Competentie (gesteente)
De competentie van gesteente beschrijft het relatieve gemak waarmee een gesteente erodeert. De tegenhanger van competent (weinig erosiegevoelig) is recessief (gemakkelijk erodeerbaar).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Competentie_%28gesteente%29.jpg/400px-Competentie_%28gesteente%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Uluru.jpg/300px-Uluru.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/AgiaTriada.jpg/300px-AgiaTriada.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Montserrat_%28Cataloni%C3%AB%29.jpg/400px-Montserrat_%28Cataloni%C3%AB%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/RockyPeakBernal_inQueretaroMexico.jpg/300px-RockyPeakBernal_inQueretaroMexico.jpg)
Competentie van gesteente
Omdat gesteente bestaat uit verschillende mineralen die ook weer verschillend samenhangen, ontstaan verschillen in de competentie van gesteenten. Een competent gesteente wordt gemakkelijkerwijs ook wel "hard" genoemd, hoewel "harde" gesteenten ook juist erosiegevoelig kunnen zijn; haliet is hard gesteente; steenzout. Toch erodeert het makkelijk doordat het gemakkelijk oplost in water. De competentie van gesteente is geen absolute maat, maar wordt meer relatief gebruikt; het ene gesteente is competenter dan het andere.
Voorbeelden
Bij een opeenvolging van sedimentaire gesteenten als zandsteen, kleisteen en kalksteen, zijn de zandstenen vaak het meest competent en de kleistenen het minst competent. Door diagenese kan de kleisteen al omgezet zijn in de iets competentere schalie en is het mogelijk ook vrij ongeconsolideerde zandstenen aan te treffen. Kalksteen is vaak competent en steekt als kalkbanken uit een ontsluiting. Echter, wanneer kalksteen veel klei bevat (Engels: mudstone), kan het ook erg recessief zijn. Meestal is aan de manier waarop begroeiing plaatsvindt en de hoeveelheid vegetatie die een gesteente bedekt al te zien hoe competent een gesteente is. Competentere gesteenten zijn minder makkelijk voor planten om op te groeien en vegetatie zal zich beperken tot of de voorkeur hebben voor het "zachtere" gesteente. Een voorbeeld hiervan is de opeenvolging van zandstenen en siltstenen in de Amerikaanse staat Colorado.
Ayers Rock
Doorgaans zijn "vuile" zandstenen, die veel andere mineralen als veldspaten, amfibolen of pyroxenen bevatten, competenter en bieden veel weerstand tegen erosieprocessen. Zo kan het voorkomen dat oude massieven van dit gesteente boven het landschap van weggeërodeerd materiaal uitsteken. Een goed voorbeeld hiervan is Uluru of Ayers Rock in Australië. Het competente deel dat boven het landschap uitsteekt, bestaat uit veldspaatrijke zandstenen van Precambrische ouderdom (meer dan 600 Ma jaar oud).
Meteora en Montserrat
Andere voorbeelden van vaak spectaculaire en grillige landschappen die ontstaan zijn door competent versus recessief gesteente, zijn de Meteora in Griekenland en de Montserrat in Catalonië, Spanje. Deze complexen bestaan beide uit competente conglomeraten en zandstenen die in tegenstelling tot de recessievere omringende gesteenten als siltstenen, schalies en mergels niet weggeërodeerd zijn.
Peña Bernal
Ook stollingsgesteenten en metamorfe gesteenten zijn normaalgesproken erg competent en kunnen spectaculaire landschappen veroorzaken. Door het verschil in competentie tussen stollingsgesteenten onderling (bijvoorbeeld tussen de competentere dieptegesteenten en de recessievere uitvloeiingsgesteenten), kan het voorkomen dat een kraterpijp of vulkanische plug bewaard blijft en het omringende gesteente niet. Dit fenomeen wordt een monoliet genoemd. De menhirs, dolmen en hunebedden zijn voorbeelden van zulke competente eenlingen in een makkelijker erodeerbare omgeving. Een voorbeeld hiervan is de op twee na grootste monoliet ter wereld, de Peña Bernal in Mexico. Deze bestaat uit een competente trachiet die overbleef na erosie van het omringende uitvloeiingsgesteente.