stainton, 1854
- Roeslerstammiidae Bruand, 1850
- Bucculatricidae Fracker, 1915 – czuprzykowate
- Gracillariidae Stainton, 1854 – kibitnikowate
- Nadrodzina: Yponomeutoidea Stephens, 1829
- Yponomeutidae Stephens, 1829 – namiotnikowate
- Argyresthiidae Bruand, 1850
- Plutellidae Guenée, 1845 – tantnisiowate
- Glyphipterigidae Stainton, 1854
- Ypsolophidae Guenée, 1845
- Attevidae Mosher, 1916
- Praydidae Moriuti, 1977
- Heliodinidae Heinemann & Wocke, 1876
- Bedelliidae Meyrick, 1880
- Lyonetiidae Stainton, 1854 – wystrojowate
Klad: Apoditrysia Minet, 1983 – obejmuje wszystkie następne taksony
- Nadrodzina: incertae sedis
- Prodidactidae Epstein & Brown, 2003
- Douglasiidae Heinemann & Wocke, 1876
- Nadrodzina: Simaethistoidea Minet, 1991
- Simaethistidae Minet, 1991
- Nadrodzina: Gelechioidea Stainton, 1854
- Autostichidae Le Marchand, 1947
- Lecithoceridae Le Marchand, 1947
- Xyloryctidae Meyrick, 1890
- Blastobasidae Meyrick, 1894
- Oecophoridae Bruand, 1850 – płożkowate
- Schistonoeidae Hodges, 1998
- Lypusidae Herrich-Schäffer, 1857
- Chimabachidae Heinemann, 1870
- Peleopodidae Hodges, 1974
- Elachistidae Bruand, 1850
- Syringopaidae Hodges, 1998
- Coelopoetidae Hodges, 1978
- Stathmopodidae Janse, 1917
- Epimarptidae Meyrick, 1914
- Batrachedridae Heinemann & Wocke, 1876
- Coleophoridae Bruand, 1850 – pochwikowate
- Momphidae Herrich-Schäffer, 1857 – drążelowate
- Pterolonchidae Meyrick, 1918
- Scythrididae Rebel, 1901 – sejwanikowate
- Cosmopterigidae Heinemann & Wocke, 1876
- Gelechiidae Stainton, 1854 – skośnikowate
- Nadrodzina: Alucitoidea Leach, 1815
- Tineodidae Meyrick, 1885
- Alucitidae Leach, 1815 – rozstrzępiakowate
- Nadrodzina: Pterophoroidea Latreille, 1802
- Pterophoridae Latreille, 1802 – piórolotkowate
- Nadrodzina: Carposinoidea Walsingham, 1897
- Copromorphidae Meyrick, 1905
- Carposinidae Walsingham, 1897
- Nadrodzina: Schreckensteinioidea Fletcher, 1929
- Schreckensteiniidae Fletcher, 1929
- Nadrodzina: Epermenioidea Spuler, 1910
- Epermeniidae Spuler, 1910
- Nadrodzina: Urodoidea Kyrki, 1988
- Urodidae Kyrki, 1988
- Ustyurtiidae Kaila, Heikkilä et Nupponen, 2020[4]
- Nadrodzina: Immoidea Common, 1979
- Immidae Common, 1979
- Nadrodzina: Choreutoidea Stainton, 1858
- Choreutidae Stainton, 1858
- Nadrodzina: Galacticoidea Minet, 1986
- Galacticidae Minet, 1986
- Nadrodzina: Tortricoidea Latreille, 1802
- Tortricidae Latreille, 1802 – zwójkowate
- Nadrodzina: Cossoidea Leach, 1815
- Brachodidae Agenjo, 1966
- Cossidae Leach, 1815 – trociniarkowate
- Dudgeoneidae Berger, 1958
- Metarbelidae Strand, 1909
- Ratardidae Hampson, 1898
- Castniidae Boisduval, 1828
- Sesiidae Boisduval, 1828 – przeziernikowate
- Nadrodzina: Zygaenoidea Latreille, 1809
- Epipyropidae Dyar, 1903
- Cyclotornidae Meyrick, 1912
- Heterogynidae Rambur, 1866
- Lacturidae Heppner, 1995
- Phaudidae Kirby, 1892
- Dalceridae Dyar, 1898
- Limacodidae Duponchel, 1845 – pomrowicowate
- Megalopygidae Herrich-Schäffer, 1855
- Aididae Schaus, 1906
- Somabrachyidae Hampson, 1920
- Himantopteridae Rogenhofer, 1884
- Zygaenidae Latreille, 1809 – kraśnikowate
Klad: Obtectomera Minet, 1986 – obejmuje wszystkie następne taksony
- Nadrodzina: Whalleyanoidea Minet, 1991
- Whalleyanidae Minet, 1991
- Nadrodzina: Thyridoidea Herrich-Schäffer, 1846
- Thyrididae Herrich-Schäffer, 1846 – przeglądkowate, odźwierkowate
- Nadrodzina: Hyblaeoidea Hampson, 1903
- Hyblaeidae Hampson, 1903
- Nadrodzina: Calliduloidea Moore, 1877
- Callidulidae Moore, 1877
- Nadrodzina: Papilionoidea Latreille, 1802
- Papilionidae Latreille, 1802 – paziowate
- Hedylidae Guenée, 1858
- Hesperiidae Latreille, 1809 – powszelatkowate
- Pieridae Swainson, 1820 – bielinkowate
- Riodinidae Grote, 1895 – wielenowate
- Lycaenidae Leach, 1815 – modraszkowate
- Nymphalidae Rafinesque, 1815 – rusałkowate
- Nadrodzina: Pyraloidea Latreille, 1809
- Pyralidae Latreille, 1809 – omacnicowate
- Crambidae Latreille, 1810 – wachlarzykowate
- Nadrodzina: Mimallonoidea Burmeister, 1878
- Mimallonidae Burmeister, 1878
Eulepidoptera: Ditrysia: Macroheterocera
[edytuj | edytuj kod]Klad: Macroheterocera Chapman, 1893 – obejmuje wszystkie następne taksony
- Nadrodzina: Drepanoidea Boisduval, 1828
- Cimeliidae Chrétien, 1916
- Doidae Donahue & Brown, 1987
- Drepanidae Boisduval, 1828 – wycinkowate
- Nadrodzina: Lasiocampoidea Harris, 1841
- Lasiocampidae Harris, 1841 – barczatkowate
- Nadrodzina: Bombycoidea Latreille, 1802
- Apatelodidae Neumoegen & Dyar, 1894
- Eupterotidae Swinhoe, 1892
- Brahmaeidae Swinhoe, 1892
- Phiditiidae Minet, 1994
- Anthelidae Turner, 1904
- Carthaeidae Common, 1966
- Endromidae Boisduval, 1828 – nasierszycowate
- Bombycidae Latreille, 1802
- Saturniidae Boisduval, 1837 – pawicowate
- Sphingidae Latreille, 1802 – zawisakowate
- Nadrodzina: Geometroidea Leach, 1815
- Epicopeiidae Swinhoe, 1892
- Sematuridae Guenée,1858
- Uraniidae Leach, 1815 – uranidowate
- Geometridae Leach, 1815 – miernikowcowate
- Nadrodzina: Noctuoidea Latreille, 1809
- Oenosandridae Miller, 1991
- Notodontidae Stephens, 1829 – garbatkowate
- Erebidae Leach, 1815 – mrocznicowate
- Euteliidae Grote, 1882
- Nolidae Bruand, 1847 – rezeliowate
- Noctuidae Latreille, 1809 – sówkowate
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Erik J. van Nieukerken i inni, Order Lepidoptera Linnaeus, 1758, „Zootaxa”, 3148, 2011 (Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness), s. 212–221 [dostęp 2014-04-16] .
- ↑ a b Malcolm J. Scoble: The Lepidoptera: Form, Function and Diversity. Oxford University Press, 1995, s. 4–5. ISBN 0-19-854952-0.
- ↑ Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 52.
- ↑ Lauri Kaila, Kari Nupponen, Pavel Yu. Gorbunov, Marko Mutanen, Maria Heikkilä. Ustyurtiidae, a new family of Urodoidea with description of a new genus and two species from Kazakhstan, and discussion on possible affinity of Urodoidea to Schreckensteinioidea (Lepidoptera). „Insect Systematics & Evolution”. 51, s. 444–471, 2020. Koninklijke Brill NV. DOI: 10.1163/1876312X-00002209.