Piaskowiec godulski
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Godula_%28rock%29_2.jpg/250px-Godula_%28rock%29_2.jpg)
Piaskowiec godulski – rodzaj okruchowej skały osadowej, piaskowca (waki arkozowej), stanowiącego główny składnik warstw godulskich płaszczowiny śląskiej, budującej znaczącą część Beskidów Zachodnich. Piaskowce warstw godulskich w polskich Beskidach budują m.in. blok Beskidu Małego i znaczną część Beskidu Śląskiego, zaś na zachód od Olzy, po stronie czeskiej – północny skraj Beskidu Morawsko-Śląskiego. Od położonego tam szczytu Godula, gdzie zostały w XIX w. po raz pierwszy opisane, wzięły swoją nazwę. Piaskowce te pochodzą z kredy (alb i cenoman).
Wyróżnia się trzy poziomy warstw godulskich, w których występują przedmiotowe piaskowce: dolny, środkowy i górny. Z nich w Polsce eksploatowane są poziomy środkowy i dolny.
W Polsce piaskowiec godulski wydobywany jest aktualnie w kilku lokalizacjach w Brennej i w jej pobliżu, w gminie Brenna, w powiecie cieszyńskim, w województwie śląskim.
Skład mineralogiczny
[edytuj | edytuj kod]Głównym minerałem budującym piaskowiec godulski jest kwarc. Ponadto występują ortoklaz, plagioklaz, muskowit, biotyt, kalcyt i okruchy skalne oraz sporadycznie glaukonit odpowiadający za specyficzne zielonkawe zabarwienie. Spoiwo ilasto-krzemionkowo-wapniste, ilasto-krzemionkowe, wapniste oraz wapnisto-ilaste.
Cechy fizyczne
[edytuj | edytuj kod]Piaskowiec godulski posiada strukturę drobno- i średnioziarnistą. Barwa szaroniebieska lub zielonkawa, zwietrzały jest szarozielony. Nosi również zwyczajowe nazwy piaskowiec Brenna oraz piaskowiec breński, które są stosowane w nomenklaturze handlowej. Część piaskowców breńskich można polerować.
Parametry fizyczne złoża Tokarzówka:
- Gęstość 2,67 g/cm³
- Gęstość objętościowa 2,44 g/cm³
- Porowatość 8,5%
- Nasiąkliwość 2,9%
- Wytrzymałość na ściskanie 110,5 MPa
- Wytrzymałość na zginanie 9,4 MPa
- Ścieralność na tarczy Boehmego 0,61 cm
- Mrozoodporność całkowita
Parametry fizyczne złoża Głębiec:
- Gęstość 2,65 g/cm³
- Gęstość objętościowa 2,47 g/cm³
- Porowatość 7,1%
- Nasiąkliwość 2,8%
- Wytrzymałość na ściskanie 85 MPa
- Ścieralność na tarczy Boehmego 0,41 cm
- Mrozoodporność całkowita
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początek eksploatacji sięga co najmniej czasów dwudziestolecia międzywojennego. Wydobywany był w 20 kamieniołomach, z których dziś czynnych jest 6.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Piaskowiec godulski stosuje się w budownictwie oraz w drogownictwie.
Przykłady zastosowania
[edytuj | edytuj kod]Wybrane obiekty, w których wykorzystany był piaskowiec Brenna:
- Brenna:
- Chorzów - Stadion Śląski
- Katowice:
- Komenda Wojewódzka Policji
- Śląski Instytut Naukowy
- Kraków:
- obudowa wjazdu do tunelu pod rondem Grunwaldzkim
- Uniwersytet Rolniczy - cokół budynku głównego
- Akademia Górniczo-Hutnicza - budynek B5
- Instytut Mechaniki Górotworu PAN
- Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”
- Łódź - Instytut „Centrum Zdrowia Matki Polki”
- Warszawa:
- Wrocław - Biblioteka Uniwersytecka
- Paryż - Mediateka
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Walendowski. Minimonografie polskich kamieni budowlanych. Piaskowce z Brennej. „Nowy Kamieniarz”. 2 (52)/2011, marzec 2011. ISSN 1899-3419.
- Głębiec. Akademia Górniczo-Hutnicza. [dostęp 2020-01-05]. (pol.).
- Dominik Łukasiak. Zmienność wytrzymałościowa piaskowców godulskich z Brennej w warunkach jednoosiowego ściskania. „Górnictwo i Geoinżynieria”. 2, 2010. ISSN 1732-6702.
- Piaskowiec godulski. brenna.org.pl. [dostęp 2020-01-05]. (pol.).