Cytryniec chiński
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd |
Austrobaileyanae | ||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
cytryniec chiński | ||
Nazwa systematyczna | |||
Schisandra chinensis (Turcz.) Baill. Hist. pl. 1:148. 1868 "Schizandra" | |||
Synonimy | |||
|
Cytryniec chiński (Schisandra chinensis (Turcz.) Baill.) – gatunek rośliny z rodziny cytryńcowatych. W stanie naturalnym występuje w górskich lasach i dolinach rzek Dalekiego Wschodu. Głównie w Rosji, Korei, Japonii i Chinach[3][4].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Łodyga
- Jest elastyczna i oplata pnie drzew. Dorasta od 8 do 15 m[3][4], o średnicy od 1 do 1,5 cm.
- Liście
- Ogonkowe, ułożone w pęczkach. Eliptyczne lub odwrotnie jajowate, o długości 10 cm i szerokości 5 cm. Brzeg mają drobnoząbkowany, nasada jest klinowata. Na końcu są zaostrzone, po roztarciu przyjemnie pachną. Dekoracyjne.
- Kwiaty
- Rozdzielnopłciowe o średnicy ok. 2 cm, zwisające na długich szypułkach, skupione po od 2 do 5 w kątach liści[5]. Pachnące, o kolorze białym lub kremowym, a w okresie przekwitania różowawym.
- Owoce
- Kłosowata kiść złożona z od 10 do 40 kulistych, soczystych, szkarłatnoczerwonych jagód o średnicy do 1 cm[4], które zawierają jedno lub dwa nasiona.
Uprawa
[edytuj | edytuj kod]- Wymagania
- Stanowisko ciepłe, słoneczne lub lekko zacienione[6][7]. Roślina powinna być osłonięta od wiatru. Gleba żyzna, wilgotna i przepuszczalna. Cytryniec chiński jest mrozoodporny, wytrzymuje spadki temperatur do -30 °C[7].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Dwupienne pnącze. Kwitnie od maja do czerwca. Rośnie na glebach żyznych, próchnicznych, dostatecznie wilgotnych. Roślina mało wytrzymała na suszę, lubi stanowiska wodne.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Owoc cytryńca chińskiego, nazywany owocem o pięciu smakach, stosowany był od tysięcy lat w medycynie starożytności. Używany był do leczenia impotencji u mężczyzn, rzeżączki oraz częstego oddawania moczu. Podawano go w terapiach chorób układu pokarmowego, biegunkach i występowaniu czerwonki. Używano go przy leczeniu astmy, kaszlu, kołatania serca, niedośnienia, stanach przemęczenia, nadmiernego pocenia czy bezsenności[3].
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski: Owoce i nasiona. Owoce zawierają cukry, kwasy organiczne (kwas cytrynowy, kwas jabłkowy, kwas winowy) i witaminę C. Nasiona zawierają schizandrynę i schizandrol i witaminę E.
- Działanie: Owoce zwiększają zdolności do pracy umysłowej i fizycznej, usuwają zmęczenie, poprawiają ostrość widzenia w ciemności.
- Roślina ozdobna, rozmnażana z odkładów i odrostów korzeniowych. W Polsce bywa sadzona w parkach.
- Roślina owocowa. Uprawiana jako drzewo owocowe we wschodniej Azji.
- Roślina jadalna. Z owoców sporządza się konfitury, dżemy. Soku używa się jako dodatek smakowy do win. Z kory i liści sporządza się napar, który może zastąpić herbatę.
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Cytryniec chiński. Liście
-
Cytryniec chiński. Owoce
-
Cytryniec chiński
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-24] (ang.).
- ↑ a b c Agnieszka Szopa , Radosław Ekiert , Halina Ekiert , Cytryniec chiński (Schisandra chinensis) – nowy farmakopealny gatunek: badania chemiczne, biologiczna aktywność, znaczenie lecznicze, walory kosmetyczne, metody analityczne oraz badania biotechnologiczne, 2012 .
- ↑ a b c Agnieszka Szopa , Marta Klimek , Halina Ekiert , Cytryniec chiński (Schisandra chinensis) – znaczenie lecznicze i kosmetyczne, Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej, Wydział Farmaceutyczny, Collegium Medicum, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie 2016 .
- ↑ Katarzyna Karłowicz-Bodalska , Tadeusz Bodalski , Znaczenie surowców roślinnych w leczeniu schorzeń wątroby, „Borgis – Postępy Fitoterapii 3/2007”, 2007, s. 155-167 .
- ↑ Ewa Trzaskowska , Wykorzystanie roślin w projektowaniu architektonicznym (pnącza, ogrody wertykalne), 2010 .
- ↑ a b Joanna Sadowska , Cytryniec chiński [online], Poradnik Ogrodniczy [dostęp 2019-02-14] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Halina Strzelecka (red.), Józef Kowalski (red.): Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13132-2.
- Zdzisław Kawecki, Romuald Łojko, Bolesław Pilarek: Mało znane rośliny sadownicze. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2007. ISBN 978-83-7299-512-4.
- Czikow P., Łaptiew J., „Rośliny lecznicze i bogate w witaminy", Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1988.
- EoL: 5348382
- Flora of China: 200008486
- Flora of North America: 200008486
- GBIF: 7335132
- identyfikator iNaturalist: 431610, 431608
- IPNI: 60456331-2
- NCBI: 50507
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2585428
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:60456331-2
- identyfikator Tropicos: 19300157
- CoL: 4V8HZ