Konfederacja olkienicka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Aginski-Sapieha._%D0%90%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96-%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D0%B0_%281700%29.jpg/220px-Aginski-Sapieha._%D0%90%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96-%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D0%B0_%281700%29.jpg)
Konfederacja olkienicka (lit. Valkininkų konfederacija) – konfederacja szlachty województw i powiatów Wielkiego Księstwa Litewskiego zebranej na pospolite ruszenie, zawiązana 10 listopada 1700 r. w Olkienikach (lit. Valkininkai, miasteczku w południowo-wschodniej Litwie nad Mereczanką), skierowana przeciwko magnackiej rodzinie Sapiehów-Różańskich.
Przeciwnicy Sapiehów wykorzystali sytuację, w której znalazła się Rzeczpospolita Obojga Narodów w obliczu wybuchu III wojny północnej. Podszywając się pod uniwersał króla Augusta II Mocnego zwołujący szlachtę litewską na pomoc w wojnie przeciwko Szwedom, zebrali pospolite ruszenie w Lipniszkach w powiecie oszmiańskim. Pułkownikiem generalnym województw i powiatów Wielkiego Księstwa Litewskiego wybrano Michała Serwacego Wiśniowieckiego, który na czele wojsk konfederackich rozbił stronników Sapiehów 18 listopada 1700 r. w bitwie pod Olkienikami.
Zwycięska konfederacja olkienicka podjęła jakoby postanowienie wileńskie i oddała armię litewską w dwuletnią komendę Michałowi Serwacemu Wiśniowieckiemu, przeznaczając jej na leże zimowe dobra sapieżyńskie. Michał Kazimierz Kociełł i Grzegorz Antoni Ogiński dostali dwuletnie upoważnienie do nakładania i wybierania podatków. Dobra księżnej neuburskiej przeszły pod zarząd kanclerza wielkiego litewskiego Karola Stanisława Radziwiłła. Prominentnych członków rodu Sapiehów konfederaci skazali na banicję i utratę urzędów, czci, dóbr dziedzicznych i nadanych; zapewniono wynagrodzenie rodzinom zabitych.
Zwycięstwo konfederacji spowodowało przejście Sapiehów do obozu Szwedów.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Justyn Narbutt: Dzieje wewnętrzna narodu litewskiego, tom II, Wilno 1843, s. 72-97.
- Józef Szujski: Dzieje Polski, tom IV, Lwów 1866, s. 172-174.
- Słownik rzeczy i spraw polskich, Warszawa 1934, s. 192.
- Starożytna Polska, tom III Wielkie Księstwo Litewskie, Warszawa 1846, s. 328-332.