Projekty architektoniczne Stanisława Witkiewicza
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Willa_drewn._%E2%80%9EKoliba%E2%80%9D%2C_Zakopane%2C_A-1125_M_03.jpg/220px-Willa_drewn._%E2%80%9EKoliba%E2%80%9D%2C_Zakopane%2C_A-1125_M_03.jpg)
Stanisław Witkiewicz był polskim malarzem, pisarzem i teoretykiem sztuki. Zajmował się również architekturą i był twórcą stylu zakopiańskiego.
Wille
[edytuj | edytuj kod]Pierwszym projektem, który zapoczątkował oryginalny styl, była willa Koleba, późniejsza willa „Koliba”, zaprojektowana dla hr. Zygmunta Gnatowskiego w 1891. Budowę domu przy ul. Kościeliskiej trwała w latach 1892–1893. Obiekt nawiązywał do sztuki podhalańskiej, a jego wnętrza przepełnione były elementami ludowymi i miejscowego rzemiosła. W 1901 Gnatowski dobudował od strony zachodniej duże skrzydło, zmieniając bryłę domu, a tym samym koncepcję Witkiewicza. Obecnie w Willi Koliba mieści się Muzeum Stylu Zakopiańskiego.
Projekt Willi Koliba spotkał się z ogromnym uznaniem. Witkiewicz otrzymał wiele zamówień na podobne projekty.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Villa_pod_Jedlami.jpg/220px-Villa_pod_Jedlami.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Mka10big.jpg/220px-Mka10big.jpg)
Jeszcze przed 1900 rokiem zaprojektował szereg willi. W latach 1894–1895 przy ulicy Zamoyskiego 25, na zlecenie Wincentego Korwina-Kossakowskiego wybudowano Willę Korwinówkę. Budynek został zbudowany z drewna na kamiennej podmurówce. Zaraz po wybudowaniu willa przeszła w ręce Marcina Nałęcz-Kęszyckiego, który zmienił nazwę willi na Oksza. W 1900 roku dom przeszedł w posiadanie rodziny Reyów. W latach dwudziestych w willi znajdował się pensjonat, a następnie internat uczniów zakopiańskiego gimnazjum. W okresie II wojny światowej znajdowało się tam liceum gospodarcze, a następnie konspiracyjna filia Politechniki Warszawskiej. Po wojnie w willi Oksza mieścił się internat, a następnie Dom Zdrowia Dzieci i Młodzieży. Znajdował się tu ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy „Jurek-Oksza Zakopane”. Obecnie to jedna z filii Muzeum Tatrzańskiego. Pomimo licznych przeróbek budynku, zachowały się elementy dekoracyjne we wnętrzach, głównie powały i sosręby. Budynek został wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego w 2006 roku.
Do najbardziej udanych dzieł autorstwa Witkiewicza należą nieistniejącą już dziś Willa Zofiówka (rok budowy 1895–1896, inwestor Stanisław Sas Doliński, budorz Jan Obrochta, spłonęła w 1946) zbudowana dla rodziny Dolińskich oraz największa Willa pod Jedlami na ulicy Koziniec 1 wybudowana w latach 1896–1897.
Kolejnym projektem Witkiewicza była Willa Konstantynówka znajdująca się przy ulicy Jagiellońskiej 16. Budynek został wybudowany w 1900 roku. W jego murach mieszkał m.in. Joseph Conrad, willa należała bowiem do jego kuzynki Anieli Zagórskiej. Przed wojną w Konstantynówce swoją pracownię malarską miał Tymon Niesiołowski, a jej gośćmi byli między innymi Józef Piłsudski, Stanisław Ignacy Witkiewicz i Stefan Żeromski. Znajdowała się tu dyrekcja przedsiębiorstwa turystycznego „Polskie Tatry”. Obecnie to pensjonat z restauracją.
Do końca XIX wieku Witkiewicz w Zakopanem zaprojektował kilka innych nieistniejących już willi: willę Skoczyńska i willę Pepita (później nazwaną Łada). Ta ostatnia od 1910 do 1921 roku należała do rodziny Jerzego Żuławskiego i jego synów Marka, Wawrzyńca i Juliusza. W nim prowadzono otwarty dom literacki, gdzie gościło wielu polskich pisarzy i artystów m.in. Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Tymon Niesiołowski, Bronisław Malinowski[1]. Na temat willi Łada opowiada Juliusz Żuławski w filmie dokumentalnym z cyklu Zdobywcy Karpat. Jerzy Żuławski[2]. W 1921 roku willa trafiła do rąk Marii Sanokowskiej. W styczniu 1928 roku budynek spalił się a działka została odkupiona przez dyrektora Włodzimierza Schneidera, który wybudował murowany pensjonat Palace. W czasie II wojny światowej w miejscu tym znajdowała się siedziba gestapo i więzienie. Obecnie (2009) mieści się tu Muzeum Walki i Męczeństwa „Palace” – katownia Podhala[3].
W 1902 roku Witkiewicz był autorem projektu między innymi drewnianej Willi Ślimak znajdującej się na ulicy Krupówki 77. Dom zbudował Jędrzej Ślimak. W willi początkowo mieszkał Jan Witkiewicz, brat Stanisława. Do wybuchu I wojny światowej w willi Ślimak znajdował się pensjonat Stanisława Ciszewskiego Janina. Po wojnie pensjonat zmienił nazwę na Zośka, a właścicielem została Maria Witkiewiczowa. Po II wojnie światowej willa była zamieszkana przez zwykłych lokatorów i mieściła spółdzielnie lekarską. Obecnie znajdują się tu sklepy i pub.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Kaplica_Jaszczurowka.jpg/170px-Kaplica_Jaszczurowka.jpg)
Prócz willi Witkiewicz zaprojektował kilka większych budynków. Do dziś zachowało się Sanatorium Dra Hawranka (obecnie Rialto przy ulicy Chałubińskiego). Budynek powstał w 1898 roku, a jego właścicielem był dr Marian Hawranek. Znajdował się w nim pierwsze sanatorium przeciwgruźlicze[4]. Innym projektem była Chałupa pod Wykrotem (Droga na Szymoszkową).
Obiekty sakralne
[edytuj | edytuj kod]Witkiewicz zaprojektował również klasztor/kaplicę sióstr Albertynek pw. Świętego Krzyża na Kalatówkach. Świątynia powstała w 1898 roku na ziemiach Władysława Zamoyskiego, który grunt ofiarował Adamowi Chmielowskiemu. Kaplica została zbudowana przez sześciu zakonników w tym samego Brata Alberta. Obecnie klasztor zajmują Siostry Albertynki, a Bracia Albertyni mają swoją pustelnię na Śpiącej Górce[5].
Na początku XX wieku Witkiewicz zaprojektował kaplicę pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaszczurówce. Był również autorem wyposażenia nowego, murowanego kościoła pw. najświętszej Rodziny i współprojektował murowany budynek Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Marek Żuławski: Kalendarium życia i twórczości. [dostęp 2009-05-01].
- ↑ Filmpolski.pl: Zobywcy Karpat. [dostęp 2009-05-01].
- ↑ Powiat Tatrzański: Palace. Muzeum Walki i Męczeństwa „Palace” – katownia Podhala. [dostęp 2009-05-01].
- ↑ Maciej Pinkwart: Czasopismo „Zakopane”. [dostęp 2009-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2 maja 2008)].
- ↑ Góry.turystyka.org: Zabytki Zakopanego. [dostęp 2009-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (3 maja 2009)].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Teresa Jabłońska (koncepcja, tekst, wybór ilustracji), Leszek Szurkowski (koncepcja wizualna i opracowanie graficzne): Stanisława Witkiewicza styl zakopiański. BOSZ, s. 240.