Wyka długożagielkowa
Wyka długożagielkowa (Vicia tenuifolia Roth) – gatunek z rodziny bobowatych. Występuje w Europie, Azji w strefie umiarkowanej oraz w Afryce północno-zachodniej. W Polsce spotykany w całym kraju, w niektórych regionach częsty, w górach i lokalnie na niżu rzadki. Rośnie w miejscach nasłonecznionych, w murawach, zaroślach i świetlistych lasach.
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
wyka długożagielkowa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Vicia tenuifolia Roth Tent. Fl. Germ. 1: 309 (1788)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() |
Rozmieszczenie geograficzne
edytujGatunek występuje w Afryce północno-zachodniej (w Algierii i Maroku), w całej Europie z wyjątkiem Irlandii, Islandii i północnej części Półwyspu Skandynawskiego (w Wielkiej Brytanii obecny jest jako gatunek introdukowany), w Azji zachodniej i środkowej po Himalaje, zachodnie Chiny i Mongolię oraz na izolowanych stanowiskach na Półwyspie Koreańskim[3][5] i w Japonii[5]. Ze względu na zasięg gatunek opisywany jest jako euro-syberyjsko-śródziemnomorsko-irano-turański[6].
W Polsce występuje częściej w pasie wyżyn, na Pojezierzu Wielkopolskim i wzdłuż Doliny Dolnej Wisły, poza tym rozproszony, bardzo rzadki na pogórzu i w górach[7].
Morfologia
edytuj- Pokrój
- Roślina zielna o pędzie wzniesionym i pnącym się, czepiającym się innych roślin za pomocą wąsów, o długości pędów sięgającej zwykle do 110 cm, rzadziej 150 cm. Pędy są szarozielone, w dole i w środkowej części zwykle silnie rozgałęzione. Łodyga sztywna, drewniejąca w dole i osiągająca do 5 mm średnicy, żeberkowana i przylegająco owłosiona[8].
- Liście
- Parzystopierzasto złożone z 9–12 par listków, zakończone słabo rozgałęziającym się wąsem. Listki sztywne, równowąskie, osiągają od 13 do 40 mm długości i 2–4,5 mm szerokości, na szczycie zaostrzone. Blaszka jest naga z wierzchu, od spodu z nielicznymi, przylegającymi włoskami. U nasady liści obecne są przylistki lancetowate w górnej części łodygi i półstrzałkowate w dolnej (tylko z dolną łatką), osiągające do 13 mm długości i 2 mm szerokości[8].
- Kwiaty
- Zebrane po 20–40[8][9][5] w wydłużone, dość luźne grona. Szypuły kwiatostanowe są sztywne i do 2,5 raza dłuższe od wspierających je liści. Kwiaty motylkowe, zwisające, osiągające 11–17 mm długości. Kielich o rurce skośnie uciętej, z górnymi dwoma ząbkami bardzo krótkimi (do 0,5 mm), i dłuższymi trzema dolnymi, z których środkowy osiąga długość rurki korony. Korona niebieska do niebieskopurpurowej, rzadko biała. Żagielek (górny, duży płatek) o blaszce jajowatej, odgiętej, na szczycie wyciętej, u dołu wyraźnie zwężonej w dwukrotnie krótszy od niego paznokieć. Skrzydełka (boczne płatki) krótsze od żagielka, a łódeczka (dolne płatki) z kolei krótsza od nich. Szyjka słupka owłosiona[8].
- Owoce
- Strąki zwisające, lancetowate, z dwóch stron zaostrzone, nagie[8][5], do ok. 3 cm długie i szerokie na 6–7 mm. Łupiny strąków grube i sztywne z białą tkanką gąbczastą między nasionami. Nasiona w liczbie 2–7, owalne, rzadko kuliste, o średniej długości 3,5 mm, brązowe do brązowoszarych z ciemniejszymi plamkami[8].
- Gatunek podobny
- Wyka ptasia Vicia cracca ma kwiaty mniejsze (do 12 mm długości), zupełnie bezwonne, o żagielku węższym od paznokcia i równym jego długości. Strąki z łupiną wewnątrz gładką i lśniącą[10].
-
Pęd
-
Liść
-
Przylistek
-
Kwiatostan
-
Kwiaty
Biologia i ekologia
edytujBylina kwitnąca w Europie Środkowej od maja do połowy lipca[8], w innych warunkach klimatycznych do sierpnia[9], owocująca od czerwca do sierpnia[5]. Wyraźne oddzielenie kwitnienia od owocowania jest jedną z cech różniących od podobnej wyki ptasiej – wszystkie kwiatostany rozwijają się i przekwitają w podobnym czasie, na tych samych roślinach nie występują równocześnie kwiatostany i dojrzałe strąki (co zdarza się u wyki ptasiej)[8]. Kwiaty pachną słabo, choć liczne kwiatostany razem mają już woń wyraźną[8]. Zapylenia dokonują owady. Roślina jest samosiewna[6].
Rośnie w miejscach nasłonecznionych, na zboczach, w murawach, świetlistych zaroślach i lasach, na miedzach i czasem w uprawach[8]. W Europie Środkowej jest gatunkiem charakterystycznym dla ciepłolubnych zbiorowisk okrajkowych z klasy zespołów roślinnych Trifolio-Geranietea sanguinei, w którego obrębie tworzy własny zespół roślinności Campanulo-Vicietum tenuifoliae, spotykany często na obrzeżach zarośli tarniny[11].
Liczba chromosomów 2n = 24[10].
Systematyka i zmienność
edytujW obrębie gatunku wyróżnianych jest 5 podgatunków[3]:
- Vicia tenuifolia subsp. tenuifolia – podgatunek nominatywny (obecny w całym zasięgu gatunku)
- Vicia tenuifolia subsp. atroviolacea (Bornm.) Greuter & Burdet (Azja Mniejsza)
- Vicia tenuifolia subsp. delmasii (Emb. & Maire) Dobignard (Maroko)
- Vicia tenuifolia subsp. subalpina (Grossh.) Zernov (Kaukaz)
- Vicia tenuifolia subsp. villosa (Batt.) Greuter (Algieria i Maroko)
Wyróżniany w niektórych ujęciach podgatunek[12]:
- Vicia tenuifolia subsp. dalmatica (A. Kern.) Greuter – traktowany jest jako odrębny gatunek Vicia dalmatica A.Kern.[13]
Sam gatunek w przeszłości traktowany był w niektórych ujęciach jako podgatunek wyki ptasiej – Vicia cracca subsp. tenuifolia (Roth) Gaudin[8].
Zaliczany jest do drobnych gatunków tworzących szeroko ujmowany gatunek zbiorowy Vicia cracca agg. razem z: V. cracca, V. oreophila i V. dalmatica[14].
Przypisy
edytuj- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-01-16] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-01-16] (ang.).
- ↑ a b c d Vicia tenuifolia Roth. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-16].
- ↑ Vicia tenuifolia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e Vicia tenuifolia Roth. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-16].
- ↑ a b Anna Cwener, Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny kserotermiczne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2012, s. 280. ISBN 978-83-7073-982-9.
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 586, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b c d e f g h i j k Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom VIII. Warszawa: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959, s. 154-156.
- ↑ a b Vicia tenuifolia Roth. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-16].
- ↑ a b Lucjan Rutkowski , Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, wyd. 2, Warszawa: Wydawn. Naukowe PWN, 2007, s. 268, ISBN 83-01-14342-8, OCLC 183208377 .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz , Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, wyd. nowe (3 zm. i uzup.), 4 dodr, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 138, ISBN 978-83-01-14439-5, OCLC 214323325 .
- ↑ Taxon: Vicia tenuifolia Roth. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-01-16].
- ↑ Vicia dalmatica A.Kern.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-16].
- ↑ Vicia cracca agg.. [w:] Database of the Czech Flora and Vegetation [on-line]. Pladias. [dostęp 2022-01-16].
- BioLib: 39966
- EoL: 703233
- EUNIS: 172123
- Flora of China: 242354332
- Flora of North America: 242354332
- FloraWeb: 6306
- GBIF: 2975188
- identyfikator iNaturalist: 138458
- IPNI: 525194-1
- ITIS: 26358
- NCBI: 1042229
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-7870
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:525193-1
- Tela Botanica: 71808
- identyfikator Tropicos: 13035064
- CoL: 5BCY5