Alexander (voornaam)
Alexander is een jongensnaam die oorspronkelijk uit het Grieks komt en die "de beschermer" of "de afweerder der mannen" betekent.
Etymologie van de naam
[bewerken | brontekst bewerken]De Nederlandse naam is afgeleid van het Latijnse Alexander, dat een Romeinse weergave van de originele Griekse nominatief Αλέξανδρος (Alexandros) is. De genitieve Griekse vorm is Alexandrou.
De naam stamt af van alex-, een vorm van alexis uit het Proto-Indo-Europese [PIE] *alek-) dat "verweer, bescherming, verdediging" betekent samen met -andros, een vorm van anēr, het Griekse woord voor "man". Het kan dus worden vertaald als "beschermer van mensen (mannen)".[1]
Mogelijk de oudst overgeleverde variant van deze naam is Alaksandu, de naam van een koning van Wilusa aan wie de Hettitische koning Muwatalli II een bewaard gebleven brief richtte rond 1300 voor Chr.
De naam was een van de titels van de Griekse godin Hera en wordt in die context meestal als "zij die de krijgers helpt" begrepen. In de Ilias wordt de figuur Paris ook Alexander genoemd. De naam werd populair in de Griekse wereld door de militaire veroveringen van Koning Alexander III van Macedonië, bekend als Alexander de Grote (Μέγας Αλέξανδρος).
In de Middeleeuwen werd de naam populair door de zogenaamde Alexanderromans, waar ook de versvoet Alexandrijn vandaan komt.
De naam komt in het Nieuwe Testament een aantal maal voor. Ook een aantal heiligen en pausen heet Alexander.
Bekende naamdragers
[bewerken | brontekst bewerken]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Zar_Alexander_II.jpg/260px-Zar_Alexander_II.jpg)
Heersers, staatsmannen, militairen en adel
[bewerken | brontekst bewerken]- Alexander de Alabarch, hoge belastingambtenaar in Alexandrië en leider binnen de Joodse gemeenschap aldaar
- Alexander de Grote, koning van Macedonië die een enorm rijk veroverde
- Alexander Janneüs, koning van de Joodse Hasmonese staat
- Alexander, zoon van Herodes de Grote en Mariamne
- Alexander Helios, zoon van Marcus Antonius en Cleopatra VII (40-~25 v.Chr.)
- Alexander der Nederlanden (1818-1848)
- Alexander der Nederlanden (1851-1884)
- Alexander van België - zoon van Leopold III van België en Lilian Baels
- Alexander van Bynconium
- Alexander van Byzantium
- Alexander van Macedonië (dp - inclusief Alexander III de Grote)
- Alexander van Servië
- Alexander I van Bulgarije
- Alexander I van Griekenland
- Alexander I van Rusland
- Alexander I van Joegoslavië
- Alexander I van Georgië
- Alexander II van Rusland
- Alexander II van Kartli, koning van Georgië
- Alexander II van Imeretië
- Alexander III van Rusland
- Alexander Farnese, Spaanse veldheer en heerser over de Nederlandern
- Willem-Alexander, Koning der Nederlanden
- Harold Alexander of Alexander van Tunis, veldmaarschalk
- Marcus Julius Alexander, broer van Tiberius Julius Alexander en man van Julia Berenice
- Tiberius Julius Alexander, zoon van Alexander de Alabarch, procurator van Judea en prefect van Egypte
Pausen
[bewerken | brontekst bewerken]- Alexander I (?-115/6), 106-115
- Alexander II (ca. 1010/15-1073), 1061-1073
- Alexander III (begin 12e eeuw-1181), 1159-1181
- Alexander IV (ca. 1199-1261), 1254-1261
- Alexander V (1340-1410), tegenpaus: 1409-1410
- Alexander VI (1431-1503), 1492-1503
- Alexander VII (1599-1667), 1655-1667
- Alexander VIII (1610-1691), 1689-1691
- Alexandar Bajevski
- Alexandar Richardson
- Alexander
- Alexander's Feast (Händel)
- Alexander's Ragtime Band
- Alexander's Ragtime Band (film)
- Alexander-Martin Sardina
- Alexander-veelterm
- Alexander (Arkansas)
- Alexander (Iowa)
- Alexander (Kansas)
- Alexander (New York)
- Alexander (North Dakota)
- Alexander (Vangelis)
- Alexander (beeldhouwer)
- Alexander (computerspel)
- Alexander (film)
- Alexander (heilige)
- Alexander (rivier)
- Alexander (televisieserie)
- Alexander (voornaam)
- Alexander ALX200
- Alexander Aan
- Alexander Aas
- Alexander Abraham Polak
- Alexander Adriaenssen
- Alexander Aeschbach
- Alexander Agassiz
- Alexander Agricola
- Alexander Ahl-Holmström
- Alexander Albon
- Alexander Aleksandrovitsj van Rusland
- Alexander Alvaro
- Alexander Andries Maramis
- Alexander Archangelski
- Alexander Archer
- Alexander Archipenko
- Alexander Arms
- Alexander Arnold
- Alexander Auer
- Alexander August Wilhelm von Pape
- Alexander Bah
- Alexander Bain
- Alexander Bain (uitvinder)
- Alexander Balas
- Alexander Baljakin
- Alexander Bannink
- Alexander Barclay
- Alexander Bard
- Alexander Bassano
- Alexander Batta
- Alexander Battalaan
- Alexander Baumgärtel
- Alexander Baumjohann
- Alexander Bean
- Alexander Becht
- Alexander Beens
- Alexander Bening
- Alexander Bergmann
- Alexander Berkman
- Alexander Bernhardsson
- Alexander Berzin
- Alexander Betts
- Alexander Binder
- Alexander Binnie
- Alexander Björk
- Alexander Blessin
- Alexander Bobkin
- Alexander Bodon
- Alexander Braun
- Alexander Brincken
- Alexander Brouwer
- Alexander Bruckmann
- Alexander Burchard Floris Elias
- Alexander Bülow
- Alexander Büttner
- Alexander Bălănescu
- Alexander Calder
- Alexander Cameron Rutherford
- Alexander Campbell
- Alexander Campbell (2e graaf van Marchmont)
- Alexander Campbell (voorganger)
- Alexander Carel Bouwmeester
- Alexander Carel Jan Frederik Bouwmeester
- Alexander Carel van Heiden
- Alexander Carlisle
- Alexander Carnegie Kirk
- Alexander Cataford
- Alexander Chaplin
- Alexander Chernin
- Alexander Christovão
- Alexander City
- Alexander Claffy
- Alexander Cohen
- Alexander Collie
- Alexander Colyn
- Alexander Comrie
- Alexander Conti
- Alexander Cools
- Alexander Cooper
- Alexander Coosemans
- Alexander Cornabé
- Alexander Cornelis Noordhoek Hegt
- Alexander Corryn
- Alexander County
- Alexander County (Illinois)
- Alexander County (North Carolina)
- Alexander Cox
- Alexander Cunningham
- Alexander Cunningham (archeoloog)
- Alexander Cunningham (schaker)
- Alexander Curly
- Alexander D'Hooghe
- Alexander Dale Oen
- Alexander Dalrymple
- Alexander De Croo
- Alexander Dennis
- Alexander Dercho
- Alexander Diaz Rodriguez
- Alexander Dimitrios
- Alexander Djatsjenko
- Alexander Djiku
- Alexander Domínguez
- Alexander Doom
- Alexander Dreyschock
- Alexander Du Toit
- Alexander Dubček
- Alexander Duff
- Alexander Dumarey
- Alexander Edmondson
- Alexander Ellis
- Alexander Elmecky
- Alexander Eppo van Voorst tot Voorst
- Alexander Erler
- Alexander Ernst Fesca
- Alexander Ernste
- Alexander Esswein
- Alexander Evans
- Alexander Faassen senior
- Alexander Farnerud
- Alexander Farnese
- Alexander Ferdinand van Pruisen
- Alexander Ferrier Wilmans
- Alexander Finkel
- Alexander Fischer
- Alexander Fiévez
- Alexander Fleming
- Alexander Forbes
- Alexander Forrest
- Alexander Forsyth
- Alexander Frame Lithgow
- Alexander Franciscus van Beurden
- Alexander Frangenheim
- Alexander Fransson
- Alexander Frederik van Lynden
- Alexander Frederik van Württemberg
- Alexander Frei
- Alexander Fuchs
- Alexander Gardner
- Alexander Gassner
- Alexander Gauland
- Alexander George van Hessen-Darmstadt
- Alexander Gerndt
- Alexander Gerst
- Alexander Gingsjö
- Alexander Gode
- Alexander Godunov
- Alexander Goehr
- Alexander Gogel
- Alexander Goldin
- Alexander Gonda
- Alexander Gorgon
- Alexander Gottfried
- Alexander Gottlieb Baumgarten
- Alexander Gould
- Alexander Graf
- Alexander Graham
- Alexander Graham Bell
- Alexander Grimm
- Alexander Grothendieck
- Alexander Grünwald
- Alexander Gustafsson
- Alexander Göschen
- Alexander Götz
- Alexander Hack
- Alexander Haig
- Alexander Hajek
- Alexander Hall
- Alexander Hamilton
- Alexander Hamilton Bridge
- Alexander Hamilton U.S. Custom House
- Alexander Hammelburg
- Alexander Harkam
- Alexander Harvey II
- Alexander Hegius
- Alexander Hegius Scholengemeenschap
- Alexander Hegiuslezing
- Alexander Heldring
- Alexander Heldring (diplomaat)
- Alexander Helgi Sigurðarson
- Alexander Helios
- Alexander Hendrickx
- Alexander Hendrik Metelerkamp
- Alexander Hendrik Metelerkamp (burgemeester van Gouda)
- Alexander Henning Hanssen
- Alexander Henry Haliday
- Alexander Henry Rhind
- Alexander Herrmann
- Alexander Herrmann (kok)
Varianten die in het Nederlands gangbaar zijn
[bewerken | brontekst bewerken]- Alex
- Alex Bolaños, Ecuadoraanse voetballer
- Alex Bunbury, Canadese voetballer
- Alex Escobar, Colombiaanse voetballer
- Alex Ferguson, Schotse voetbalmanager
- Alex McLeish, Schotse voetballer en voetbalmanager
- Alex Sharpe, Ierse zangeres en musicalactrice
- Alex Wilson, Canadese atleet
- Alex Wilson, Zwitserse atleet
- Alex, stripfiguur uit de oudheid
- Alexa
- Alexa Kelly, Amerikaans fotomodel
- Lex
- Lex Goudsmit, Nederlandse acteur
- Lex Harding, Nederlandse diskjockey en ondernemer
- Lex van de Haterd, Nederlandse literatuurwetenschapper
- Lex Jongsma, Nederlandse schaker
- Lex Lesgever, Nederlands schrijver
- Lex Passchier, Nederlandse acteur
- Sander
- Sander Armée, Belgische profwielrenner
- Sander Borgers, Nederlandse oorlogsmisdadiger
- Sander Boschker, Nederlandse voetbalkeeper
- Sander de Heer, Nederlandse diskjockey
- Sander van Marion, Nederlandse organist
- Sander Schimmelpenninck, Nederlands journalist en tv-presentator
- Sander Swart, Nederlandse acteur
- Sander van der Weide, Nederlandse hockeyinternational
- Sander Westerveld, Nederlandse voetballer
- Sander Kleinenberg, Nederlandse diskjockey
- Sander Lantinga, Nederlandse radio-dj en BNN presentator
- Sander Post, Estische voetballer
- Sandra
- Sandra Bullock, Amerikaanse actrice
- Sandra Day O'Connor, Amerikaanse juriste
- Sandra 't Hart, Nederlandse schaatsster
- Sandra Kim, Belgische zangeres
- Sandra Kiriasis, Duitse bobsleester
- Sandra Ann Lauer, Duitse zangeres
- Sandra Reemer, Nederlandse zangeres
- Sandra Reynolds, Zuidafrikaans tennisster
- Sandra Schumacher, Duitse wielrenster
- Sandra Temporelli, Franse mountainbikester
- Sandra Völker, Duitse zwemster
- Sandra Wasserman, Belgische tennisster
- Xander
- Xander Berkeley, Amerikaanse acteur
- Xander de Buisonjé, Nederlandse zanger
- Xander De Rycke, Vlaamse stand-upcomedian
- Het Xandersyndroom, Ziekte waarvan ongeveer 5 mensen besmet zijn in 2022
- Xandra
- Xandra Brood-Jansen, weduwe van zanger/schilder Herman Brood en bekend styliste
- Xandra Schutte, Nederlands journaliste
- Zander
- Aleksandros of Alexandros (als letterlijke transcriptie van het Grieks)
- Alexandros Korizis, Griekse generaal en politicus
- Alexandra
- Salome Alexandra, Joodse Hasmonese koningin
- Alexandra Burke, Britse zangeres
- Alexandra Colen-Beliën, Belgisch Kamerlid voor het Vlaams Belang
- Alexandra David-Néel, Franse schrijfster en ontdekkingsreizigster
- Alexandra Fjodorovna, laatste Russische tsarina
- Alexandra van Huffelen, Nederlandse politica
- Aleksandra Kauc, Poolse kunstschaatsster
- Aleksandra Kostenjoek, Russische schaakster
- Alexandra Maria Lara, Duitse actrice
- Alexandra Radius, Nederlandse danseres
- Alexandra Zaretski, Israëlische kunstschaatsster
- Alexis
- Alexia
Vertalingen
[bewerken | brontekst bewerken]Arabisch
[bewerken | brontekst bewerken]- Iskander
- Iskandra
Engels
[bewerken | brontekst bewerken]- Alec
- Alec Baldwin, acteur
Frans
[bewerken | brontekst bewerken]- Alexandre
- Alexandre Dumas père, schrijver
- Alexandre Dumas fils, schrijver
- Alexandre Exquemelin, zeerover-schrijver
Gaelic
[bewerken | brontekst bewerken]- Alastair
- Alistair
Georgisch
[bewerken | brontekst bewerken]- Aleksandr
- Aleksandr Amisoelasjvili, voetballer
- Aleksander
- Aleksander Goeroeli, voetballer
- Aleksander Iasjvili, voetballer
Hongaars
[bewerken | brontekst bewerken]- Sándor, Sanyi
Italiaans
[bewerken | brontekst bewerken]- Alessandro
- Alessandro Scarlatti, componist
- Alessandro Volta, natuurkundige
- Alessandro Petacchi, wielrenner
- Alessandro Mendini, ontwerper, auteur, architect
- Alessandro Del Piero, voetballer
- Alessandro Safina, zanger
Roemeens
[bewerken | brontekst bewerken]- (M) Alexandru
- Alexandru Ioan Cuza, vorst van Roemenië
- Alexander de Goede, vorst van Moldavië
- Alexandru Spiridon, Moldavisch voetballer
- (M) Sandu
- (V) Alexandra
- (V) Sandra
Russisch
[bewerken | brontekst bewerken]- (M) Aleksandr of Sasja (zie ook: Aleksej)
- Aleksandr Ivanov, snelwandelaar
- Alexandr Popov, Russisch zwemmer
- Aleksandr Poesjkin, schrijver
- (V) Aleksandra
- Aleksandra Kostenjoek, Russisch schaakster
Spaans
[bewerken | brontekst bewerken]- Alejandro
Plaatsnamen
[bewerken | brontekst bewerken]- Alexandra, Nieuw-Zeeland
- Alexandrië, Egypte
- Sander, Noorwegen
- in de Verenigde Staten zijn er verschillende plaatsen met de naam New Alexandria
- verschillende plaatsen heten Alexandria
Film
[bewerken | brontekst bewerken]- Alexander, een Amerikaanse film uit 2004 van Oliver Stone
Televisieseries
[bewerken | brontekst bewerken]- Alexander, een Vlaamse televisieserie uit 2001
Trivia
[bewerken | brontekst bewerken]Alex was ook de roepnaam van de politieporsches die in de 2e helft van de 20e eeuw in Nederland rondreden. Deze naam kwam van de Alexanderkazerne waar de Rijkspolitie toen in gevestigd was.[2]
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- Willem-Alexander der Nederlanden
- bus -metro - en treinstation Alexander
- Rotterdamse deelgemeente Prins Alexander
- Alexanderpolder
- Lijst van vorsten genaamd Alexander
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- Populariteit, verspreiding en verklaring van de naam Alexander, Nederlandse Voornamenbank, Meertens Instituut.
- ↑ ἀλέξανδρος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, in Perseus Digital Library
- ↑ Rijkspolitie: Begintijd van de SAS[dode link] bezocht: 2 augustus 2012
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Alexander op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
- Alexander
- Alexander's Feast (Händel)
- Alexander's Ragtime Band
- Alexander's Ragtime Band (film)
- Alexander-Martin Sardina
- Alexander-veelterm
- Alexander (Arkansas)
- Alexander (Iowa)
- Alexander (Kansas)
- Alexander (New York)
- Alexander (North Dakota)
- Alexander (Vangelis)
- Alexander (beeldhouwer)
- Alexander (computerspel)
- Alexander (film)
- Alexander (heilige)
- Alexander (rivier)
- Alexander (televisieserie)
- Alexander (voornaam)
- Alexander ALX200
- Alexander Aan
- Alexander Aas
- Alexander Abraham Polak
- Alexander Adriaenssen
- Alexander Aeschbach
- Alexander Agassiz
- Alexander Agricola
- Alexander Ahl-Holmström
- Alexander Albon
- Alexander Aleksandrovitsj van Rusland
- Alexander Alvaro
- Alexander Andries Maramis
- Alexander Archangelski
- Alexander Archer
- Alexander Archipenko
- Alexander Arms
- Alexander Arnold
- Alexander Auer
- Alexander August Wilhelm von Pape
- Alexander Bah
- Alexander Bain
- Alexander Bain (uitvinder)
- Alexander Balas
- Alexander Baljakin
- Alexander Bannink
- Alexander Barclay
- Alexander Bard
- Alexander Bassano
- Alexander Batta
- Alexander Battalaan
- Alexander Baumgärtel
- Alexander Baumjohann
- Alexander Bean
- Alexander Becht
- Alexander Beens
- Alexander Bening
- Alexander Bergmann
- Alexander Berkman
- Alexander Bernhardsson
- Alexander Berzin
- Alexander Betts
- Alexander Binder
- Alexander Binnie
- Alexander Björk
- Alexander Blessin
- Alexander Bobkin
- Alexander Bodon
- Alexander Braun
- Alexander Brincken
- Alexander Brouwer
- Alexander Bruckmann
- Alexander Burchard Floris Elias
- Alexander Bülow
- Alexander Büttner
- Alexander Bălănescu
- Alexander Calder
- Alexander Cameron Rutherford
- Alexander Campbell
- Alexander Campbell (2e graaf van Marchmont)
- Alexander Campbell (voorganger)
- Alexander Carel Bouwmeester
- Alexander Carel Jan Frederik Bouwmeester
- Alexander Carel van Heiden
- Alexander Carlisle
- Alexander Carnegie Kirk
- Alexander Cataford
- Alexander Chaplin
- Alexander Chernin
- Alexander Christovão
- Alexander City
- Alexander Claffy
- Alexander Cohen
- Alexander Collie
- Alexander Colyn
- Alexander Comrie
- Alexander Conti
- Alexander Cools
- Alexander Cooper
- Alexander Coosemans
- Alexander Cornabé
- Alexander Cornelis Noordhoek Hegt
- Alexander Corryn
- Alexander County
- Alexander County (Illinois)
- Alexander County (North Carolina)
- Alexander Cox
- Alexander Cunningham
- Alexander Cunningham (archeoloog)
- Alexander Cunningham (schaker)
- Alexander Curly
- Alexander D'Hooghe
- Alexander Dale Oen
- Alexander Dalrymple
- Alexander De Croo
- Alexander Dennis
- Alexander Dercho
- Alexander Diaz Rodriguez
- Alexander Dimitrios
- Alexander Djatsjenko
- Alexander Djiku
- Alexander Domínguez
- Alexander Doom
- Alexander Dreyschock
- Alexander Du Toit
- Alexander Dubček
- Alexander Duff
- Alexander Dumarey
- Alexander Edmondson
- Alexander Ellis
- Alexander Elmecky
- Alexander Eppo van Voorst tot Voorst
- Alexander Erler
- Alexander Ernst Fesca
- Alexander Ernste
- Alexander Esswein
- Alexander Evans
- Alexander Faassen senior
- Alexander Farnerud
- Alexander Farnese
- Alexander Ferdinand van Pruisen
- Alexander Ferrier Wilmans
- Alexander Finkel
- Alexander Fischer
- Alexander Fiévez
- Alexander Fleming
- Alexander Forbes
- Alexander Forrest
- Alexander Forsyth
- Alexander Frame Lithgow
- Alexander Franciscus van Beurden
- Alexander Frangenheim
- Alexander Fransson
- Alexander Frederik van Lynden
- Alexander Frederik van Württemberg
- Alexander Frei
- Alexander Fuchs
- Alexander Gardner
- Alexander Gassner
- Alexander Gauland
- Alexander George van Hessen-Darmstadt
- Alexander Gerndt
- Alexander Gerst
- Alexander Gingsjö
- Alexander Gode
- Alexander Godunov
- Alexander Goehr
- Alexander Gogel
- Alexander Goldin
- Alexander Gonda
- Alexander Gorgon
- Alexander Gottfried
- Alexander Gottlieb Baumgarten
- Alexander Gould
- Alexander Graf
- Alexander Graham
- Alexander Graham Bell
- Alexander Grimm
- Alexander Grothendieck
- Alexander Grünwald
- Alexander Gustafsson
- Alexander Göschen
- Alexander Götz
- Alexander Hack
- Alexander Haig
- Alexander Hajek
- Alexander Hall
- Alexander Hamilton
- Alexander Hamilton Bridge
- Alexander Hamilton U.S. Custom House
- Alexander Hammelburg
- Alexander Harkam
- Alexander Harvey II
- Alexander Hegius
- Alexander Hegius Scholengemeenschap
- Alexander Hegiuslezing
- Alexander Heldring
- Alexander Heldring (diplomaat)
- Alexander Helgi Sigurðarson
- Alexander Helios
- Alexander Hendrickx
- Alexander Hendrik Metelerkamp
- Alexander Hendrik Metelerkamp (burgemeester van Gouda)
- Alexander Henning Hanssen
- Alexander Henry Haliday
- Alexander Henry Rhind
- Alexander Herrmann
- Alexander Herrmann (kok)
- Alexander Herzen