Krzysztof Mikołaj Dorohostajski
![]() | |
![]() Herb Leliwa | |
Rodzina | |
---|---|
Data urodzenia |
2 marca 1562 |
Data i miejsce śmierci |
2 sierpnia 1615 |
Ojciec | |
Matka |
Anna Woynianka |
Żona |
Zofia Chodkiewiczówna |
Dzieci |
Krzysztof Mikołaj Dorohostajski herbu Leliwa (ur. 2 marca 1562, zm. 3 sierpnia 1615 we Wrocławiu) – marszałek wielki litewski w 1597 roku, marszałek dworski litewski w 1596 roku, podczaszy litewski w 1592 roku, krajczy litewski w 1590 roku, stolnik litewski w 1588 roku, starosta wołkowyski w 1582 roku[1], poeta, pisarz hippologiczny i ekonomiczny.
Właściciel m.in. Błotkowa (k. Terespola), m. Taboryszki, zwane niegdyś Merecz, pow. wileński.
Działalność polityczna
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z rodziny litewskiej, wywodzącej się od Moniwida (dlatego używali przydomka Moniwid, Monwid). Jego ojcem był Mikołaj Dorohostajski (wojewoda połocki od 1576, zm. 1597), matką Anna Wojnianka. Wychowany w duchu kalwińskim przez ojca, po latach nauki w domu, udał się na studia do gimnazjum Jana Sturma w Strasbourgu i do katolickiego Fryburga, gdzie 16 grudnia roku 1575 wpisał się na tamtejszy uniwersytet. Wkrótce potem wojował w hiszpańskich Niderlandach po stronie cesarskiej, za co uhonorowano go tytułem barona. Z Niderlandów podążył do Włoch: przebywał w Wenecji, Ferrarze, Bolonii i najdłużej w Neapolu, gdzie zetknął się ze znakomitymi hodowcami koni i nauczycielami jazdy konnej. Po powrocie do kraju brał udział w walkach Stefana Batorego z Moskwą. 29 września 1580 r. w ramach odzyskiwania Inflant, zdobył on fortecę Newel. W roku 1588 został stolnikiem litewskim, w 1590 krojczym litewskim, a w 1592 podczaszym. W 1589 roku był sygnatariuszem ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnym[2]. Deputat na Trybunał Główny Koronny z województwa wołyńskiego w 1593 roku[3].
Popierał habsburską politykę Zygmunta III i na sejmie inkwizycyjnym znalazł się w nielicznym stronnictwie króla. W roku 1596 był marszałkiem izby poselskiej, a w 1597 otrzymał godność marszałka wielkiego litewskiego. Był wybrany prowizorem przez protestancko-prawosławną konfederację wileńską w 1599 roku[4]. W 1600 za udział w wojnie w Niderlandach otrzymał od cesarza tytuł barona Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Odznaczył się w wojnie polsko-szwedzkiej 1600-1611, obwarowując szereg miast inflanckich i osobiście biorąc udział w walce. W bitwie po Kokenhuzą w 1601 roku dowodził prawym skrzydłem i w znacznym stopniu przyczynił się do zwycięstwa. Walczył także w wojnie polsko-rosyjskiej 1609-1618. W 1603 roku wydał w Krakowie dzieło Hippica, to jest o koniach księgi, które zawierało podstawy polskiej szkoły jazdy konnej.
W Oszmianie Murowanej istniał obszerny dwór murowany, w którym Krzysztof Dorohostajski, założył w XVII wieku drukarnię i wytłoczył w niej dzieło swoje o koniach pt. Hippika.
Działalność kościelna
[edytuj | edytuj kod]Był gorliwym kalwinistą i ufundował zbory tego wyznania w Głębokiem, Pietuchowie na Litwie oraz Dorohostajach na Wołyniu. Ponadto w Głębokiem znajdował się murowany zbór kalwiński fundacji jego rodziców, gdzie znajdowało się mauzoleum rodzinne i gdzie został sam pochowany razem z pierwszą żoną.
Twórczość literacka
[edytuj | edytuj kod]- Hippica, to jest o koniach księgi, Kraków 1603, drukarnia A. Piotrkowczyk, wyd. następne: Poznań 1620, Kraków 1647, Kraków 1700, Kraków ok. 1730; wyd. K.J. Turowski, Kraków 1861, Biblioteka Polska, zeszyt 38-41 (dzieło opracowane częściowo na podstawie prac autorów włoskich)
- Porządek, według którego aby się małżonka moja i czeladź przy niej będąca sprawowała, fragment wyd. W.A. Maciejowski Piśmiennictwo polskie, t. 3, dodatek, Warszawa 1852, s. 277-283 (rękopis znajdował się prawdopodobnie w Bibliotece w Sieniawie)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippika_to_iest_o_koniach_xiegi.jpg/250px-Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippika_to_iest_o_koniach_xiegi.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippica.jpg/250px-Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippica.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippica_%28T._Mako%C5%ADski%29.jpg/250px-Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippica_%28T._Mako%C5%ADski%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippica_1.jpg/250px-Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96._Hippica_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Hippica_%28Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96%29.jpg/250px-Hippica_%28Kry%C5%A1tap_Darahastajski_-_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96%29.jpg)
Stosunki rodzinne
[edytuj | edytuj kod]Był synem Mikołaja Dorohostajskiego (zm. 1597) wojewody połockiego i jego żony Anny Woynianki. Piotr Dorohostajski kasztelan miński i wojewoda mścisławski był jego bratem.
Dwukrotnie żonaty z kalwinistkami. Jego pierwszą żoną była poślubiona w 1590 roku Zofia Chodkiewiczówna (zm. 1596), siostra hetmana Jana Karola Chodkiewicza, kasztelanka wileńska. Znana była ze swojej piękności i pomimo namów ks. Piotra Skargi nie przeszła na katolicyzm.
Jego drugą żoną była poślubiona w 1597 roku Zofia Radziwiłłówna (zm. 1614), również wielka piękność. Drugie małżeństwo było wyraźnie nieudane i mąż przyłapał żonę na zdradzie, co odbiło się szerokim echem w ówczesnej Rzeczypospolitej.
Z tego drugiego związku urodził się jedyny syn Krzysztofa, Władysław Dorohostajski (1611-1638) cześnik wielki koronny, dziedzic majętności ojca i opiekun zborów kalwińskich na Litwie i Wołyniu.
Zaraz po śmierci drugiej żony poślubił Aleksandrę Wereszczakównę.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Kazimierz Lepszy, Dorohostajski Krzysztof Mikołaj, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 5, s. 331-333.
- Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2, Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 138-139.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba. Kórnik 1994, s. 205.
- ↑ Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. I, Wilno 1758, s. 238.
- ↑ Henryk Gmiterek, Deputaci województwa wołyńskiego do Trybunału Koronnego z czasów panowania Zygmunta III Wazy, w: Inter Regnum et Ducatum : studia ofiarowane Profesorowi Janowi Tęgowskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, Białystok 2018, s. 144.
- ↑ 1599 г. — Акт конфедерации, заключенной в Вильно, шляхетством Речи Посполитой православного и протестантского исповеданий для взаимной защиты от гонений со стороны католического духовенства, s. 4
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dzieła Krzysztofa Dorohostajskiego w bibliotece Polona
- Deputaci świeccy Trybunału Głównego Koronnego (województwo wołyńskie)
- Dorohostajscy herbu Leliwa
- Krajczowie wielcy litewscy
- Ludzie związani z Głębokiem
- Marszałkowie wielcy litewscy
- Marszałkowie nadworni litewscy
- Podczaszowie wielcy litewscy
- Polscy hipolodzy
- Polscy poeci XVI wieku
- Polscy poeci XVII wieku
- Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej
- Senatorowie za panowania Zygmunta III Wazy
- Starostowie wołkowyscy
- Stolnicy wielcy litewscy
- Sygnatariusze konfederacji wileńskiej 1599
- Sygnatariusze traktatu bytomsko-będzińskiego 1589
- Szlachta kalwińska w Polsce (I Rzeczpospolita)
- Uczestnicy wojny polsko-szwedzkiej 1600–1611 (strona polska)
- Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618 (strona polska)
- Urodzeni w 1562
- Wojskowi I Rzeczypospolitej
- Zmarli w 1615