Ogórek
![]() Ogórek siewny | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj |
ogórek |
Nazwa systematyczna | |
Cucumis L. Sp. Pl. 1011. 753[3] | |
Typ nomenklatoryczny | |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Zeleno.jpg/220px-Zeleno.jpg)
Ogórek (Cucumis L.) – rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych. Obejmuje co najmniej 52 gatunki[5] (według innych źródeł około 55 gatunków[6]). Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w Afryce[7], poza tym jego przedstawiciele rosną na wyspach otaczających ten kontynent, w Azji południowej i południowo-wschodniej, na Filipinach i w Australii, zostali także zawleczeni lub introdukowani na inne obszary[6]. Duże znaczenie ekonomiczne mają dwa gatunki – ogórek siewny (C. sativus) i melon (C. melo)[6] – oba uprawiane także w Polsce[8], mniejsze znaczenie mają – ogórek antylski (C. anguria) i kiwano (C. metuliferus)[6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Rośliny jednoroczne o pędach płożących lub wspinających się, owłosionych, często szczeciniasto. Wąsy czepne niepodzielone lub dwudzielne, rzadko ich brak[6][7].
- Liście
- Okrągławe, owalne do nerkowatych, nierzadko dłoniasto klapowane, całobrzegie lub nierówno piłkowane. Powierzchnia blaszki gruczołowata[6][7].
- Kwiaty
- Rośliny są zwykle jednopienne – na tych samych roślinach wyrastają w różnych węzłach kwiaty rozdzielnopłciowe – żeńskie i męskie. Tylko u C. anguria rośliny są dwupienne, a u C. melo występują kwiaty męskie i obupłciowe. Kwiaty męskie wyrastają z węzłów pojedynczo lub w skupione po kilka, rzadko kilkanaście w kwiatostany groniaste, wiechowate lub pęczki. Kwiaty żeńskie wyrastają zwykle pojedynczo, rzadziej skupione są po 2–3. Hypancjum jest lejkowate do dzwonkowatego. Korona kwiatu i kielich składają się z 5 elementów każdy (rzadko są tylko cztery działki kielicha). Płatki korony są żółte i zrośnięte, czasem tylko w dolnej części, osiągają od 2 do 25 mm długości (rzadko do 37 mm), są gładkie lub owłosione[6][7]. Kwiaty męskie zawierają trzy pręciki. Kwiaty żeńskie z prątniczkami i jajowatą lub elipsoidalną na przekroju zalążnią 3 do 5-komorową, z kilkunastoma do 150 zalążkami w każdej z komór. Szyjka słupka krótka, zwieńczona niepodzielonym lub wcinanym znamieniem, rzadko z frędzlowatymi wyrostkami[6].
- Owoce
- Podługowate, cylindryczne do kulistawych, wielonasienne jagody o różnej barwie (zielone, żółtawe do brązowych, czasem dwukolorowe, pręgowane). Powierzchnia owoców zróżnicowana – gładka do owłosionej, czasem kolczasta, łuskowata, fałdowana. Nasiona owalne do jajowatych, spłaszczone, gładkie[6].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzaj z rodziny dyniowatych z rzędu dyniowców, należących do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[2]. W obrębie rodziny: podrodzina Cucurbitoideae, plemię Melothrieae[9]. Wyróżnia się 2 podrodzaje: Cucumis i Humifructus[9].
- Systematyka w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Takht.), nadrząd Cucurbitanae Reveal, rząd dyniowce (Cucurbitales Dumort.), podrząd Cucurbitineae Engl., rodzina dyniowate (Cucurbitaceae Juss.), podrodzina Cucumidoideae Burnet, plemię Cucumereae Endl. ex M. Roem., podplemię Cucumerinae E.G.O. Müll. & Pax in Engl. & Prantl., rodzaj ogórek (Cucumis L.)[10].
- Wykaz gatunków[9]
- Cucumis aculeatus Cogn. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis aetheocarpus (C. Jeffrey) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis africanus L. f. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis anguria L. (sect. Aculeatosi) – ogórek antylski
- Cucumis asper Cogn. (sect. Cucumella)
- Cucumis baladensis Thulin (sect. Aculeatosi)
- Cucumis bryoniifolius (Merxm.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis canoxyi Thulin & Al-Gifri (sect. Aculeatosi)
- Cucumis carolinus J. H. Kirkbr. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis cinereus (Cogn.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis clavipetiolatus (J. H. Kirkbr.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis engleri (Gilg) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis ficifolius A. Rich. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis globosus C. Jeffrey (sect. Aculeatosi)
- Cucumis gracilis (Kurz) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumis)
- Cucumis hastatus Thulin (sect. Aculeatosi)
- Cucumis heptadactylus Naudin (sect. Aculeatosi)
- Cucumis hirsutus Sond. (subg. Humifructus)
- Cucumis humifructus Stent (subg. Humifructus)
- Cucumis hystrix Chakrav. (sect. Cucumis)
- Cucumis ×hytivus J. F. Chen & J. H. Kirkbr. (subg. Cucumis) [= C. sativus × C. hystrix]
- Cucumis indicus Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis insignis C. Jeffrey (sect. Aculeatosi)
- Cucumis javanicus (Miq.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumis)
- Cucumis jeffreyanus Thulin (sect. Aculeatosi)
- Cucumis kalahariensis A. Meeuse (sect. Aculeatosi)
- Cucumis kelleri (Cogn.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis kirkbridei Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis leiospermus (Wight & Arn.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumis)
- Cucumis maderaspatanus L. (sect. Cucumis)
- Cucumis meeusei C. Jeffrey (sect. Aculeatosi)
- Cucumis melo L. – ogórek melon, melon
- Cucumis messorius (C. Jeffrey) Ghebretinsae & Thulin (sect. Aculeatosi)
- Cucumis metuliferus E. Mey. ex Naud. – ogórek kiwano
- Cucumis myriocarpus Naudin (sect. Aculeatosi)
- Cucumis prolatior J. H. Kirkbr. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis prophetarum L. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis pubituberculatus Thulin (sect. Aculeatosi)
- Cucumis pustulatus Hook. f. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis quintanilhae R. Fern. & A. Fern. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis reticulatus (A. Fern. & R. Fern.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis rigidus E. Mey. ex Sond. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis ritchiei (C. B. Clarke) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumis)
- Cucumis rostratus J. H. Kirkbr. (sect. Metuliferi)
- Cucumis rumphianus (Scheff.) H. Schaef. (sect. Cucumis)
- Cucumis sacleuxii Pailleux & Bois (sect. Aculeatosi)
- Cucumis sagittatus Peyr. (sect. Cucumis)
- Cucumis sativus L. – ogórek siewny
- Cucumis silentvalleyi (Manilal et al.) Ghebretinsae & Thulin (sect. Cucumella)
- Cucumis subsericeus Hook. f. (sect. Cucumella)
- Cucumis thulinianus J. H. Kirkbr. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis zambianus Widrlechner et al. (sect. Aculeatosi)
- Cucumis zeyheri Sond. (sect. Aculeatosi)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-03] (ang.).
- ↑ C. Linnaeus: Species plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas. T. 2. Holmiae: Impensis Laurentii Salvii, 1753, s. 1011. (łac.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
- ↑ Cucumis. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-08-04].
- ↑ a b c d e f g h i Cucumis. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-09].
- ↑ a b c d Anmin Lu, Charles Jeffrey: Cucumis. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-09].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ a b c Cucumis. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-03]. (ang.).
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Cucumis. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-28]. (ang.).
- BioLib: 38897
- EoL: 39936600
- Flora of China: 108642
- Flora of North America: 108642
- GBIF: 2874568
- identyfikator iNaturalist: 54916
- IPNI: 116336-3
- ITIS: 22359
- NCBI: 3655
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30023062-2
- Tela Botanica: 100226
- identyfikator Tropicos: 40017954
- USDA PLANTS: CUCUM
- CoL: 62PXR