Rezerwat przyrody Szczekotowo
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() Wschodnie stanowisko kurhanów | |
rezerwat leśny | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Położenie | |
Mezoregion | |
Data utworzenia |
16 października 1979 |
Akt prawny | |
Powierzchnia |
36,67 ha |
Położenie na mapie gminy wiejskiej Hajnówka ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa podlaskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego ![]() | |
![]() |
Szczekotowo – rezerwat archeologiczno-przyrodniczy (oficjalnie klasyfikowany jako rezerwat leśny[1]) położony w Puszczy Białowieskiej, w kwartale 214, na terenie gminy Hajnówka, w województwie podlaskim. Przedmiot ochrony: zachowanie w naturalnym stanie rzeki Łutowni w Puszczy Białowieskiej wraz ze stanowiskami kurhanów. Dominującym typem lasu jest grąd. Nazwa „Szczekotowo” pochodzi od nazwy wsi Szczekotowo, która w XVII–XVIII wiekach istniała w tym miejscu.
Ogólna charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Rezerwat_przyrody_Szczekotowo-kurhany.png/220px-Rezerwat_przyrody_Szczekotowo-kurhany.png)
Rezerwat utworzony został na mocy rozporządzenia MLiPD z 16 października 1979 roku. Według aktu powołującego jego powierzchnia wynosiła 36,44 ha (obecnie podawana wartość to 36,67 ha[1]). Rezerwat powołano w celu ochrony największego skupienia kurhanów na terenie Puszczy oraz pozostałości po smolarniach i węglarniach z XVII wieku[2].
Przez teren rezerwatu, od północy w kierunku południowym i południowo-wschodnim, przepływa rzeka Łutownia. Od zachodu rezerwat przecina czerwony szlak turystyczny z Hajnówki do Narewki, w środku obszaru chronionego, nagle skręcając, zmienia kierunek na północny. Rezerwat Szczekotowo jest jedną z jego głównych atrakcji turystycznych[3].
Archeologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Szczekotowo_pomnik_przyrody.jpg/250px-Szczekotowo_pomnik_przyrody.jpg)
Głównym przedmiotem ochrony są kurhany. Znajdują się tu dwa stanowiska kurhanów (po lewej stronie Łutowni), których jest w sumie 131 i jest to największe w Polsce stanowisko kurhanowe[4]. Kurhany, czyli rytualne kopce ziemne, mają kształt półkolistego kopca o średnicy około 3 m i wysokości około 70–90 cm. Jednak jeden z nich dochodzi niemal do 20 m średnicy i przekracza 2 m wysokości[2]. Niektóre z nich pokryte są kamieniami. Pochodzą z wieków X–XII i są świadectwem wczesnosłowiańskiego osadnictwa na Podlasiu.
Jest to największe zgrupowanie kurhanów na terenie Puszczy. Przypominają one inne stanowiska kurhanów na Podlasiu. Znajdują się wśród nich zarówno pochówki ciałopalne kojarzone z religią Słowian jak i szkieletowe kojarzone z chrześcijaństwem[5]. Wszystkie kurhany Szczekotowa zostały wpisane do rejestru zabytków województwa białostockiego – dzisiaj podlaskiego – decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Przyroda
[edytuj | edytuj kod]Ponieważ nie przeprowadzano tu systematycznych wyrębów, rezerwat jest interesujący ze względu na swoją florę. Znajduje się tu jedno z trzech większych skupisk pomników przyrody w Puszczy Białowieskiej poza Białowieskim Parkiem Narodowym. Jest ich tu w sumie około trzydziestu, a są to przede wszystkim dęby (ok. dwudziestu), ponadto: sosna, grab, jesion, klon i świerk.
Północno-wschodnią część rezerwatu stanowi las mieszany reprezentujący zespół grądu miodownikowego Melitti-Carpinetum[6]. Drzewostan tworzy tu grab i dąb, z domieszką świerka i dorodnej sosny. W podszycie występuje leszczyna, trzmielina brodawkowata i gatunki wchodzące w skład drzewostanu: grab, świerk, lipa. W runie spotyka się gatunki chronione: wawrzynek wilczełyko i gnieźnik leśny.
W środkowej części rezerwatu występują lasy liściaste reprezentujące zespół grądu Tilio-Carpinetum. W kwartałach 214 C–B oraz 214 D–F występuje wiele dorodnych dębów i świerków o charakterze pomnikowym.
Duże powierzchnie w zachodniej części rezerwatu zajmują młodniki brzozowe i brzozowo-osikowe powstałe w miejscu zrębów zupełnych.
W sąsiedztwie Łutowni występują lasy łęgowe reprezentujące zespół Circaeo-Alnetum z fragmentami olsu typowego Carici elongatae-Alnetum. Nad brzegami Łutowni występują zatorfione turzycowe łąki, które mają półnaturalny charakter. W wielu miejscach opanowywane są one przez olszę i brzozę omszoną[6].
Wieś budnicka
[edytuj | edytuj kod]Na polanie rezerwatu w wiekach XVII–XVIII istniała wieś budnicka o nazwie Szczekotowo. Zamieszkiwali ją budnicy sprowadzeni z północnego Mazowsza. Wytwarzano tu węgiel drzewny, smołę i potaż[2]. Wieś zniknęła po trzecim rozbiorze Polski[7].
W południowo-wschodniej części rezerwatu występują porośnięte lasem ślady zagonów polnych dawnej wsi Szczekotowo.
Mapa satelitarna
[edytuj | edytuj kod]- Koryto rzeki Łutownia (wąski pas drzew) z widokiem na polanę. Na środku polany widoczne są czarne plamy.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Rezerwat przyrody Szczekotowo. [w:] Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-07-24].
- ↑ a b c Gmina Hajnówka Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Biała Podlaska: Gmina Hajnówka, 1998–1999, s. 31.
- ↑ Inne atrakcje szlaku to: Krynoczka, rezerwat przyrody Lipiny.
- ↑ Piotr Bajko, Rezerwat Szczekotowo Encyklopedia Puszczy Białowieskiej
- ↑ Tomasz Smojlik, Bogumiła Jędrzejewska: Wczesnośredniowieczne cmentarzyska w polskiej części puszczy białowieskiej – badania, stan obecny i ochrona. W: J. Partyka (red.): Ochrona dóbr kultury i historycznego związku człowieka z przyrodą w parkach narodowych. Ojców: Ojcowski Park Narodowy, 2003, s. 527-538.
- ↑ a b Rezerwat Szczekotowo Strona Internetowa Urzędu Gminy Hajnówka
- ↑ Przed rozbiorami Puszcza Białowieska była własnością króla.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Piotr Bajko, Rezerwat Szczekotowo Encyklopedia Puszczy Białowieskiej
- Puszcza Białowieska – Rezerwat Szczekotowo (fotografie)
- Rejestr rezerwatów przyrody województwa podlaskiego
- rezerwat SZCZEKOTOWO. [w:] Zielone Wrota [on-line]. Stowarzyszenie na Rzecz Ekorozwoju "AGRO-GROUP". [dostęp 2018-07-24].
- Kim byli dawni mieszkańcy Puszczy