Michael Caine
Sir Michael Caine, pierw. Maurice Joseph Micklewhite Jr.[1][2] (ur. 14 marca 1933 w Londynie) – brytyjski aktor teatralny i filmowy, producent filmowy i autor.
![]() Michael Caine (2015) | |
Imię i nazwisko |
Maurice Joseph Micklewhite Jr. |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
14 marca 1933 |
Zawód |
aktor, reżyser, scenarzysta, producent filmowy, pisarz |
Współmałżonek |
Patricia Haines (1954–1958; rozwód) |
Lata aktywności |
1956–2023 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() | |
Strona internetowa |
Na początku kariery aktorskiej przyjął pseudonim Michael White[3]. Gdy okazało się, że inny aktor nazywa się tak samo, zmienił pseudonim na Caine. W 2016, w wieku 83 lat postanowił oficjalnie dokonać urzędowej zmiany imienia i nazwiska na Michael Caine[2].
Zagrał w ponad stu filmach. W 2000 otrzymał tytuł szlachecki nadany mu przez królową Elżbietę II[4]. Jeden z dwóch aktorów, którzy byli nominowani do nagrody Oscara (w kategorii aktor pierwszoplanowy lub aktor drugoplanowy)[5] w każdym dziesięcioleciu od 1960 do 2010 roku (drugim jest Jack Nicholson)[6]. Zdobywca dwóch Oscarów w kategorii najlepszy aktor drugoplanowy: pierwszego otrzymał w 1986 za rolę w filmie Hannah i jej siostry, drugiego w 1999 za rolę w filmie Wbrew regułom[7].
Wczesne lata
edytujUrodził się jako Maurice Joseph Micklewhite Jr. w londyńskiej gminie Southwark, w dzielnicy Rotherhithe[8] lub Bermondsey[9] jako syn Ellen Frances Marie, kucharki, i Maurice’a Josepha Micklewhite’a Sr., tragarza na targu rybnym[9]. Matka wychowała go w wierze protestanckiej[10]. Miał młodszego brata Stanleya Victora (1935–2013) i starszego przyrodniego brata Davida Williama Burchella (1925–1992). Podczas II wojny światowej został ewakuowany do North Runcton, niedaleko King’s Lynn, a po wojnie rodzina zamieszkała w londyńskim Elephant and Castle (także w Southwark). W 1944 dostał się do Hackney Downs School, a po roku przeniósł się do Wilson’s Grammar School w Camberwell, którą ukończył w wieku szesnastu lat[11]. Następnie pracował krótko jako urzędnik i posłaniec w wytwórni filmowej. W latach 1952–1954 służył w 7 Pułku Piechoty British Army w Niemczech, a także brał czynny udział w wojnie w Korei.
Kariera
edytujLata 60.
edytujW wieku 20 lat wrócił do Wielkiej Brytanii i postanowił zostać aktorem. Na początku zatrudnił się jako asystent kierownika scenicznego w Horsham. Zmienił nazwisko na Scott, gdy jednak okazało się, że inny aktor już się tak nazywa, zdecydował się na Caine – inspiracji dostarczył mu tytuł dramatu wojennego Bunt na okręcie (w oryginale The Caine Mutiny) z Humphreyem Bogartem[12]. Zaczął grywać role epizodyczne w Westminster Repertory Company na scenie Carfax Electric Theatre. Pierwszy znaczący sukces sceniczny osiągnął w komedii Next Time I’ll Sing To You.
Jego pierwszą kinową rolą była postać Lockyera – jednego z szeregowców w dramacie wojennym A Hill in Korea (1956)[13] u boku Harry’ego Andrewsa, George’a Bakera, Stanleya Bakera, Roberta Shaw i Stephena Boyda. Przepustką do sławy okazała się kreacja porucznika Gonville’a Bromheada, oficera dowodzącego obroną brytyjskiej kolonii w Afryce Południowo-Wschodniej przed zuluskimi wojownikami w dramacie wojennym Zulu (1964)[14]. Wkrótce został obsadzony w roli tytułowego podrywacza Alfiego Elkinsa w komedii Lewisa Gilberta Alfie (1966)[15], za którą otrzymał swoją pierwszą nominację do Oscara.
W filmie kryminalnym Sidneya J. Furie Teczka Ipcress (The Ipcress File, 1965) dużą popularnością szpiega cieszyła się rola Harry’ego Palmera, którego zagrał jeszcze czterokrotnie w filmach: Pogrzeb w Berlinie (Funeral in Berlin, 1966), Mózg za miliard dolarów (Billion Dollar Brain, 1967), Czerwona zagłada (Bullet to Beijing, 1995) i Rosyjski łącznik (Midnight in St. Petersburg, 1996).
Za kreację Harry’ego Tristana Deana w hollywoodzkiej komedii kryminalnej Ronalda Neame’a Gambit (1966) z Shirley MacLaine zdobył swoją pierwszą nominację do Złotego Globu. Podczas pracy na planie filmu poznał i zaprzyjaźnił się z Johnem Wayne’em i agentem „Swifty” Lazarem. Potem wystąpił jako Charlie Croker w komedii sensacyjnej Petera Collinsona Włoska robota (The Italian Job, 1969) i jako dowódca eskadry major Canfield w dramacie wojennym Guya Hamiltona Bitwia o Anglię (Battle of Britain, 1969) o niemieckiej inwazji lotniczej na Wielką Brytanię w 1940[12].
Lata 70.
edytujStał się powszechnie znany z tytułowej roli gangstera Jacka Cartera w dreszczowcu Mike’a Hodgesa Dopaść Cartera (Get Carter, 1971). Rola fryzjera Mylo Tindle’a w komediodramacie Josepha L. Mankiewicza Detektyw (Sleuth, 1972) z Laurence’em Olivierem przyniosła mu drugą nominację do Oscara. W filmie przygodowy Johna Hustona Człowiek, który chciał być królem (The Man Who Would Be King, 1975) wg opowiadania Rudyarda Kiplinga u boku Seana Connery’ego zagrał postać żołnierza brytyjskiej armii Daniela Dravota. W filmie sensacyjno-wojennym Johna Sturgesa Orzeł wylądował (The Eagle Has Landed, 1976), adaptacji powieści Jacka Higginsa, obok takich aktorów jak Donald Sutherland, Robert Duvall i Donald Pleasence wystąpił w roli pułkownika Kurta Steinerta. W kolejnym filmie wojennym w Richarda Attenborough O jeden most za daleko (A Bridge Too Far, 1977) grał pułkownika Joe Vandeleura[12].
Lata 80.
edytujPo przeprowadzce do Stanów Zjednoczonych zaczął być krytykowany za dobór ról, współpracując z takim reżyserami jak Irwin Allen, Richard Fleischer, Michael Ritchie czy Oliver Stone[16]. Za rolę dziennikarza goniącego za sensacyjnym tematem w dreszczowcu Michaela Ritchie Wyspa (The Island, 1980) i jako psychoanalityk doktor Robert Elliott w dreszczowcu Briana De Palmy W przebraniu mordercy (Dressed to Kill, 1980)[7] z Angie Dickinson i Nancy Allen był nominowany do Złotej Maliny. W dreszczowcu Olivera Stone’a Ręka (The Hand, 1981) wystąpił jako twórca komiksów, Jonathan Lansdale, który w wypadku samochodowym traci prawą rękę. W filmowej wersji wystawionej na Broadwayu sztuki Iry Levina Śmiertelna pułapka (Deathtrap, 1982) w reżyserii Sidneya Lumeta zagrał postać znanego autora kryminałów, zrażonego niepowodzeniem ostatniego utworu, który postanawia zamordować początkującego dramaturga (Christopher Reeve). W filmie sensacyjnym Terence’a Younga Człowiek zagadka (The Jigsaw Man, 1983) wystąpił w roli byłego szefa brytyjskich służb wywiadowczych, który przeszedł na stronę ZSRR, został poddany operacji plastycznej i wysłany do Anglii z tajną misją[16].
Jego kreacja w komedii Lewisa Gilberta Edukacja Rity (Educating Rita, 1983) z Julie Walters, adaptacji sztuki Willy’ego Russella, opartej na wątku dramatu G.B. Shawa Pigmaliona, została uhonorowana Złotym Globem w kategorii „Najlepszy aktor w komedii lub musicalu” i nagrodą BAFTA w kategorii „Najlepszy aktor pierwszoplanowy”. Z kolei za rolę Elliota, męża tytułowej bohaterki, w komediodramacie Woody’ego Allena Hannah i jej siostry (Hannah and Her Sisters, 1986) z Mią Farrow, Dianne Wiest i Barbarą Hershey otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.
Brał też udział w takich produkcjach jak dramat sportowy Johna Hustona Ucieczka do zwycięstwa (Escape to Victory, 1981) z Maxem von Sydow i Sylvestrem Stallone, komedia romantyczna Stanleya Donena To cholerne Rio (Blame It on Rio, 1984) u boku Josepha Bologny, kryminał Neila Jordana Mona Lisa (1986) z Bobem Hoskinsem i Cathy Tyson czy dreszczowiec Josepha Sargenta Szczęki 4: Zemsta (Jaws: The Revenge, 1987) z Lorraine Gary, Lance’em Guestem i Mario Van Peeblesem. Jako inspektor Frederick Abberline w telewizyjnym filmie kryminalnym ITV Kuba Rozpruwacz (Jack the Ripper, 1988) odebrał kolejny Złoty Glob. Był też nominowany do Złotego Globu w kategorii „Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu” za postać oszusta Lawrence’a Jamiesona w komedia kryminalna Franka Oza Parszywe dranie (Dirty Rotten Scoundrels, 1988)[6] ze Steve’em Martinem.
Lata 90.
edytujKolejną kreacją nominowaną do Złotego Globu w kategorii „Najlepszy aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym” i Primetime Emmy była postać londyńskiego lekarza Henry’ego Jekylla, który przemienia się w okrutnego pana Edwarda Hyde’a w telewizyjnej adaptacji noweli Roberta Louisa Stevensona Jekyll i Hyde (Jekyll & Hyde, 1990)[17] z Cheryl Ladd i Jossem Acklandem[18].
Wspólnie z Rogerem Moore’em stworzył parę naciągaczy, którzy mają sobowtórów w postaci naukowców w komedii kryminalnej Michaela Winnera Strzał w dziesiątkę (Bullseye!, 1990)[19]. W dobrze ocenionym przez krytykę filmie familijnym Opowieść wigilijna muppetów (The Muppet Christmas Carol, 1992) wystąpił w roli Scrooge’a. W komedii Petera Bogdanovicha Czego nie widać (Noises Off..., 1992) zagrał dyrektora firmy teatralnej. Ponownie wcielił się w postać Harry’ego Palmera w wydanych tylko na wideo produkcjach z Jasonem Connery: Czerwona zagłada (Bullet to Beijing, 1995) i Rosyjski łącznik (Midnight in St. Petersburg, 1996). Był antagonistą w dreszczowcu Stevena Seagala Na zabójczej ziemi (On deadly Ground, 1994)[12].
W dramacie telewizyjnym Showtime Mandela i de Klerk (Mandela and de Klerk, 1997) w reżyserii Josepha Sargenta u boku Sidneya Poitier zagrał prezydenta RPA F.W. de Klerka. Za rolę O mały głos (Little Voice, 1998) został nagrodzony trzecim w swojej karierze Złotym Globem dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu. Z kolei kreacja doktora Wilbura Larcha w dramacie Lasse Hallströma Wbrew regułom (The Cider House Rules, 1999), ekranizacji powieści Johna Irvinga Regulamin tłoczni win, otrzymał drugiego Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.
Lata 2000.
edytujW 2000 otrzymał tytuł szlachecki, nadany mu przez królową Elżbietę II[4]. Kolejną nominację do Oscara, Nagrody BAFTA i Złotego Globu zdobył za główną rolę Thomasa Fowlera w ekranizacji powieści Grahama Greene’a Spokojny Amerykanin (The Quiet American, 2002) w reżyserii Phillipa Noyce’a i stał się tym samym jednym z dwóch aktorów, którzy byli (co najmniej) nominowani do Oscara w każdym dziesięcioleciu od 1960 do 2010 roku (tym drugim jest Jack Nicholson)[6]. Wystąpił w nowych wersjach legendarnych filmów: Dorwać Cartera (Get Carter, 2000) jako Cliff Bumby z Sylvestrem Stallone i Pojedynek (Sleuth, 2007) w reżyserii Kennetha Branagha jako Andrew Wyke z Jude’em Law.
Michael Caine był obecny na ekranie w wielu komediach, w tym Miss Agent (Miss Congeniality, 2000) Donalda Petrie’ego z Sandrą Bullock, Austin Powers i Złoty Członek (Austin Powers in Goldmember, 2002) z Mikiem Myersem, Wakacje Waltera (Secondhand Lions, 2003) z Haleyem Joelem Osmentem, Czarownica (Bewitched, 2005) Nory Ephron z Nicole Kidman, Prognoza na życie (The Weatherman, 2005) Gore’a Verbinskiego z Nicolasem Cage, Podróż na Tajemniczą Wyspę (Journey 2: The Mysterious Island, 2012) na podstawie powieści Juliusza Verne’a z Dwayne’em Johnsonem, W starym dobrym stylu (Going in Style, 2017) Zacka Braffa z Morganem Freemanem.
Christopher Nolan powierzył mu role w swoich produkcjach: Prestiż (The Prestige, 2006) z Hugh Jackmanem, Incepcja (Inception, 2010) z Leonardo DiCaprio i Dunkierka (Dunkirk, 2017) z Tomem Hardy, a także obsadził go w roli Alfreda Pennywortha, kamerdynera Bruce’a Wayne’a (Christian Bale), w trylogii o Batmanie: Batman: Początek (Batman Begins, 2005), Mroczny Rycerz (The Dark Knight, 2008) i Mroczny Rycerz powstaje (The Dark Knight Rises, 2012).
W 2017 za rolę wybitnego kompozytora Freda Ballingera w dramacie Paolo Sorrentino Młodość (Youth, 2016) z Harveyem Keitelem i Rachel Weisz zdobył nagrodę jako Najlepszy Europejski Aktor.
Życie prywatne
edytuj3 kwietnia 1954 ożenił się z Patricią Haines, z którą ma córkę Dominique „Nikki” Caine (ur. 1956). Rozwiódł się w 1958. W dniu 8 stycznia 1973 poślubił Shakirę (z domu Baksh), Miss Gujany 1967. Mają córkę Natashę (ur. 1973).
Filmografia
edytuj
|
|
Nagrody
edytuj- Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor drugoplanowy: 1986 Hannah i jej siostry Najlepszy aktor drugoplanowy: 1999 Wbrew regułom
- Złoty Glob
- Najlepszy aktor w filmie komediowym: lub musicalu: 1983 Edukacja Rity Najlepszy aktor w miniserialu
- lub filmie telewizyjnym: 1989 Kuba Rozpruwacz Najlepszy aktor w filmie komediowym
- lub musicalu: 1998 O mały głos
- Nagroda BAFTA Najlepszy aktor: 1983Edukacja Rity
- Oscary
- 1987: Najlepszy aktor drugoplanowy za Hannah i jej siostry (1986)
- 2000: Najlepszy aktor drugoplanowy za Wbrew regułom (1999)
- Satelity
- Najlepszy aktor w dramacie za Spokojny Amerykanin (2002)[22]
Przypisy
edytuj- ↑ Personalidade: Michael Caine (Reino Unido). InterFilmes.com. [dostęp 2017-07-19]. (port.).
- ↑ a b Michael Caine zmienił nazwisko przez dżihadystów). TVN24.pl. [dostęp 2016-06-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-07-23)]. (pol.).
- ↑ Geoffrey Macnab (2017-09-04): Michael Caine interview: 'Every single person I knew became rich'. „The Independent”. [dostęp 2020-04-12]. (ang.).
- ↑ a b Michael Caine (14 de Março de 1933). Filmow.com. [dostęp 2017-07-19]. (port.).
- ↑ Michael Caine Awards. AllMovie. [dostęp 2018-12-25]. (ang.).
- ↑ a b c Michael Caine – Životopis / Info. FDb.cz. [dostęp 2018-12-25]. (cz.).
- ↑ a b Michael Caine. MYmovies.it. [dostęp 2018-12-25]. (wł.).
- ↑ Michael Caine Pictures. FanPix.Net. [dostęp 2020-03-06]. (ang.).
- ↑ a b Michael Caine Biography (1933–). FilmReference.com. [dostęp 2020-03-06]. (ang.).
- ↑ Lifestyle – Caine's magical performance in Is Anybody Out There? [online], WalesOnline [zarchiwizowane z adresu 2016-12-28] (ang.).
- ↑ Michael Caine [online], Listal [dostęp 2020-03-06] (ang.).
- ↑ a b c d Overview for Michael Caine. Turner Classic Movies (TCM). [dostęp 2009-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-27)]. (ang.).
- ↑ Michael Caine. ČSFD.cz. [dostęp 2018-12-25]. (cz.).
- ↑ Michael Caine Actor. CineMagia.ro. [dostęp 2018-12-25]. (rum.).
- ↑ Rebecca Flint Marx: Michael Caine Biography. AllMovie. [dostęp 2018-12-25]. (ang.).
- ↑ a b Michael Caine. Rotten Tomatoes. [dostęp 2018-12-25]. (ang.).
- ↑ Jekyll & Hyde (1990). Rotten Tomatoes. [dostęp 2018-12-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-28)]. (ang.).
- ↑ Dawid Gryza (2012-12-28): Złapane w sieci: Jekyll & Hyde (1990). KinoAmatorskie.pl. [dostęp 2018-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-28)]. (pol.).
- ↑ Strzał w dziesiątkę (1990). naEKRANIE.pl. [dostęp 2018-12-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-27)]. (pol.).
- ↑ Król złodziei – w Filmweb.pl [online] [dostęp 2023-03-13] .
- ↑ Michael Caine - Film w Interia.pl [online], film.interia.pl [dostęp 2022-03-25] .
- ↑ Michael Caine [online], Filmweb [dostęp 2022-03-17] (pol.).
Linki zewnętrzne
edytuj- Michael Caine w bazie IMDb (ang.)
- Michael Caine w bazie Filmweb
- Michael Caine w bazie Notable Names Database (ang.)
- ISNI: 0000000121336708, 0000000368642117
- VIAF: 54331998, 309810879, 7805159478150927990008
- LCCN: n81118987
- GND: 122251970
- NDL: 00464124
- LIBRIS: 31fjn49m5frcn8n
- BnF: 13892070g
- SUDOC: 05219678X
- SBN: RAVV090083
- NLA: 35369083
- NKC: ola2002158193
- BNE: XX975212
- NTA: 070821569
- BIBSYS: 90709355
- CiNii: DA08316948
- Open Library: OL840869A
- PLWABN: 9810564250905606
- NUKAT: n2004070686
- J9U: 987007428435705171
- CANTIC: a19143576
- LNB: 000287060
- CONOR: 11604323
- ΕΒΕ: 84719
- KRNLK: KAC199604202
- LIH: LNB:BXgU;=Bs