Սեյրան Խաթլամաջյան
Սեյրան Խաթլամաջյան | |
---|---|
![]() | |
Ծնվել է | ապրիլի 20, 1937 |
Ծննդավայր | Չալթր, Ազով-Սևծովյան երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ |
Վախճանվել է | սեպտեմբերի 14, 1994 (57 տարեկան) |
Մահվան վայր | Երևան, Հայաստան |
Քաղաքացիություն | ![]() ![]() |
Կրթություն | Ռոստովի գեղարվեստի ուսումնարան (1959), Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ (1964) և Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա |
Մասնագիտություն | նկարիչ, գծանկարիչ և հասարակական գործիչ |
Ոճ | աբստրակցիոնիզմ և ավանգարդիզմ |
Անդամակցություն | Հայաստանի նկարիչների միություն |
![]() |
Սեյրան Հովհաննեսի Խաթլամաջյան (ապրիլի 20, 1937, Չալթր, Ազով-Սևծովյան երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 14, 1994, Երևան, Հայաստան[1][2]), հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ, հասարակական գործիչ[3]։ Համարվում է հայ աբստրակտ՝ վերացական, արվեստի հիմնադիրներից մեկը[4]։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ավարտելով Ռոստովի գեղարվեստի ուսումնարանը՝ տեղափոխվում է Երևան և ընդունվում Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի կերպարվեստի բաժինը, որն ավարտում է 1964 թվականին[5]։
- 1954-1959 թթ. սովորել է Ռոստովի գեղարվեստի ուսումնարանում
- 1959 թվականին Մարտիրոս Սարյանի խորհրդով և աջակցությամբ տեղափոխվել է Հայաստան
- 1963-1965 թթ. մասնակցել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի կողմից Հայաստանի բոլոր մարզերում կազմակերպված բազմաթիվ ազգագրական արշավների
- 1965 թվականից II երիտասարդական մրցույթի դեփնեկիր գրաֆիկայի ոլորտում (Հայաստան), Հայաստանի նկարիչների միության անդամ
- 1992 թվականին Խաթլամաջյանի նախաձեռնությամբ և նրա կողմից վերաձևափոխված դետալների հիման վրա Հայաստանի կառավարությունը պաշտոնապես ընդունեց Հայաստանի առաջին հանրապետության նոր զինանշանը
Աշխատանքները գտնվում են Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան), Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), Արևելքի ժողովուրդների թանգարանում (Մոսկվա), Գնեսինի անվան երաժշտական ուսումնարանում (Մոսկվա), «Նոնկոմֆորմիզմի» արվեստի թանգարանում (Վաշինգտոն) և Հայաստանի ու արտերկրի բազմաթիվ մասնավոր հավաքածուներում։
Ստեղծագործական ուղի
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Շարունակելով գեղանկարչության ազգային ավանդույթները (մասնավորապես՝ Մարտիրոս Սարյանի)՝ Խաթլամաջյանը ստեղծել է հայերնի բնության տիպական գծերը ընդհանրացնող խորհրդանշական բնույթի բնապատկերներ («Շինուհայր», 1964, «Հեքիաթային Հայաստան» շարք 1967-ից), հոգեբանական նրբերանգներ բացահայտող դիմանկարներ («Հորս դիմանկարը», 1975, «Ալբերտ Կոստանյան», 1975)[6]։ Վերացական արվեստում իր ոգեշնչման աղբյուրն էին Վասիլի Կանդինսկու և Արշիլ Գորկու ստեղծագործությունը։ Միաժամանակ մոտ էր Մարտիրոս Սարյանի (1880-1972) արվեստին, որի հետ, չնայած տարիքային մեծ տարբերության, երկար տարիներ կապված էր խորը, հոգևոր մտերմությամբ[1] Դեռ երիտասարդ տարիներից Խաթլամաճեանը ստեղծել էր իր սեփական գեղարվեստական լեզուն, որը, Սարյանի խոսքերով, հիմնված էր բարձր պրոֆեսիոնալիզմի և արվեստի պատմության խորը գիտելիքների վրա[7]։ Աչքի էր ընկնում գունային զորեղ զգացողությամբ։ Սէյրան Խաթլամաճեանը արտահայտվել է թե՛ փափուկ, թափանցիկ հույզերի նրբերանգներով և թե՛ առույգ, խանդավառ գույների արարչական լեզվով իր ուրույն ասելիքը[8]։ Սէյրան Խաթլամաճեանի ձեռագիրը առաջին իսկ հայացքից ճանաչելի է։ Եվ եթե իր վաղ շրջանի բնանկարներն ու դիմանկարները մեզ տեղափոխում են խաճախ սարյանական աշխարհ, ապա իր «Հեքիաթային Հայաստան»-ում և աբստրակտ ժանրում Խաթլամաճեանը չի նմանվում ո՛չ մի նկարչի։ Չի՛ կրկնել անգամ ինքն իրեն։ 50-ական, 60-ական, 70-ական, 80-ական և 90-ական թվականների վերացական կտավներում Խաթլամաճեանը վերակերտվում է՝ արտահայտելով իր մտքի գաղափարային զարգացումը՝ թէ՛ որպես գեղանկարիչ և թե՛ որպես մտավորական, այդպիսով նորարար փուլեր առաջացնելով իր իսկ արվեստում[9]։
Ցուցահանդեսներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1964 թվականից Հայաստանի Նկարիչների միության կողմից կազմակերպված ամենամյա ցուցահանդեսների մշտական մասնակից
- 1978 «Հայաստանի գույներ» և «Ութ հայ նկարիչ» ցուցահանդեսներ, «Drouant» պատկերասրահ, Փարիզ։ Նույն ցուցահանդեսները AGBU պատկերասրահում, Նյու Յորք
- 1979 Հայ գեղանկարչության ցուցահանդես Գյուլբենկյանի ֆոնդում, Լիսաբոն
- 1992 «Չորս հայ աբստրակցիոնիստ նկարիչ», Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան, Երևան
- 1994 Հայկական մշակույթ և արվեստ, Բոխում, Գերմանիա
- «Աբստրակտ արվեստը Հայաստանում», Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան
- 1998 «Աբստրակցիաներ. հայացք ներսից», Չարլի Խաչատրյանի պատկերասրահ, Երևան
Անհատական ցուցահանդեսներ.
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1966 Հայաստանի ճարտարապետների միություն, Երևան
- 1967 «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթի Սպիտակ դահլիճ, Մոսկվա
- 1967-1972 թթ. ցուցահանդեսներ Հայաստանի տարբեր քաղաքներում
- 1975 Կինեմատոգրաֆիստների միություն, Երևան
- 1982 Հայաստանի Նկարիչների միություն, Երևան
- 1983 Էջմիածին, Հայաստան
- 1987 «Պունկտ» պատկերասրահ, Գդանսկ, Լեհաստան
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 Սուրեն Մուրադյան, Ջերմացնող, տաք գույներով. - Սովետական Հայաստան, Եր., 1978, N. 5, էջ 32-33, 3 վերատպ.
- ↑ «Անձինք նուիրեայք» Դրօշակ ԻԵ, տարի, թիւ 13, 6 հոկտեմբեր - 19 հոկտեմբեր 1994
- ↑ Դանիել Դզնունի «Հայ կերպարվեստագետներ» 1977 թ. Երևան
- ↑ Generation of the Seventies — From Friedemann Stöckert’s Collection. Essays by Tatjana Kalugina, Alexandr Borowskij and Elena Basner. Friedemann Stöckert (author). CH. Schroer, 2012, p. 260
- ↑ Սեյրան Խաթլամաջյան։ «Գարուն», 1967, № 4, էջ 57։
- ↑ ՀՍՀ, հատոր 4, էջ 703։
- ↑ Мартирос Сарьян, Краски южного солнца. – Комсомольская правда, 1967, 23 марта
- ↑ Марина Степанян: Сейран Хатламаджян - зачинатель абстракционизма в армянском изобразительном искусстве, Design Deluxe, no 4 апрель 2012, стр. 43
- ↑ Մարինա Ստեփանյան, ՍԵյրան Խաթլամաճեան։ Կերպարվեստ, Եր., N. 1-2 (15-16) 2008, էջ. 40
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Սեյրան Խաթլամաջյան Արխիվացված 2022-03-08 Wayback Machine
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 4, էջ 703)։ ![]() |
- Ապրիլի 20 ծնունդներ
- 1937 ծնունդներ
- Սեպտեմբերի 14 մահեր
- 1994 մահեր
- Երևան քաղաքում մահացածներ
- Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
- Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Նկարիչներ այբբենական կարգով
- Հայ գեղանկարիչներ
- Հայ գրաֆիկներ
- Հայ հասարակական գործիչներ
- Խորհրդահայեր