Eugeniusz Rudnik
Ten artykuł należy dopracować |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Gatunki |
muzyka elektroakustyczna |
Zawód |
kompozytor, reżyser dźwięku, inżynier elektronik |
Aktywność | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Gr%C3%B3b_Eugeniusza_Rudnika_.jpg/220px-Gr%C3%B3b_Eugeniusza_Rudnika_.jpg)
Eugeniusz Rudnik (ur. 28 października 1932 w Nadkolu nad Liwcem, zm. 24 października 2016) – polski inżynier elektronik i reżyser dźwięku. Pionier muzyki elektronicznej i elektroakustycznej w Polsce[4], kompozytor współczesny.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]W 1967 ukończył studia na Wydziale Elektroniki Politechniki Warszawskiej. Od 1955 pracował w Polskim Radiu, a od 1958 w Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia, czwartej w Europie placówce tego typu, założonej i kierowanej przez Józefa Patkowskiego. W latach 1967–1968 Rudnik pracował w Studio Muzyki Elektronicznej Westdeutscher Rundfunk w Kolonii, współpracując z Włodzimierzem Kotońskim przy realizacji utworu Klangspiele, a także u boku Karlheinza Stockhausena i Petera Kotika. Na przełomie lat 60 i 70 współtworzył dzieła norweskiego kompozytora, Arne Nordheima, m.in. Colorazione i Solitaire (1969) – na otwarcie norweskiego ośrodka sztuki współczesnej Sonja Henie Niels Onstad Art Centre oraz Plus ou moins (1970), stworzoną dla pawilonu skandynawskiego na Wystawę Światową w Osace – poświęconą w całości degradacji i bezwzględnej konieczności ochrony środowiska, a także interaktywną instalację Sculpture sonore (1968) w centrum rehabilitacji niewidomych w Oslo. Zrealizował dziesiątki dzieł: m.in. Andrzeja Dobrowolskiego – Muzyka na taśmę magnetofonową i obój solo (1965), Krzysztofa Pendereckiego – Psalmus (1961), Ekecheirija (1972) – na ceremonię otwarcia Igrzysk Olimpijskich w Monachium, Włodzimierza Kotońskiego – Aela (1970), Bogusława Schaeffera – Missa elettronica (1975). Współpracował z Franco Evangelistim podczas jego stażu w warszawskim Studio, a także z dziesiątkami twórców z kręgu muzyki i innych sztuk pięknych.
Rudnik był jednym z pierwszych w Polsce realizatorów muzyki elektroakustycznej i współtwórcą tzw. polskiej szkoły muzyki elektroakustycznej, autorem innowacyjnych rozwiązań przestrzennej projekcji dźwięku, kompozytorem Skalarów (1966), jednego z pierwszych w świecie utworów poliwersjonalnych na taśmę, oraz pierwszego polskiego utworu kwadrofonicznego Vox humana (1968) zrealizowanego w Studio WDR w Kolonii. Swą pracą zdefiniował i uprawomocnił rolę realizatora dźwięku jako współtwórcy muzycznego dzieła elektroakustycznego.
Jako kompozytor stworzył około 95 utworów, m.in. w studiach elektronicznych w Warszawie, Sztokholmie, Kolonii, Paryżu, Bourges, Baden-Baden, Brukseli i Gandawie. Były one prezentowane na antenach radiofonii całej Europy i wielu krajów świata, a także wielokrotnie na festiwalach: Warszawska Jesień[potrzebny przypis], Musica Polonica Nova we Wrocławiu, Światowe Dni Muzyki w Finlandii, Muzicki Biennale w Zagrzebiu, Fylkingen w Sztokholmie, Berliner Festwochen, Festival d’Automne a Paris, L’Europe acousmatique w Centre Georges Pompidou w Paryżu, Phonurgia Nova w Arles i wielu innych. W 2006 Rudnik był centralną postacią warszawskiej edycji festiwalu Audio Art. Jego kompozycja Homo ludens w roku 1985 prezentowana była na prestiżowej, światowej wystawie sztuki współczesnej Documenta VII w Kassel, w której wcześniej uczestniczyli m.in. Tadeusz Kantor i Magdalena Abakanowicz. Wiele utworów Rudnika było również nominowanych do nagród, m.in. Prix Italia, Karl Szczuka Preis. W 2007 Biblioteka Narodowa w Paryżu włączyła 30 prac Rudnika do własnego specjalnego zbioru światowej sztuki audialnej.
Jako wykonawca live electronic, Rudnik brał udział w zespołowych improwizacjach we Francji i w Polsce, m.in. wspólnie z Arne Nordheimem, Francoise Bernardem Mache, Kare Kolbergiem i Bohdanem Mazurkiem. Prowadził zajęcia ze studentami Akademii Muzycznej w Warszawie oraz w Szkole Dziennikarstwa im. M. Wańkowicza. Był również wykładowcą na seminariach reportażu, kolaudantem i jurorem konkursów filmowych i dziennikarskich.
Charakterystyka twórczości
[edytuj | edytuj kod]Twórczość Rudnika można podzielić na dwie kategorie; autonomiczne utwory elektroakustyczne i utwory określane jako „ars acustica”. W obu rodzajach kompozytor wykorzystuje materiał elektroniczny, bądź przetworzony elektronicznie materiał konkretny o różnym stopniu rozpoznawalności źródła. Kompozytor często posługuje się metodą collage’u, czyniąc zeń podstawowy środek ekspresji. Gatunkowo utwory „ars acustica” oscylują między rodzajem słuchowiska radiowego a muzyką programową.
Nagrody i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]Otrzymał wiele nagród, oprócz wspomnianych już wcześniej, m.in.: w 1968 na I Międzynarodowym Konkursie Muzyki Elektronicznej w Hanover (USA) za Dixi, w 1972 I nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Muzyki Elektroakustycznej w Bourges (Francja) za Mobile, w 1973 III nagrodę w Bourges za Ostinato, w 1984 II nagrodę w Bourges za Homo ludens, w 1987 nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości i realizacji eksperymentalnej muzyki elektronicznej dla programów Polskiego Radia i Telewizji” oraz Złotą Odznakę Honorową Rady Narodowej M. St. Warszawy za zasługi dla Warszawy, w 1991 Nagrodę honorową w dziedzinie Radia na Festiwalu Mediów w Łodzi Człowiek w zagrożeniu, „za nieprzemijające i uniwersalne wartości dokumentujące zagrożenia bytu ludzkiego we współczesnej cywilizacji”, w 1993 nagrodę Euphonie d’or w Bourges raz jeszcze za Mobile oraz nagrodę Złoty Mikrofon za „cenione na świecie osiągnięcia w dziedzinie sztuki radiowej oraz autonomiczną muzykę eksperymentalną”, w 2002 I nagrodę (razem z Marią Brzezińską) na XVII Międzynarodowym Katolickim Festiwalu Filmów i Multimediów w Niepokalanowie oraz na festiwalu „Dwa Teatry” w Gdańsku za Przyjaciółki z Żelaznej ulicy. W 2000 odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[5].
27 października 2012 na festiwalu Soundedit odebrał nagrodę „Człowiek ze Złotym Uchem” za „pionierskie osiągnięcia w dziedzinie produkcji muzycznej”[6][7].
Utwory autonomiczne
[edytuj | edytuj kod]- 1965 Kolaż
- 1965 Korzeń
- 1965 Lekcja
- 1966 Skalary – studium technologiczne
- 1967 Dixi
- 1968 Metamorfoza – muzyka ilustracyjna
- 1968 Vox Humana
- 1969 Rondo
- 1970 My
- 1971 Divertimento
- 1972 Mobile
- 1972 Mobile (wersja czterokanałowa)
- 1973 Ostinato
- 1973 Ready made
- 1973 Wokale
- 1974 Etiuda monotematyczna
- 1974 Muzyka baletowa
- 1974 Nature morte avec l’oiseau (wersja czterokanałowa)
- 1974 Nature morte avec l’oiseau
- 1974 Ostinato (wersja czterokanałowa)
- 1974 Ring
- 1974 Ring II
- 1975 Gołębie Warszawy (nagranie czterokanałowe)
- 1975 Nokturn
- 1976 Cztery poematy
- 1977 Ready made'77
- 1978 Polak melduje z kosmosu
- 1979 Etude de l’aspirine parisienne
- 1979 Moulin diabolique
- 1979 My
- 1979 Nous
- 1979 Omagio all’anonimo
- 1980 Tryptyk – pamięci Franco Ewangelisty
- 1982 Berceuse
- 1982 Elegia – ofiarom wojny
- 1982 Elegy to the victims of the war
- 1984 Ekecheiria – szkic do portretu Mistrza
- 1984 Homo ludens – balet radiowy nie pozbawiony elementów autobiografii
- 1984 Kamienne epitafium – pamięci księdza Jerzego Popiełuszki
- 1984 Szkic do portretu Mistrza
- 1986 Podzwonne – pamięci Andrzeja Markowskiego
- 1989 Gilotyna – dg
- 1990 Annus miraculi
- 1990 Via crucis – epitafium poświęcone pamięci polskich oficerów zamordowanych w kwietniu i maju 1940 przez NKWD i pogrzebanych we wsi Katyń koło Smoleńska
- 1992 Pan Jezus niewierzących
- 1992 Ptacy i ludzie – etiuda koncertowa na czworo artystów, troje skrzypiec, dwa słowiki, nożyczki i garncarkę ludową
- 1994 Panichida – pamięci Jerzego Bienieckiego
- 1995 Annus mirabilis
- 1995 Diewuszka, wasze dokumienty
- 1995 Interludia
- 1995 Przyjaciółki z Żelaznej ulicy – radiowa ballada dokumentalna
- 1995 Sekunda wielka – mała suita dokumentalna dla dorosłych
- 1995 Theme G-M-E-B
- 1997 Divertimento
- 1997 Martwa natura z ptakiem, zegarem, strzelcem i panną
- 1997 Pourqoi Cocteau – epitafium na śmierć Wielkiego Aktora George’a Genicot
- 1997 Rumor
- 1998 Homo radiophonicus – radiowa ballada dokumentalna
- 1999 Jesień Ludów
- 1999 Peregrynacje Pana Podchorążego albo nadwiślańskie żarna – radiowa ballada dokumentalna
- 2001 Die Wandlung des Herrn Fahnrich oder die Muhisteine an der Weichsel – Eine dokumentarische mehrspachige Rundfunk Ballade
- 2002 Śniadanie na trawie w grocie Lascaux
- 2004 Agonia pastoralna
- 2004 Johna pamięci rapsod frywolny
- 2004 Manewry albo Dama i huzary – liryczny poemat dźwiękowy lub dźwiękowy poemat liryczny
- 2005 Ecce homo
- 2005 Epitafium – zamęczonym w kamiennym piekle Gross Rosen
- 2007 Epilogos
- 2007 Neomobile
- 2008 Larum – „Dlaboga, co się stało z Wami Żołnierze?”
- 2010 Dzięcielina pałała na taśmę
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Gala rozdania nagród „Człowiek ze Złotym Uchem”, festiwal Soundedit, Łódź, 27 października 2012.
- ↑ Jędrzej Słodkowski: Gala Soundedit: Ludzie ze Złotym Uchem i wspaniałe koncerty. cjg.gazeta.pl, 2012-10-28. [dostęp 2012-10-28].
- ↑ Pionier polskiej muzyki elektronicznej nie żyje. Eugeniusz Rudnik miał 84 lata. [dostęp 2016-10-24].
- ↑ Festiwal Soundetit 2012 – goście. [dostęp 2014-08-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-25)].
- ↑ M.P. z 2001 r. nr 4, poz. 78
- ↑ Soundedit 2012 – Brygada Kryzys i Gala Rozdania Nagród. Wirtualna Polska, 2012-10-28. [dostęp 2012-10-28]. UWAGA NA ZDJĘCIA!
- ↑ Soundedit 2012: Gala wręczenia nagród “Człowiek ze Złotym Uchem” [zdjęcia]. Dzień Dobry Łódź, 2012-10-28. [dostęp 2012-10-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-16)].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Archiwum Bolesława Błaszczyka 2008.
- G. Michalski, Eugeniusz Rudnik, [w:] "Ruch Muzyczny", 1970, nr 7.
- J. Bieniecki, Bajadery Eugeniusza Rudnika, [w:] "Teatr Polskiego Radia", 1997, nr 1.
- D. Mazurowski, Z E.R. rozmowa niesymetryczna, [w:] "Estrada i Studio", 2000, nr 1 i 2.
- "15 stron świata", [film dokumentalno-artystyczny], reż. Zuzanna Solakiewicz; prod. 2012
- Jędrzej Słodkowski: Eugeniusz Rudnik na ekranie, koncercie i płycie. „Główny Taśmociął” triumfuje po osiemdziesiątce. Gazeta Wyborcza, 2014-07-30. [dostęp 2016-04-20]. (pol.).
- "ERdada", płyta z utworami prapremierowymi E. Rudnika; wyd. 2014.
- 4-płytowy album z utworami E. Rudnika z lat 1959-2000; wyd. 2015
- Dorota Szwarcman, Złote ucho znad Liwca, [w:] "Polityka", '2016, nr 45, ss. 89-91.
- "Gieniu ratuj" [film dokumentalny o E. Rudniku]; reż. Bolesław Błaszczyk; prod. 2005.
- Polscy kompozytorzy muzyki poważnej
- Polscy reżyserzy dźwięku
- Polscy inżynierowie elektronicy
- Polscy twórcy i wykonawcy muzyki elektronicznej
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy”
- Polscy inżynierowie dźwięku
- Ludzie Polskiego Radia
- Urodzeni w 1932
- Zmarli w 2016