Męczennicowate
![]() Męczennica cielista | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina |
męczennicowate |
Nazwa systematyczna | |
Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb. Bonpl. & Kunth, Nov. Gen. Sp. 2: fol. 100, qu. 126. 8 Dec 18 |
Męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.) – rodzina roślin z rzędu malpigiowców (Malpighiales). Obejmuje w ujęciu systemów APG 27 rodzajów z 975 gatunkami. W dawniejszych systemach należące tu rośliny zwykle rozdzielano do trzech rodzin, obecnie mających status podrodzin. Przedstawiciele męczennicowatych występują na wszystkich kontynentach w strefie tropikalnej i subtropikalnej, z centrum zróżnicowania w Ameryce Południowej. Nieliczni przedstawiciele sięgają strefy umiarkowanej (we wschodniej części Ameryki Północnej)[3]. We florze Polski brak jej przedstawicieli[4]. Liczne gatunki są uprawiane jako ozdobne (zwłaszcza z rodzaju męczennica Passiflora). Niektóre mają jadalne owoce (pozostałe części roślin są trujące), bywają wykorzystywane lokalnie w ziołolecznictwie[3].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Turnera_subulata_04612.jpg/220px-Turnera_subulata_04612.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Lion%27s_Eyes_%28Tricliceras_lacerata%29_%2811465908314%29.jpg/220px-Lion%27s_Eyes_%28Tricliceras_lacerata%29_%2811465908314%29.jpg)
- Pokrój
- W wielu wypadkach drzewa, krzewy i drewniejące lub zielne pnącza (zwłaszcza w podrodzinie Passifloroideae), rośliny zielne, zwłaszcza byliny i krzewy spotykane są wśród podrodzin Malesherbioideae i Turneroideae. Rośliny w różnym stopniu bywają owłosione lub ogruczolone, częste są miodniki pozakwiatowe – zwykle u nasady blaszki liściowej (Turneroideae), na ogonku liściowym lub łodydze (Passifloroideae). Niektórzy przedstawiciele wykształcają bulwy lub sukulentowate pędy (Adenia)[3].
- Liście
- Skrętoległe. Blaszka liściowa o różnym kształcie – równowąska (u niektórych przedstawicieli Malesherbia) do owalnej, całobrzega do wcinanej w różnym stopniu, rzadko pierzastozłożona. Przylistki nieobecne lub drobne (Turneroideae) do okazałych u niektórych przedstawicieli Passifloroideae[3].
- Kwiaty
- Promieniście symetryczne, często okazałe, zwykle obupłciowe, pojedyncze lub zebrane w szczytowe lub kątowe kwiatostany groniaste, wiechowate lub wierzchotkowate. Rzadko występuje też kaulifloria. Okwiat zwykle 5-krotny, zróżnicowany na kielich i często efektowną koronę. Pręciki, których jest zwykle 5 lub 8 wyrastają z hypancjum lub androgynoforu (Passiflora, Malesherbia). Zalążnia jest górna, rzadko wpół dolna, powstaje w wyniku zrośnięcia zwykle trzech owocolistków i zwieńczona jest trzema szyjkami[3].
- Owoce
- Torebki (Turneroideae, Malesherbioideae) lub jagody (Passifloroideae), zwykle wielonasienne[3].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Passiflora_caerulea_%28makro_close-up%29.jpg/220px-Passiflora_caerulea_%28makro_close-up%29.jpg)
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzina uznawana jest za siostrzaną dla kladu obejmującego rodziny Lacistemataceae i wierzbowatych Salicaceae, blisko spokrewniona jest też z fiołkowatymi (Violaceae). Należy m.in. ze wszystkimi wymienionymi do rzędu malpigiowców (Malpighiales), a wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[2].
← |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
W obrębie rodziny wyróżnia się następujące podrodziny[2]:
męczennicowate |
| ||||||||||||
Podrodzina Malesherbioideae Burnett – (syn. Malesherbiaceae D. Don, nom. cons.) – takson monotypowy, z jedynym rodzajem występującym w zachodniej części Ameryki Południowej:
- Malesherbia Ruiz & Pav.
Podrodzina Turneroideae Eaton (syn. Turneraceae, Piriquetaceae) – 10 rodzajów z 205 gatunkami roślin zielnych i drewniejących, występujących w tropikach Ameryki Południowej i Afryki[5]:
- Adenoa Arbo
- Erblichia Seem.
- Hyalocalyx Rolfe
- Loewia Urb.
- Mathurina Balf.f.
- Piriqueta Aubl.
- Stapfiella Gilg
- Streptopetalum Hochst.
- Tricliceras Thonn. ex DC.
- Turnera L.
Podrodzina Passifloroideae Burnett – 16 rodzajów z 705 gatunkami występującymi w strefie międzyzwrotnikowej całego świata, rozdzielane są na dwa plemiona: Passifloreae de Candolle z 10 rodzajami i 675 gatunkami oraz Paropsieae de Candolle z 6 rodzajami spotykanymi w Afryce zachodniej[6]:
- Adenia Forssk.
- Ancistrothyrsus Harms
- Androsiphonia Stapf
- Barteria Hook.f.
- Basananthe Peyr.
- Crossostemma Planch. ex Benth.
- Deidamia Noronha ex Thouars
- Dilkea Mast.
- Efulensia C.H.Wright
- Hollrungia K.Schum.
- Mitostemma Mast.
- Paropsia Noronha ex Thouars
- Paropsiopsis Engl.
- Passiflora L. – męczennica
- Schlechterina Harms
- Smeathmannia Sol. ex R. Br.
- Viridivia J.H.Hemsl. & Verdc.
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd męczennicowce (Passiflorales Dumort.), podrząd Passiflorineae Bessey in C.K. Adams, rodzina męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.)[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-01-04] (ang.).
- ↑ a b c d e f Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 244-245, 325-326. ISBN 1-55407-206-9.
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland - a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ List of genera in family Turneraceae. Vascular Plant Families and Genera. [dostęp 2009-12-09]. (ang.).
- ↑ List of genera in family Passifloraceae. Vascular Plant Families and Genera. [dostęp 2009-12-09]. (ang.).
- ↑ Crescent Bloom: Passifloraceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-12-09]. (ang.).
- EoL: 4463
- Flora of China: 10656
- Flora of North America: 10656
- GBIF: 2378
- identyfikator iNaturalist: 51451
- IPNI: 30003386-2
- ITIS: 22218
- NCBI: 3683
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30003386-2
- Tela Botanica: 100113
- identyfikator Tropicos: 42000124
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55458
- CoL: 626DD