Ptolemeusze
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Marble_Bust_of_Ptolemy_I_Soter%2C_Founder_of_Ptolemaic_Dynasty_of_Egypt%2C_c._3rd_C._BC_%2828018907870%29.jpg/180px-Marble_Bust_of_Ptolemy_I_Soter%2C_Founder_of_Ptolemaic_Dynasty_of_Egypt%2C_c._3rd_C._BC_%2828018907870%29.jpg)
Ptolemeusze (albo Lagidzi) – dynastia pochodzenia macedońskiego panująca w starożytnym Egipcie w latach 304–30 p.n.e., w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301–200 p.n.e., na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48–30 p.n.e. oraz w Cyrenajce do 96 p.n.e. Przejściowo do państwa Ptolemeuszów należały także południowe i południowo-zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej i wyspy Morza Egejskiego. Nazwa dynastii pochodzi od imienia założyciela i kolejnych królów dynastii, zaś nazwa alternatywna, Lagidzi, od ojca Ptolemeusza I – Lagosa.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Założycielem dynastii był jeden z wodzów armii Aleksandra Wielkiego, Ptolemeusz I Soter, który po jego śmierci objął satrapię Egiptu i stopniowo usamodzielnił się w toku wojen diadochów, a w roku 304 p.n.e. ostatecznie przyjął tytuł króla. Jego potomkowie panowali w Egipcie aż do roku 30 p.n.e., kiedy Kleopatra VII, która wdała się w rozgrywkę o władzę w Imperium rzymskim, została pokonana przez rzymskiego wodza Oktawiana (późniejszego cesarza Augusta).
Ptolemeusze używali podwójnej tytulatury greckiej i egipskiej, a przy obejmowaniu władzy odbywali intronizację w Aleksandrii według tradycji państwa macedońskiego oraz koronację w Memfis zgodnie z rytuałem staroegipskim.
Wśród uczonych zarysowują się dwie tendencje. Pierwsza przypisuje Ptolemeuszom rolę macedońskich faraonów. Druga uznaje ich za najeźdźców i dynastię obcą starożytnemu Egiptowi[1].
Dynastia Lagidów | ||||||
Władca | Lata panowania p.n.e. | Nomen | Prenomen | Tytuł grecki | Żony/Mężowie | Miejsce pochówku |
Ptolemeusz I Soter | 304–284 | Ptulmis | Setepenre Meri Amon | basileus Ptolemaios I Theos Soteros I | Artakama, Eurydyka, Berenike I | Aleksandria |
Ptolemeusz II Filadelfos | 284–246 | Ptulmis | Userkare Meri Amon | basileus Ptolemaios II Theos Philadelphos I | Arsinoe I, Arsinoe II | Aleksandria |
Arsinoe II Filadelfos | 277–270 | Arsinoat | Chenemetibenmaat Meret Neczeru | basilissa Arsinoe II Thea Philadelphos | Ptolemeusz II | Aleksandria |
Ptolemeusz III Euergetes | 246–221 | Ptulmis Anchdżetteriptah | Jua-en-neczerui-senui Setepenre Sechemanchenamon | basileus Ptolemaios III Theos Euergetes I | Berenike II | Aleksandria |
Berenike II Euergetis | 246–221 | Berenikat | basilissa Berenike II Thea Euergetis | Ptolemeusz III | Aleksandria | |
Ptolemeusz IV Filopator | 221–205 | Ptulmis Anchdżetmeriaast | Jua-en-neczerui-menechui Setepenptah Userkare Sechemanchenamon | basileus Ptolemaios IV Theos Philopator I | Arsinoe III | Aleksandria |
Ptolemeusz V Epifanes | 205–180 | Ptulmis Anchdżetmeriptah | Jua-en-neczerui-merui-it Setepenptah Userkare Sechemanchenamon | basileus Ptolemaios V Theos Epiphanes | Kleopatra I | Aleksandria |
Kleopatra I | 194–180/176 | Klupatrat | basilissa Kleopatra I | Ptolemeusz V | Aleksandria | |
Ptolemeusz VI Filometor | 180–164 163–145 | Ptulmis | Jua-en-neczerui-perui Setepenptahchepri Iri Maaten Amon-Re | basileus Ptolemaios VI Theos Philometor I | Kleopatra II | Aleksandria |
Ptolemeusz VII Neos Filopator | 08.145–09.145 | Ptulmis | basileus Ptolemaios VII Theos Neos Philopator | Aleksandria | ||
Ptolemeusz VIII Euergetes II Fyskon (Filologos) | 170–163–131, 127–116 | Ptulmis Anchdżetmeriptah | Jua-en-neczerui-perui Setepenptah Iri Maatre Sechemanchenamon | basileus Ptolemaios VIII Theos Euergetes II | Kleopatra II, Kleopatra III | Aleksandria |
Kleopatra II | 173–170–164, 145–127 124–115 | Klaupadrat | basilissa Kleopatra II Thea Philometor Thea Sotejra Thea Euergetes | Ptolemeusz VI, Ptolemeusz VIII | Aleksandria | |
Ptolemeusz IX Soter II Lathyros | 116–110, 109–107, 88–80 | Ptulmis | Jua-en-neczer-menech-neczeret-meret-mut-es-nedżedet Setepenptah Iri Maatre SechemanchenAmon | basileus Ptolemaios IX Theos Philometor II Theos Soteros | Kleopatra IV, Kleopatra Selene | Aleksandria |
Ptolemeusz X Aleksander I | 110–88 | Ptulmis Dżednef Aleksantres Anchdżetmeriptah | Jua-en-neczer-menech-neczeret-menechet-Satre Setepenptah Iri Maatre Sechemanchenamon | basileus Ptolemaios X Theos Aleksandros I Theos Philometor III | Kleopatra Berenike III | Aleksandria |
Kleopatra III | 142–131, 127–124–116–110–109, 107–101 | Klaupadrat | basilissa Kleopatra III Thea Philadelphos | Ptolemeusz VIII | Aleksandria | |
Kleopatra Berenike III | 101–88–80 | Biarenite | basilissa Kleopatra Berenike III | Ptolemeusz X, Ptolemeusz XI | Aleksandria | |
Ptolemeusz XI Aleksander II | 09.80 (19 dni) | basileus Ptolemaios XI Aleksandros II | Kleopatra Berenike III | Aleksandria | ||
Ptolemeusz XII Neos Dionizos | 80–57, 55–52–51 | Ptulmis Anchdżetmeriptahaaset | Jua-en-pa-neczer-neti-nechem Setepenptah Iri Maatenre Sechemanchamon | basileus Ptolemaios XII Theos Philopator II Theos Philadelphos II Theos Neos Dionysos Auletes | Kleopatra V Tryfajna | Aleksandria |
Kleopatra VI Tryfajna III i Berenike IV | 57–56 i 57–55 | basilissa Kleopatra VI Thea Tryphaina / basilissa Berenike IV | – / Archelaos | Aleksandria | ||
Kleopatra VII Filopator | 52–51–47–46–44–30 | Kliupadrat | basilissa Kleopatra VII Nea Thea Thea Philopator Thea Philopatris | Ptolemeusz XIII, Ptolemeusz XIV, Marek Antoniusz | Aleksandria | |
Ptolemeusz XIII Theos Filopator | 52–51–47 | basileus Ptolemaios XIII Theos Philopator III Theos Philometor IV[potrzebny przypis] | Kleopatra VII | Aleksandria | ||
Ptolemeusz XIV | 47–44 | basileus Ptolemaios XIV | Kleopatra VII | Aleksandria | ||
Ptolemeusz XV Cezarion | 44–30 | Ptulmis Dżedtunef Kiseres | Jua-en-pa-neczer-neti-nechem Setepenptah Iri Maatre Sechemanchenamon | basileus Ptolemaios XV Kaisarios Theos Philopator IV Theos Philometor V | Aleksandria |
Ostatnim władcą z dynastii Ptolemeuszów był Ptolemeusz XV Cezarion współrządzący z matką Kleopatrą VII, później Egipt dostał się pod panowanie Cesarstwa Rzymskiego, stając się prowincją rzymską.
Genealogia
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ „Egipt Greków i Rzymian”, Książka i Wiedza, wyd. I, Warszawa 2006, str. 193-194
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Nicolas Grimal: A History of Ancient Egypt. Oxford, UK & Cambridge, USA: Blackwell, 1994. ISBN 0-631-17472-9.