Маршаллын арлууд
Маршаллын Арлуудын Бүгд Найрамдах Улс Aolepān Aorōkin Ṃajeḷ (Маршалл)
| |
---|---|
Уриа: "Jepilpilin ke ejukaan" "Хамтын хүчин чармайлтаар амжилтад хүрнэ" | |
Төрийн дуулал: "Forever Marshall Islands" Маршаллын арлууд үүрд мөнх | |
Нийслэл ба томоохон хот | Мажуро дахь Делап-Улига-Жаррит[1] 7°7′N 171°4′E / 7.117°N 171.067°E |
Албан ёсны хэл | |
Угсаатны бүлгүүд (2006[2]) |
|
Шашин (2020) |
|
Ард түмний нэршил | Маршаллчууд |
Төр засаг | Нэгдмэл гүйцэтгэх ерөнхийлөгчийн засаглалтай парламентын бүгд найрамдах улс |
Дэвид Кабуа | |
Кеннет Кеди[4] | |
Хууль тогтоох байгууллага | Нитижела |
Тусгаар тогтнол (АНУ-аас) | |
• Өөрийн засгийн газар | 5 сарын 1, 1979 он |
10 сарын 21, 1986 он | |
Газар нутаг | |
• Нийт | 181.43 км2 (189) |
• Усны эзлэх талбай (%) | бага |
Хүн ам | |
• 2022 тооцоо | 61,988[5] (187) |
• 2011 тооллого | 53,158[6] |
• Нягтаршил | 293.0/км2 (28) |
ДНБ (ХАЧТ) | 2019 тооцоо |
• Нийт | $215 сая |
• Нэг хүнд ноогдох | $3,789[7] |
ДНБ (нэрлэсэн) | 2019 тооцоо |
• Нийт | $220 сая |
• Нэг хүнд ноогдох | $3,866[7] |
ХХИ (2021) | ▼ 0.639[8] дундаж · 131 |
Мөнгөний нэгж | Америк доллар (USD) |
Цагийн бүс | UTC+12 (MHT) |
Огнооны формат | СС/ӨӨ/ЖЖЖЖ |
Жолооны тал | баруун |
Утасны томьёо | +692 |
ISO 3166 код | MH |
Домэйн нэр | .mh |
|
Маршаллын Арлуудын Бүгд Найрамдах Улс (Англи: Marshall Islands) нь Номхон далайд орших арал улс. Микронезийн Холбооны Улсын зүүн талд, Кирибати улсын хойд талд оршино.
Улсын нэр
[засварлах | кодоор засварлах]Маршалл хэмээх нэр нь тэр хавийн далайн судалгааг анхлан хийсэн Жон Маршаллын нэртэй холбоотой. 1788 онд Английн Зүүн Энэтхэг компани нь Австралийн Шинэ Өмнөд Уэльст байсан ахмад Жон Маршалл болон Томас Гильберт нарын усан онгоцоор Гуандунь хүртэл цай зөөлгүүлэхийн хамтаар усан зам орчмынхоо далайг судлах даалгавар өгчээ. Тийнхүү хоёр ахмадын удирдсан хөлөг онгоцууд хожим Маршаллын арлууд болон Гильбертийн арлууд гэж нэрлэгдэх болсон тэр хавийн арлуудыг судалсан бөлгөө.
Он дараалал
[засварлах | кодоор засварлах]Дэлгэрэнгүйг Маршаллын арлуудын түүх өгүүллээс үзнэ үү.
- 1528 Испанийн аялагч Салазар анх нээж Испанийн эзэмшил болгон зарлав.
- 1885 Германы эзэмшилд шилжив. (Германы Микронез, Германы колони улсууд).
- 1914 Дэлхийн нэгдүгээр дайнаар Японы эзэмшилд шилжив.
- 1920 Үндэстнүүдийн Лигээс Японы эрхийг хүлээн зөвшөөрөв.
- 1944 Америкийн цэргүүдэд эзлэгдсэн.
- 1947 Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага тус арал дахь АНУ-ын эрхийг хүлээн зөвшөөрчээ.
- 1954 Бикини шүрэн арал дээр устөрөгчийн бөмбөгийн туршилт явагдав.
- 1979 Үндсэн хуулиа баталж, өөрсдийн засгийн газраа байгуулсан. Амата Кабуагийн засаглал эхлэв.
- 1986 АНУ-тай байгуулсан гэрээ ёсоор тусгаар тогтносон улс болжээ.
- 1991 НҮБ-д элсэв. Гэвч АНУ-тай байгуулсан гэрээний хүрээнд л гадаад харилцааны эрх эдэлнэ.
Улс төр
[засварлах | кодоор засварлах]Төрийн тэргүүн болох ерөнхийлөгч нь засгийн газраа тэргүүлдэг бөгөөд парламентийн гишүүд дундаасаа сонгодог байна. Бүрэн эрхийн нь хугацаа 4 жил. Мөн засгийн газрын гишүүд нь ч парламентийн гишүүд дундаас томилогддог.
Парламент нь нэг танхим, 33 суудалтай. Бүх ард түмний сонгуулиар 4 жил тутам шинэчлэгдэн сонгогдоно.
Засаг захиргааны нэгж
[засварлах | кодоор засварлах]Маршаллын арлууд нь засаг захиргааны 24 нэгжид хуваагддаг.
Мөн Америкийн цэргийн бааз байрладаг Кважалейн аралд энгийн иргэд нэвтрэх эрхгүй.
Түүнээс гадна Маршаллын арлууд нь Уэйк арлыг эзэмших эрхтэй хэмээдэг боловч сүүлийн 100 гаруй жил Америкийн хяналтад буй тус арлыг Маршаллын арлуудын эзэмшлийнх гэж хүлээн зөвшөөрдөг улс бараг үгүй.
Газарзүй
[засварлах | кодоор засварлах]Эдийн засаг
[засварлах | кодоор засварлах]ОУВС болон Дэлхийн Банкны гишүүн. Экспортыг гол бараа нь копра болон загас боловч гадаад худалдаа нь алдагдалтай.
Өдгөө АНУ-ын тусламжийг хүртэн эдийн засгийн үндсэн дэд бүтцийг бий болгох, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах, загас агнуур, аялал жуулчлалыг хөгжүүлж буй.
Хүн ам
[засварлах | кодоор засварлах]Оршин суугчид нь Микронезийн Канака үндэстэн.
Албан ёсны хэл нь Маршалл хэл болон англи хэл.
Хүн амын ихэнх нь Христийн шашны протестант урсгалыг шүтдэг.
Соёл
[засварлах | кодоор засварлах]Сар өдөр | Баярын нэр | Англи нэр | Тайлбар |
---|---|---|---|
1 сарын 1 | Шинэ жил | New Years Day | |
3 сарын 1 | Цөмийн туршилтад нэрвэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр | Nuclear Victims' Day | |
5 сарын 1 | Улс байгуулагдсаны баяр | Constitution Day | |
7-р сарын эхний Даваа гариг | Загасчдын өдөр | Fisherman's Day | Спортын загас агнуурын тэмцээн болно |
9-р сары эхний Баасан гариг | Хөдөлмөрчдийн өдөр | Rijerbal Day (Worker's Day) | |
9-р сарын сүүлчийн Баасан гариг | Manit Day (Customs Day) | ||
11 сарын 17 | Ерөнхийлөгчийн өдөр | President's Day | |
11-р сарын 3 дахь Пүрэв гариг | Талархлын өдөр | Kamolol Day (Thanksgiving Day) | |
12-р сарын эхний Даваа гариг | Эвангелийн өдөр | Gospel Day | |
12 сарын 25 | Зул сарын баяр | Christmas Day |
Эшлэл
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ The largest cities in Marshall Islands, ranked by population Архивлагдсан Есдүгээр сар 3, 2011 at the Wayback Machine. population.mongabay.com. Retrieved May 25, 2012.
- ↑ Иш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>
tag; no text was provided for refs namedciafact
- ↑ "Religions in Marshall Islands | PEW-GRF". Globalreligiousfutures.org. Archived from the original on March 19, 2022. Retrieved 2022-06-27.
- ↑ "Members". rmiparliament.org. Archived from the original on January 26, 2016. Retrieved August 22, 2017.
- ↑ "Marshall Islands population (2022) live — Countrymeters". Countrymeters.info. Archived from the original on October 11, 2022. Retrieved 2022-07-24.
- ↑ "Republic of the Marshall Islands 2011 Census Report" (PDF). Prism.spc.int. Archived (PDF) from the original on September 20, 2016. Retrieved August 22, 2017.
- ↑ 7.0 7.1 "Report for Selected Countries and Subjects". imf.org. Archived from the original on 2020-06-12. Retrieved 2019-06-06.
- ↑ "Human Development Report 2021/2022" (PDF) (in англи). United Nations Development Programme. 8 September 2022. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 16 October 2022.