Stanisław Krzyżowski
![]() kolorowana fotografia z lat 20. XX wieku | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1915–1922 |
Siły zbrojne |
|
Formacja | |
Jednostki |
POW G.Śl. na powiat pszczyński |
Stanowiska |
zca kmdta powiatowego POW G.Śl. (1919) |
Główne wojny i bitwy | |
Późniejsza praca |
dyrektor Banku Ludowego w Pszczynie, poseł na Sejm II RP |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Pszczyna%2C_czerwiec_1922_roku._Z_trybuny_przemawia_ppor._Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski.jpg/220px-Pszczyna%2C_czerwiec_1922_roku._Z_trybuny_przemawia_ppor._Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Pszczyna%2C_Rynek%2C_29_czerwca_1922_roku._Podporucznik_Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_wr%C4%99czy%C5%82_gen._broni_Stanis%C5%82awowi_Szeptyckiemu_umajony_karabin.jpg/220px-Pszczyna%2C_Rynek%2C_29_czerwca_1922_roku._Podporucznik_Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_wr%C4%99czy%C5%82_gen._broni_Stanis%C5%82awowi_Szeptyckiemu_umajony_karabin.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Pszczyna%2C_Dom_Ludowy%2C_29_czerwca_1922._G%C5%82%C3%B3wna_uroczysto%C5%9B%C4%87_powrotu_Pszczyny_do_Polski.jpg/220px-Pszczyna%2C_Dom_Ludowy%2C_29_czerwca_1922._G%C5%82%C3%B3wna_uroczysto%C5%9B%C4%87_powrotu_Pszczyny_do_Polski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Pszczyna%2C_28_sierpnia_1922._J%C3%B3zef_Pi%C5%82sudski_przypina_Virtuti_Militari_Stanis%C5%82awowi_Krzy%C5%BCowskiemu.jpg/220px-Pszczyna%2C_28_sierpnia_1922._J%C3%B3zef_Pi%C5%82sudski_przypina_Virtuti_Militari_Stanis%C5%82awowi_Krzy%C5%BCowskiemu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/I_Komunia_%C5%9Awi%C4%99ta_Stanis%C5%82awa_Krzy%C5%BCowskiego.jpg/220px-I_Komunia_%C5%9Awi%C4%99ta_Stanis%C5%82awa_Krzy%C5%BCowskiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_w_Roku_Grunwaldzkim_%281910%29.jpg/220px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_w_Roku_Grunwaldzkim_%281910%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_w_1915.jpg/220px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_w_1915.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Dziedzice%2C_wrzesie%C5%84_1919_roku%2C_Komitet_Opieki_nad_Powsta%C5%84cami._Od_prawej_Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_%28inicjator_I_Powstania_%C5%9Al%C4%85skiego%29_i_Maria_Stryczek_%28jego_narzeczona%29.jpg/220px-thumbnail.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Maria_Stryczek_%28ur._15_II_1894%2C_zm._29_V_1983%29.jpg/220px-Maria_Stryczek_%28ur._15_II_1894%2C_zm._29_V_1983%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Dziedzice%2C_4_maja_1920%2C_wesele_Marii_i_Stanisawa_Krzy%C5%BCowskich.jpg/220px-Dziedzice%2C_4_maja_1920%2C_wesele_Marii_i_Stanisawa_Krzy%C5%BCowskich.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_w_1920.jpg/220px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski_w_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Redaktor_Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski.jpg/220px-Redaktor_Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Legitymacja_poselska_Stanis%C5%82awa_Krzy%C5%BCowskiego.jpg/220px-Legitymacja_poselska_Stanis%C5%82awa_Krzy%C5%BCowskiego.jpg)
Stanisław Krzyżowski (ur. 20 października 1893 w Tychach, zm. 3 maja 1933 w Pszczynie) – podporucznik piechoty Wojska Polskiego, powstaniec śląski, inicjator I powstania śląskiego[1][2][3], komendant Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska na powiat pszczyński w latach 1920–1921, sekretarz powiatowy Polskiego Komitetu Plebiscytowego[4] i Rady Ludowej w Pszczynie[5], współorganizator i czołowy działacz Narodowego Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy[4], poseł na Sejm III kadencji, członek Rady Naczelnej Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji na Górnym Śląsku i w Warszawie[6] oraz bliski współpracownik Wojciecha Korfantego[7], dyrygent, dyrektor banku, redaktor.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był synem Jana, kolejarza, i Anny z domu Czyba[5][8]. Dom, w którym się wychował, nazywano twierdzą polskości. W czynną walkę o powrót Górnego Śląska do Polski zaangażowani byli wraz z nim jego trzej bracia: Stefan, Franciszek i Paweł oraz siostra Maria[a][9][10][11]. Działalność narodowowyzwoleńczą rozpoczął od zakładania w miejscowościach powiatu pszczyńskiego polskich kółek śpiewaczych. W 1910 był współzałożycielem Towarzystwa Śpiewaczego Harmonia w Tychach, w którym pełnił funkcję prezesa i dyrygenta. Od 1912 prowadził w tej miejscowości również tajne gniazdo Sokoła i równocześnie w Podlesiu, Paprocanach i Wilkowyjach zakładał towarzystwa śpiewacze[12]. W latach 1912–1914 był dyrygentem Towarzystwa Śpiewaczego Lutnia w Pszczynie[13]. W czasach pruskich pracował w różnych przedsiębiorstwach – jako uczeń biurowy, pracownik umysłowy oraz jako księgowy (wieczorowo ukończył szkołę handlową). W styczniu 1915 został powołany do armii niemieckiej, w której, klucząc i wykręcając się od służby[3], w stopniu szeregowego przebył I wojnę światową na froncie zachodnim. Pod koniec listopada 1918 powrócił na Górny Śląsk, po czym reaktywował organizacje śpiewackie i założył legalne już gniazdo Sokoła w Tychach[12]. W styczniu[14] lub lutym[4][12] 1919 wszedł jako zastępca komendanta na powiat pszczyński[15] do kręgów dowódczych Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, co nastąpiło w Banku Ludowym w Pszczynie, którego był pracownikiem, podczas zebrania, na którym założono tę organizację na ziemi pszczyńskiej[4][5][12][15][16].
W czerwcu 1919 został aresztowany przez Niemców i uwięziony w Raciborzu. Po interwencji kół polskich zwolniono go z więzienia za wysoką kaucją i poddano nadzorowi policyjnemu. Jednak już w lipcu 1919 kierował akcją przejęcia na stacji Tychy niemieckiego wagonu towarowego z bronią i amunicją, a w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 – wybuchem I powstania śląskiego w powiecie pszczyńskim (m.in. jako szef oddziału operacyjnego). Wyróżnił się zdobyciem Tychów i kilkunastu wiosek. Po powstaniu osiadł w Dziedzicach[12], gdzie w latach 1919–1921 znajdowało się wojskowe zaplecze pszczyńskiej organizacji powstańczej[17][18]. 1 września 1919 został w tej miejscowości komendantem Posterunku Wywiadowczego nr 5 Oddziału II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego[5][19][20]. W 1920 przeprowadził się na stałe do Pszczyny, w której pracował w Banku Ludowym i w której mieszkał aż do śmierci[21]. Od lutego 1920 był komendantem POW G.Śl. na powiat pszczyński i jednocześnie sekretarzem powiatowym Polskiego Komitetu Plebiscytowego. Podczas II powstania śląskiego dowodzone przez niego oddziały w ciągu dwóch dni (20–21 sierpnia 1920) zdołały opanować cały powiat[22]. W 1921 zmobilizował do walk powstańczych ponad 6 tys. mieszkańców ziemi pszczyńskiej[23][b] i na początku maja tego roku wystawił trzy pułki: lotny, liniowy i rezerwowy[24]. W III powstaniu śląskim objął komendę Pszczyńskiego Pułku Rezerwowego i odznaczył się sprawnym zwalczaniem dywersji niemieckiej i zaprowadzaniem polskiej władzy w powiecie. Zdobyte przez jego oddziały ziemie stanowiły jedną trzecią terenów Górnego Śląska włączonych do Polski w 1922 (nie licząc kilku km²)[c][25]. Był także głównym organizatorem straży obywatelskich na ziemi pszczyńskiej. Po likwidacji powstania pełnił od lipca 1921 do czerwca 1922 funkcję sekretarza powiatowego Rady Ludowej w Pszczynie[5][12].
„Za czyny bojowe w trzech powstaniach śląskich odznaczony Orderem Virtuti Militari”[8].
W latach 1922–1924 był zastępcą dyrektora, a w latach 1924–1933 dyrektorem Banku Ludowego w Pszczynie[4]. W 1923 został oficerem rezerwy 4 pułku strzelców podhalańskich w Cieszynie. 20 kwietnia 1926 przy jego głównym współudziale zostało założone pszczyńskie koło Związku Oficerów Rezerwy RP[26]. W latach 1924–1926 był redaktorem „Gazety Śląskiej”[27], na której łamach publikował pod pseudonimem Stanisław Lech[d][28]. Ponadto współpracował z „Polonią”[e], a także z „Głosem Pszczyńskim”[29]. Stanisław Krzyżowski napisał i wydał książeczkę pt. Rozmyślania w czterdziestą rocznicę encykliki „Rerum novarum”, wydanej 15 maja 1891 r. przez papieża Leona XIII, Pszczyna 1931. Był również autorem rękopisu pt. Pamiętniki powstań śląskich 1919 i 1920[30][f][31], który zaginął po wypożyczeniu go przez niego Janowi Ludydze-Laskowskiemu[32]. Od wczesnych lat 20. organizował szeregi byłych powstańców śląskich i brał czynny udział w ruchu politycznym Chrześcijańskiego Zjednoczenia Ludowego[g], a później Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji, tworząc liczne koła chadeckie i kombatanckie (Związku b. Powstańców[33], Związku Powstańców Śląskich[34], Związku b. Powstańców i Żołnierzy[35], Narodowego Związku Powstańców i b. Żołnierzy, Związku Powstańców i b. Żołnierzy)[16]. Wszedł do Rady Naczelnej i Zarządu Głównego[36] PSChD na Górnym Śląsku[37]. W latach 20. piastował w Pszczynie funkcję członka Magistratu[38], a w 1930 był radnym tego miasta[36] i został posłem do Sejmu RP z listy Katolickiego Bloku Ludowego[4], po czym wybrano go na członka Rady Naczelnej PSChD w Warszawie.
4 maja 1920 ożenił się w Dziedzicach z Marią Stryczek (ur. 15 lutego 1894 w Dziedzicach, zm. 29 maja 1983 w Pszczynie), z którą zamieszkał na stałe w Pszczynie i z którą miał troje dzieci: Tadeusza (ur. 23 grudnia 1922 w Pszczynie, zm. 7 lipca 2012 w Bloomfield Hills), Mariana (ur. 2 czerwca 1925 w Pszczynie, zm. 13 grudnia 1997 w Pszczynie) i Teresę (ur. 17 czerwca 1931 w Pszczynie, zm. 31 grudnia 1997 w Tijuanie)[2][5][39][40][41][42][43][44][45]. Jego synowie działali m.in. w powojennym podziemiu antykomunistycznym w Dziedzicach i Pszczynie[46] i byli żołnierzami VII Śląskiego Okręgu Narodowych Sił Zbrojnych (ugrupowania „Bartka”)[46][47].
Awanse
[edytuj | edytuj kod]Według informacji prasowej z 1925 był porucznikiem rezerwy[49].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 7873[8]
- Krzyż Niepodległości z Mieczami[50] (za życia odmówił przyjęcia)[30]
- Krzyż Walecznych[8]
- Medal Niepodległości[8]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 „Polska Swemu Obrońcy”[51][2]
- Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi[8]
- Gwiazda Górnośląska[4]
- Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej
- Odznaka Narodowego Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy[51][2]
- Honorowy Krzyż Plebiscytowy[51][2]
- Złota Odznaka Sokoła[30]
- Złota Odznaka Ogólnopolskiego Związku Kół Śpiewaczych[30]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Ulica_Stanis%C5%82awa_Krzy%C5%BCowskiego_w_Pszczynie.jpg/240px-Ulica_Stanis%C5%82awa_Krzy%C5%BCowskiego_w_Pszczynie.jpg)
Imieniem Stanisława Krzyżowskiego nazwano ulicę w Pszczynie.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W Tychach jest ulica Rodzeństwa Krzyżowskich. Między innymi w ten sposób upamiętniono w tym mieście ich patriotyczną działalność. Patrz: „Krzyżowscy z Tychów. Portret niezwykłej rodziny” – nowa wystawa w Muzeum Miejskim w Tychach [dostęp 3 maja 2017].
- ↑ Do ówczesnego powiatu pszczyńskiego wchodziły obecne powiaty: pszczyński, mikołowski, bieruńsko-lędziński, dzisiejsze miasto Tychy, a także aktualne zachodnio-południowe dzielnice Katowic, będące wtedy osobnymi miejscowościami o nazwach: Ligota, Panewnik, Piotrowice, Ochojec, Kostuchna, Emanuelssegen, Podlesie i Zarzecze (Podręcznik powiatu pszczyńskiego (wojew. śląskie). Styczeń 1933 r., Wydział Powiatowy w Pszczynie, Pszczyna 1933, s. 14–18, 146).
- ↑ Halina Nocoń w książce pt. Inteligencja polska w powiecie pszczyńskim w latach 1922–1939 (Pszczyna 2005) na s. 8 podaje, że włączony do Polski powiat pszczyński miał w 1922 powierzchnię 1065 km². Z kolei w Encyklopedii Powstań Śląskich (Opole 1982) czytamy na s. 409, że włączone do Polski w 1922 tereny Górnego Śląska liczyły 3214 km².
- ↑ Mikrofilmy z dwudziestoma kilkoma egzemplarzami „Gazety Śląskiej” są w Bibliotece Śląskiej – jest w nich dużo artykułów Stanisława Krzyżowskiego, który w stopce redakcyjnej figuruje jako por. rez. (porucznik rezerwy).
- ↑ Polonia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-05-03] .
- ↑ Franciszek Szymiczek w Polskim Słowniku Biograficznym nie tylko napisał o tym rękopisie, ale też podał informację, że w książce Jana Ludygi-Laskowskiego z 1925 pt. Materiały do historii powstań g.śląskich. T. I: 1919–1920 jest on wymieniony w wykazie piśmiennictwa.
- ↑ Chrześcijańskie Zjednoczenie Ludowe, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-04-11] .
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Mój dziadek był powstańcem, red. Maciej Kluss, oprac. Sylwia Smolarek-Grzegorczyk, Wydawnictwo Muzeum Zamkowego w Pszczynie, Pszczyna 2022, s. 19–20.
- ↑ a b c d e Sylwia Smolarek-Grzegorczyk, Mój dziadek był powstańcem – Stanisław Krzyżowski, Muzeum Zamkowe w Pszczynie [dostęp 7 stycznia 2024].
- ↑ a b Edmund Jakubowski, Z papierów Jana Kędziora z Katowic, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach”, nr 32, Prace Historyczne, nr 2, Katowice 1967, s. 257.
- ↑ a b c d e f g h Encyklopedia Powstań Śląskich, red. Franciszek Hawranek (i in.), Opole 1982, s. 260.
- ↑ a b c d e f g h Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, słownik biograficzny, t. III (K–Ł), oprac. Piotr Majewski, red. nauk. Grzegorz Mazur, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 255.
- ↑ „Polonia” z 1933, nr 3077, s. 1, 3.
- ↑ Halina Nocoń, Inteligencja polska w powiecie pszczyńskim w latach 1922–1939, Pszczyna 2005, s. 270.
- ↑ a b c d e f Polak (red.) 1993 ↓, s. 105.
- ↑ Halina Nocoń, op. cit., s. 179.
- ↑ Józef Grzegorzek, Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie, Katowice 1935, s. 173–175.
- ↑ Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej, red. Alojzy Lysko (i in.), Pszczyna 1995, s. 145–149.
- ↑ a b c d e f Franciszek Szymiczek, Stanisław Krzyżowski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, s. 627.
- ↑ Barbara Solarska, Sto lat ze śpiewem. „Lutnia” 1907–2007, Pszczyna 2007, s. 106.
- ↑ Józef Grzegorzek, op. cit., s. 40.
- ↑ a b Edmund Jakubowski, op. cit., s. 256.
- ↑ a b „Polonia”, op. cit., s. 3.
- ↑ Erwin Woźniak, Rola Czechowic-Dziedzic w I Powstaniu Śląskim, Towarzystwo Przyjaciół Czechowic-Dziedzic [dostęp 5 sierpnia 2017].
- ↑ Erwin Woźniak, Powstańcze Dziedzice, Towarzystwo Przyjaciół Czechowic-Dziedzic [dostęp 5 sierpnia 2017].
- ↑ Edward Długajczyk, Wywiad polski na Górnym Śląsku 1919–1922, Katowice 2001, s. 67.
- ↑ Danuta Poźniakowska-Hanak, Oddział II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego 1919–1921, biuletyn Centralnego Archiwum Wojskowego, s. 8. caw.wp.mil.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-06)]. [dostęp 3 maja 2019].
- ↑ Małgorzata Tomczykiewicz, Przyczynek do historii Banku Ludowego w Pszczynie, „Głos Pszczyński” z 2012, nr 4, s. 15.
- ↑ Jan Ludyga-Laskowski, Zarys historii trzech powstań śląskich 1919–1920–1921, Warszawa–Wrocław 1973, s. 174–175.
- ↑ Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej, op. cit., s. 150.
- ↑ Ludwik Musioł, Pszczyna. Monografia historyczna, Katowice 1936, s. 476.
- ↑ W masztalni w Stajniach Książęcych został przygotowany specjalny pokaz pamiątek związanych z wybitnym śląskim powstańcem Stanisławem Krzyżowskim, Muzeum Zamkowe w Pszczynie [dostęp 13 października 2023].
- ↑ Ludwik Musioł, op. cit., s. 488.
- ↑ Edward Długajczyk, Oblicze polityczne i własnościowe prasy polskiej w województwie śląskim 1922–1939, Katowice 1990, s. 82, 86, 87.
- ↑ Edward Długajczyk, op. cit., s. 87.
- ↑ Edward Długajczyk, op. cit., s. 224.
- ↑ a b c d Franciszek Szymiczek, op. cit., s. 628.
- ↑ Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, słownik biograficzny, t. III (K–Ł), oprac. Piotr Majewski, red. nauk. Grzegorz Mazur, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 256.
- ↑ Edward Długajczyk, Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku i powstańcy z Nowego Bierunia i okolicy, „Szkice Archiwalno-Historyczne”, nr 18, Archiwum Państwowe w Katowicach, 2021, s. 88. [dostęp 6 stycznia 2024].
- ↑ Józef Piernikarczyk, Ilustrowana księga pamiątkowa Górnego Śląska, Katowice 1923, s. 85.
- ↑ „Goniec Śląski” z 1923, nr 177, s. 3.
- ↑ „Polak” z 1926, nr 117, s. 1.
- ↑ a b „Polonia” z 1930, nr 2166, s. 1.
- ↑ „Nowy Kurier” z 1930, nr 226, s. 2.
- ↑ Danuta Musioł, Bezrobocie w Pszczynie w latach 1922–1939, „Szkice Archiwalno-Historyczne”, nr 13, Archiwum Państwowe w Katowicach, 2016, s. 138. [dostęp 13 stycznia 2024].
- ↑ Zmarł pszczynianin inż. Tadeusz Adam Krzyżowski, „Głos Pszczyński” z 2012, nr 11, s. 15.
- ↑ „Wiadomości Parafialne” parafii Wszystkich Świętych w Pszczynie z 1997, nr 41, s. 4.
- ↑ Blog Adama Krzyżowskiego [dostęp 2 marca 2024].
- ↑ Poświadczenie obywatelstwa Tadeusza Krzyżowskiego [dostęp 2 marca 2024].
- ↑ Poświadczenie obywatelstwa Mariana Krzyżowskiego [dostęp 2 marca 2024].
- ↑ Legitymacja PTTK Teresy Krzyżowskiej [dostęp 2 marca 2024].
- ↑ Postanowienie sądu dotyczące sprostowania dokumentu urodzenia Teresy Krzyżowskiej [dostęp 2 marca 2024].
- ↑ a b Obóz narodowy w obliczu dwóch totalitaryzmów, red. Rafał Sierchuła (i in.), Warszawa 2010, s. 159.
- ↑ Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach – 03/1400, Akta kontrolno-śledcze Mariana Krzyżowskiego: Protokół przesłuchania Mariana Krzyżowskiego, Katowice, 8 kwietnia 1947, s. 1–2.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk., nr 12 z 26 października 1933.
- ↑ „Gazeta Śląska” z 1925, nr 32, s. 3.
- ↑ Monitor Polski, nr 178 z 1937.
- ↑ a b c Mój dziadek był powstańcem, op. cit., s. 35.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Edward Długajczyk, Oblicze polityczne i własnościowe prasy polskiej w województwie śląskim 1922–1939, Katowice 1990.
- Halina Nocoń, Inteligencja polska w powiecie pszczyńskim w latach 1922–1939, Pszczyna 2005.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
- Barbara Solarska, Sto lat ze śpiewem. „Lutnia” 1907–2007, Pszczyna 2007.
- Franciszek Szymiczek, Stanisław Krzyżowski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.
- Encyklopedia Powstań Śląskich, red. Franciszek Hawranek (i in.), Opole 1982.
- Mój dziadek był powstańcem, red. Maciej Kluss, oprac. Sylwia Smolarek-Grzegorczyk, Wydawnictwo Muzeum Zamkowego w Pszczynie, Pszczyna 2022, ISBN 978-83-60645-48-2.
- Obóz narodowy w obliczu dwóch totalitaryzmów, red. Rafał Sierchuła (i in.), Warszawa 2010.
- Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, słownik biograficzny, t. III (K–Ł), oprac. Piotr Majewski, red. nauk. Grzegorz Mazur, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005.
- „Gazeta Śląska” z 1925, nr 32.
- „Polonia” z 1930, nr 2166.
- „Polonia” z 1933, nr 3077.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Publikacje archiwalne
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_W_obronie_godno%C5%9Bci_cz%C5%82owieka%2C_%E2%80%9EPolonia%E2%80%9D_z_7_XI_1927%2C_s._2.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_W_obronie_godno%C5%9Bci_cz%C5%82owieka%2C_%E2%80%9EPolonia%E2%80%9D_z_7_XI_1927%2C_s._2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%283%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%283%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%284%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%284%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%285%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%285%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%286%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%286%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%287%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%287%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%288%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%288%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%289%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%289%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2810%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2810%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2811%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2811%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2812%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2812%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2813%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2813%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2814%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2814%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2815%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2815%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2816%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2816%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2817%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2817%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2818%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2818%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2819%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2819%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2820%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2820%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2821%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2821%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2822%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2822%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2823%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2823%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2824%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2824%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2825%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2825%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2826%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2826%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2827%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2827%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2828%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2828%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2829%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2829%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2830%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2830%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2831%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2831%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2832%29.jpg/150px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Rozmy%C5%9Blania_w_czterdziest%C4%85_rocznic%C4%99_encykliki_%E2%80%9ERerum_novarum%E2%80%9D_%2832%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Odpowied%C5%BA_oszczercom%2C_%E2%80%9EPolonia%E2%80%9D_z_27_IX_1927%2C_s._5.jpg/75px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Odpowied%C5%BA_oszczercom%2C_%E2%80%9EPolonia%E2%80%9D_z_27_IX_1927%2C_s._5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Gazeta_%C5%9Al%C4%85ska_z_1925%2C_nr_32%2C_s._1.jpg/150px-Gazeta_%C5%9Al%C4%85ska_z_1925%2C_nr_32%2C_s._1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Gazeta_%C5%9Al%C4%85ska_z_1925%2C_nr_32%2C_s._2.jpg/150px-Gazeta_%C5%9Al%C4%85ska_z_1925%2C_nr_32%2C_s._2.jpg)
- Bankierzy II Rzeczypospolitej
- Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska
- Członkowie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”
- Członkowie Związku Oficerów Rezerwy (II Rzeczpospolita)
- Ludzie związani z Pszczyną
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Medalem Niepodległości
- Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921
- Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi
- Odznaczeni Gwiazdą Górnośląską
- Odznaczeni Odznaką pamiątkową Polskiej Organizacji Wojskowej
- Podporucznicy piechoty II Rzeczypospolitej
- Politycy Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji
- Polscy działacze narodowi na Śląsku
- Polscy dziennikarze prasowi
- Posłowie na Sejm III kadencji (1930–1935)
- Uczestnicy I powstania śląskiego
- Uczestnicy II powstania śląskiego
- Uczestnicy III powstania śląskiego
- Urodzeni w 1893
- Zmarli w 1933
- Oficerowie 4 Pułku Strzelców Podhalańskich
- Ludzie urodzeni w Tychach