Jerzmanowice-Przeginia
Jerzmanowice-Przeginia (daw. gmina Jerzmanowice + gmina Przeginia) – gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie krakowskim.
gmina wiejska | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
TERC |
1206042 | ||||
Wójt |
Tomasz Gwizdała (2018) | ||||
Powierzchnia |
68,39 km² | ||||
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość |
159,2 os./km² | ||||
Nr kierunkowy |
12 | ||||
Tablice rejestracyjne |
KRA | ||||
Adres urzędu: ul. Rajska 2232-048 Jerzmanowice | |||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||
| |||||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa | |||||
Biuletyn Informacji Publicznej |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Dolina_Szklarki_a8.jpg/240px-Dolina_Szklarki_a8.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Jaskinia_Nietoperzowa_a1.jpg/240px-Jaskinia_Nietoperzowa_a1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Ostry_Kamie%C5%84_a1.jpg/240px-Ostry_Kamie%C5%84_a1.jpg)
Tło przyrodniczo-geograficzne
edytujW ujęciu morfologicznym gmina Jerzmanowice-Przeginia leży na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, w strefie mezoregionu Wyżyny Olkuskiej. Obszar ten jest zwartym, płytowym blokiem wapieni górnojurajskich ograniczonych od południa Rowem Krzeszowickim i rozciętym przez krótkie, głęboko wcięte doliny. Od wschodu sąsiaduje z Wyżyną Miechowską, od północy z Wyżyną Częstochowską, przy czym granicą jest dolina Białej Przemszy i Brama Wolbromska, od zachodu z Wyżyną Śląską. Przeważająca część Wyżyny Olkuskiej przekracza 400 m n.p.m., przy czym różnica wysokości w stosunku do Rowu Krzeszowickiego i doliny Wisły pod Krakowem przekracza 200 metrów, natomiast najwyższy punkt osiąga wysokość 512,8 m n.p.m. (Skała 502 leżąca na terenie Jerzmanowic, na zachód od doliny Prądnika, nazywana również: Wyjżoł, Grodzisko). Rozcięta jarowymi dolinami część Wyżyny Olkuskiej w obrębie której leży gmina Jerzmanowice-Przeginia można by nazwać Wyżyną Ojcowską (używana również była nazwa Płyta Ojcowska).
Siedziba Urzędu Gminy to Jerzmanowice.
Według danych z 31 grudnia 2008[2] gminę zamieszkiwało 10 458 osób.
Struktura powierzchni
edytujWedług danych z roku 2002[3] gmina Jerzmanowice-Przeginia ma obszar 68,39 km², w tym:
- użytki rolne: 85%;
- użytki leśne: 9%.
Gmina stanowi 5,56% powierzchni powiatu.
Demografia
edytujW 2013 mieszkało tutaj 10 743 osób[4].
Dane z 30 czerwca 2004[2]:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
Jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
Populacja | 10 426 | 100 | 5257 | 50,4 | 5169 | 49,6 |
Gęstość zaludnienia [mieszk./km²] |
152,4 | 76,9 | 75,6 |
Dziesiąta pod względem liczby mieszkańców gmina, na 17 gmin powiatu krakowskiego.
- Piramida wieku mieszkańców gminy Jerzmanowice-Przeginia w 2014 roku[1].
Zabytki
edytujObiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[5]:
Religia
edytuj- Kościoły rzymskokatolickie: Jerzmanowice, Przeginia, Racławice, Sąspów, Szklary.
Jerzmanowice posiadają dwa kościoły: parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła oraz dawny kościół szpitalny pw. św. Jana Chrzciciela „Na Gościńcu”. Kościół św. Bartłomieja był pierwotnie drewniany, zbudowany za panowania Kazimierza Wielkiego w 1338. Obecny pochodzi z lat 1827–1830, rozbudowany w 1876. Kościół św. Jana Chrzciciela wzniesiony został wraz ze szpitalem dla ubogich w 1696 z fundacji Jana Sroczyńskiego, uczestnika Odsieczy Wiedeńskiej. W 1529 w przegińskim kościele proboszczem był Marcin Biem z Olkusza – słynny astronom i współtwórca kalendarza gregoriańskiego.
Wyznawcy zamieszkujący zachodnią część gminy należą obecnie do jednego ze zborów olkuskich, a ze wschodniej części gminy do krakowskich. Działalność rozpowszechniła się po II wojnie światowej. Powstała pierwsza grupa wyznawców w Racławicach.
Dawne grupy wyznawców
edytuj- Kalwinizm: Stanisław Szafraniec, wojewoda, kasztelan, był rzecznikiem tolerancji religijnej i ograniczeniem uprawnień Kościoła katolickiego. Brał czynny udział w życiu małopolskiego kościoła protestanckiego. W latach 1550–1555 ufundował w swoich dobrach zbory kalwińskie m.in. w Przegini i Sąspowie. Tamtejsze kościoły pozamieniał na takie zbory.
Miejscowości wchodzące w skład gminy
edytujSołectwa
edytujCzubrowice, Gotkowice, Jerzmanowice, Łazy, Przeginia, Racławice, Sąspów, Szklary.
Pozostałe miejscowości
edytujNa Księżym Polu, Pod Skałą.
Sąsiednie gminy
edytujKrzeszowice, Olkusz, Skała, Sułoszowa, Wielka Wieś, Zabierzów.
Przypisy
edytuj- ↑ a b Gmina Jerzmanowice-Przeginia w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-15] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ Jerzmanowice-Przeginia.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .