Monika Gruchmanowa
Data i miejsce urodzenia |
13 listopada 1922 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
profesor | |
Specjalność: językoznawstwo | |
Alma Mater | |
Doktorat |
1961 |
Habilitacja |
1970 |
Profesura |
1983 |
Uczelnia | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Monika Gruchmanowa (z domu Mrozówna, ur. 13 listopada 1922 w Gelsenkirchen-Horst, Westfalia, zm. 14 sierpnia 2001 w Poznaniu) – profesor UAM, językoznawca, socjolingwista, znawca języka polskiego i gwary poznańskiej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Marklowice_szko%C5%82a_523.jpg/220px-Marklowice_szko%C5%82a_523.jpg)
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodziła z górniczej rodziny, która wcześniej wyemigrowała z północnej Wielkopolski. Ojciec był działaczem polonijnym. Dzieciństwo spędziła w Lubomi, wsi położonej pomiędzy Wodzisławiem Śląskim i Raciborzem. W 1936 ukończyła szkołę podstawową w Marklowicach i poszła do gimnazjum w Rybniku. Następnie uczęszczała do Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Lublińcu, gdzie w 1946 zdała maturę. Tam też poznała przyszłego męża – Bohdana. W latach 1946–1951 studiowała filologię w Poznaniu. W 1950 wzięła ślub. W 1951 uzyskała tytuł magistra (praca na temat gwary wsi Olza w powiecie wodzisławskim). Zaraz potem została asystentem w Katedrze Języka Polskiego na UAM. W 1961 otrzymała tytuł doktora, w 1970 doktora habilitowanego, w 1983 profesora nadzwyczajnego, a w 1991 profesora zwyczajnego.
W latach 1969–1972 była kierownikiem Zakładu Filologii Polskiej Wyższego Studium Nauczycielskiego (w strukturach UAM). W latach 1973–1976 została dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej UAM, a w latach 1976–1979 prodziekanem Wydziału Filologicznego. Do 1988 kierowała Zakładem Języka Polskiego. W końcowej fazie życia ciężko chorowała na chorobę stawów.
Została pochowana na cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu[1] (kwatera P, rząd 1, grób 14). Jedna z ulic w Poznaniu na Strzeszynie nosi jej imię.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Gr%C3%B3b_prof._Moniki_Gruchmanowej.jpg/220px-Gr%C3%B3b_prof._Moniki_Gruchmanowej.jpg)
Praca naukowa
[edytuj | edytuj kod]W pracy naukowej zajmowała się przede wszystkim dialektologią. Działała w trzech głównych nurtach:
- dialektologia (badania dialektologiczne w latach 50. XX wieku napotykały duże trudności – ludność wsi była zastraszona przez komunistów, niepopularne były germanizmy, a władza lokalna – nieufna),
- język polonii amerykańskiej, zwłaszcza badania polonii w miejscowości Independence w stanie Wisconsin, założonej przez osadników z Popielowa w Opolskiem w drugiej połowie XIX wieku. Wniosła ponadto duży wkład do teorii i metodyki badań socjolingwistycznych języka Polonii,
- polszczyzna Poznania.
Monika Gruchmanowa była oceniana jako świetny dydaktyk i pracownik terenowy. Większość badań przeprowadzała in situ, często mimo niekorzystnych uwarunkowań i złej koniunktury politycznej. Posiadała szeroko rozbudowane umiejętności syntetyczne.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Poznan_41_pomnik_rowerzysty.jpg/220px-Poznan_41_pomnik_rowerzysty.jpg)
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- prace przy Małym Atlasie Gwar Polskich pod redakcją Kazimierza Nitscha,
- Gwary Kramsk, Podmokli i Dąbrówki w województwie zielonogórskim – 1969,
- Gwary zachodniej Wielkopolski – 1970, obie te książki należały do jednych z najlepszych polskich monografii dialektologicznych,
- Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski – współpraca,
- Mowa mieszkańców Poznania – 1986, współpraca,
- Polszczyzna Poznania po odzyskaniu niepodległości, a obecnie – 1995,
- Słownik gwary miejskiej Poznania – 1997–1999 (nagroda naukowa miasta Poznania).
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1993)[2]
- Medal Komisji Edukacji Narodowej
- Medal Rodła
- Odznaka Honorowa Miasta Poznania
- Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego
- Odznaka „Za zasługi w rozwoju województwa poznańskiego”
- nagroda naukowa miasta Poznania
- nagrody rektorskie UAM
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Monika Gruchman – miejsce pochówku [dostęp 2019-02-04].
- ↑ Monitor Polski, poz. 40.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bogdan Walczak, Z żałobnej karty – profesor Monika Gruchmanowa (1922-2001), w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/2002, Wydawnictwo Miejskie, s. 341–348, ISSN 0137-3552.
- biografia na stronie Poznania. e-urzad.marklowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-24)]. (dostęp 2010-12-23)
- biografia na stronie Marklowic. e-urzad.marklowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-24)]. (dostęp 2010-12-23)
- publikacje na Open Library (dostęp 2010-12-23)
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Prof. dr hab. Monika Gruchmanowa, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2011-04-04] .
- Absolwenci Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
- Ludzie związani z Lublińcem
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej
- Odznaczeni Medalem Rodła
- Polscy językoznawcy
- Urodzeni w 1922
- Wykładowcy Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
- Zmarli w 2001
- Odznaczeni Odznaką Honorową Gryfa Pomorskiego
- Odznaczeni Odznaką Honorową Miasta Poznania
- Pochowani na cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu
- Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Poznańskiego”