Kultura Otomani
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/02015_Der_Otomani-F%C3%BCzesabony-Kultur_-_H%C3%BCgelgr%C3%A4berkultur_in_Beskiden%2C_Trzcinica_016.jpg/250px-02015_Der_Otomani-F%C3%BCzesabony-Kultur_-_H%C3%BCgelgr%C3%A4berkultur_in_Beskiden%2C_Trzcinica_016.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Central_Europe_Reinecke_BA1.png/250px-Central_Europe_Reinecke_BA1.png)
Kultura Otomani (t. kultura Füzesabony) – kultura wczesnej epoki brązu i wielka cywilizacja należąca pośrednio do świata egejsko-anatolijskiego oraz kontaktach lokalnych społeczności z kulturą mykeńską[1].
Kultura wyróżniająca się bardzo wysokim poziomem rozwoju społeczno-gospodarczego, tworzyła wielkie kompleksy osadnicze o wyraźnej hierarchizacji z centralnie położonymi ufortyfikowanymi grodami, również o konstrukcji kamiennej. W grodach znajdowały się liczne warsztaty zajmujące się metalurgią brązu i złota. Wypierana z południa przekroczyła Karpaty zajmując osiedla w dorzeczu Wisłoki, Wisłoka, Dunajca i Sanu[2].
W okresie 2150–1350 p.n.e. rozwijała się w dorzeczu Cisy, stopniowo obejmując dzisiejsze tereny zachodniej Rumunii, wschodniej Słowacji, północno-wschodnich Węgier, Zakarpacia oraz południowo-wschodniej Polski.
Geneza i rozwój
[edytuj | edytuj kod]Obiekty tej kultury datowane są na lata 2150–1350 p.n.e. W fazie wczesnej nawiązywały do kultury hatwańskiej.
Osady tej kultury odnaleziono na północno-wschodnich obrzeżach Kotliny Panońskiej. Najbardziej znanymi stanowiskami archeologicznymi, na których występują zabytki kultury Otomani, są Barca koło Koszyc i Spiski Czwartek koło Lewoczy na Słowacji oraz Salacea w Rumunii. W małopolskich Karpatach odkryto kilka stanowisk archeologicznych związanych z tą jednostką archeologiczną. Najlepiej rozpoznany to obronny gród w Trzcinicy koło Jasła. Na początku września 2015 archeolodzy z Krakowa poinformowali o odkryciu najstarszego kamiennego muru otaczającego grodzisko tej kultury w Maszkowicach koło Łącka. Jest to najstarsza w dziejach budownictwa na ziemiach polskich konstrukcja kamienna datowana wstępnie między 1750 a 1690 rokiem p.n.e.[3] Stanowisko historyczne, zniszczone podczas prac przy budowie kolei znajdowało się w Stefkowej (1899).
Graniczyła z ludnością kultury unietyckiej, kultury Nagyrév, kultury hatwańskiej oraz grupy Wieselburg.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/02016_0050_Die_Otomani-F%C3%BCzesabony-H%C3%BCtten%2C_um_1650_vor_Christus.jpg/250px-02016_0050_Die_Otomani-F%C3%BCzesabony-H%C3%BCtten%2C_um_1650_vor_Christus.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/G%C3%B3ra_Zyndrama._Prace_na_stanowisku_archeologicznym.jpg/250px-G%C3%B3ra_Zyndrama._Prace_na_stanowisku_archeologicznym.jpg)
Osadnictwo
[edytuj | edytuj kod]Ludność zamieszkiwała osady z centralnie położonym grodem i regularną zabudową, przebiegającą wzdłuż wcześniej wytyczonych, równolegle przebiegających ulic. Były to osady zamknięte na tellach oraz osady otwarte, tworzące kompleksy osadnicze. Główny gród „kompleksu” często pełnił funkcje obronne i oddzielony był od pozostałych fosą, a na szczycie znajdowały się domostwa zamieszkane przez arystokrację plemienną. Przykładem takiego stanowiska może być Spiski Czwartek. Ludność tej kultury prezentowała bardzo wysoki poziom w dziedzinie obróbki metali, opartej na rodzimych złożach, o czym świadczą liczne znaleziska form odlewniczych oraz wyrobów złotych i srebrnych. Poświadczone były kontakty dalekosiężne z obszarami egejskimi i z północą. Ceramika wypalana w temp. 800 °C zdobiona była ornamentem guzowatym, spiralnym i kanelowaniem. Charakterystycznym wytworem jest ceramika malowana. Efekt ten otrzymywano poprzez wykonanie ornamentu rytem, a następnie pomalowanie.
Obrządek pogrzebowy
[edytuj | edytuj kod]Z biegiem czasu ludność kultury Otomani z obrządku ciałopalnego, praktykowanego we wczesnej fazie, zwróciła się ku pochówkom inhumacyjnym. Zmarli ułożeni byli w pozycji embrionalnej, mężczyźni na lewym boku, kobiety na prawym, z twarzami zwróconymi ku południu. W grobach składano ceramikę malowaną, występowały także przedmioty brązowe.
Kult i wierzenia
[edytuj | edytuj kod]Poświadczony jest kult kobiety (znaleziono gliniane idole z jej przedstawieniem). W Salacei odkryto również resztki świątyni ze ścianami ozdobionymi geometrycznym fryzem.
Późniejsze osadnictwo w dorzeczu Dunajca i Sanu
[edytuj | edytuj kod]W pierwszych wiekach n.e. na omawianym terenie nad Ropą i licznych dolinach rzecznych rozwinęło się osadnictwo prowincjonalno-rzymskie, reprezentowane przez kulturę przeworską, m.in. znaleziska monet rzymskich w dorzeczu Ropy i Wisłoka, w Bieczu, Wysowej, Szymbarku, Gorlicach i Święcanach[4]. W okresie wczesnośredniowiecznym dotarli tu Słowianie zakładając grodziska w Bieczu, Trzcinicy i Wietrznie[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Slovenská archeológia, Tom 28, Wydanie 2, 1980, s. 297; „Kultury te posiadają silne kontakty z kulturą wczesno- mykeńską, z okresu późnohelladzkiego” Acta archaeologica Carpathica, Tomy 15-18, s. 231, Piotr Kaczanowski. Najdawniejsze dzieje ziem polskich, Tom 1, s. 139.
- ↑ Włodzimierz Szafrański. Prahistoria religii na ziemiach polskich 1987, s. 139; Jan Gancarski. Kultura Otomani-Füzesabony: rozwój, chronologia, gospodarka: materiały z konferencji archeologicznej, Dukla, 1997.
- ↑ Archeolodzy odkryli monumentalne konstrukcje kamienne w Karpatach (PAP) 03.09.2015 „Najstarszy przykład kamiennego muru w dziejach budownictwa na ziemiach polskich, o ponad dwa i pół tysiąca lat starszy od zabytków architektury romańskiej, odkryli krakowscy archeolodzy na Górze Zyndrama w Maszkowicach (woj. małopolskie).”.
- ↑ Studia historyczne, 1964, tomy 6-7, s. 121, Ziemia gorlicka, 1965, s. 22.
- ↑ Studia historyczne, 1964, tomy 6-7, s. 121.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Pr. zb., opr. Janusz K. Kozłowski, Encyklopedia historyczna świata. Tom I: Prehistoria, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza „Opres”, Kraków 1999.