Urizaharra
Urizaharra | |||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||||
Urizaharreko harresiko hego-ataria | |||||||||||
| |||||||||||
Administrazioa | |||||||||||
Estatua | Espainia | ||||||||||
Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
Lurraldea | Araba | ||||||||||
Eskualdea | Arabako Mendialdea | ||||||||||
Izen ofiziala | ![]() | ||||||||||
Alkatea | Juan Jose Betolaza Pinedo (Agrupacion Municipal Independiente) | ||||||||||
Posta kodea | 01212 | ||||||||||
INE kodea | 01044 | ||||||||||
Herritarra | urizahartar | ||||||||||
Kokapena | |||||||||||
Koordenatuak | 42°38′39″N 2°42′49″W / 42.6443°N 2.7135°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
Azalera | 57,06 km² | ||||||||||
Garaiera | 755 metro | ||||||||||
Distantzia | 25 km Gasteiza | ||||||||||
Demografia | |||||||||||
Biztanleria | 302 (2023)![]() | ||||||||||
| |||||||||||
Dentsitatea | 4,91 bizt/km² | ||||||||||
Hazkundea (2003-2013)[1] | ![]() | ||||||||||
Zahartze tasa[1] | % 24,41 | ||||||||||
Ugalkortasun tasa[1] | ‰ 0 | ||||||||||
Ekonomia | |||||||||||
Jarduera tasa[1] | % 91,67 (2011) | ||||||||||
Genero desoreka[1] | % -6,49 (2011) | ||||||||||
Langabezia erregistratua[1] | % 4,14 (2013) | ||||||||||
Euskara | |||||||||||
Euskaldunak[1] | % 15,95 (2010) | ||||||||||
Kaleko erabilera [2] | % (2016) | ||||||||||
Etxeko erabilera[3] | % 5.13 (2016) | ||||||||||
Datu gehigarriak | |||||||||||
Sorrera data | XIII. mendea |
Urizaharra (ofizialki Peñacerrada / Urizaharra) Arabako hegoaldeko udalerri bat da, Mendialdeko eskualdekoa. Gasteiztik 25 bat kilometrora dago, Trebiñu eta Errioxa artean. Izen bereko herria udalerriaren erdialdeko eremuan dago, Jugalez ibaiaren ezker bazterrean.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urizaharra izenaren amaierako -a artikulua da, eta deklinatzean honela egin behar da: Urizaharra, Urizaharrarekin..., baina Urizaharrean, Urizaharreko, Urizaharretik, Urizaharrera... Era berean, izen honek bere azken -a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Urizahar maitea, Urizahar osoan, Gure Urizahar hau...[4]
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urizaharra mugatzen dute Trebiñuko Konderriko mendiek iparraldean, eta Kantabria mendilerroak hegoaldean. Udalerrian Artxabal mendia dago, 1.172 metroko garaiera duena.
Herrera mendateak udalerria lotzen du Errioxarekin.
754 metroko garaieran kokaturik dago.[5]
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]![]() |
Trebiñu | Trebiñu | Trebiñu | ![]() |
Zanbrana | ![]() |
Urizaharra, Lagran eta Lañuko Komunitatea eta Lagran | ||
| ||||
![]() | ||||
Bastida eta Errioxako San Vicente de la Sonsierra | Errioxako Abalos eta San Vicente de la Sonsierra | Lagran eta Samaniego |
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urizaharreko Erdi aroko hiribildua XIII. mendean sortu zen[6].
Herritik gertu lau gazteluren hondarrak daude: Urizaharreko, Mendiluzeko, Herrerako eta Villamonteko gazteluenak, hain zuzen ere.
1838ko ekainaren 20 eta 22 artean, Lehen Karlistaldian, Urizaharreko gudua gertatu zen.
Banaketa administratiboa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urizaharreko udalerria 7 herriz osatua dago:
Horiek guztiek dute kontzejua. Barojak eta Zumentuk kontzeju bakarra osatzen dute. Besteek herri bakar bateko kontzejuak osatzen dituzte.[5]
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2022ko erroldaren arabera, Urizaharra herriak 144 biztanle zituen.[5]
2023ko urtarrilaren 1eko Eustateko datuen arabera, 151 biztanle horietatik, 88 gizonezko eta 63 emakumezko ziren. Adin taldeei dagokionez, biztanleen % 17,2 0 eta 19 urte bitartekoa zen; % 62,9, 20 eta 64 urte bitartekoa; eta % 19,9, 65 urte baino gehiagokoa.[7]
Urizaharreko biztanleria |
---|
![]() |
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023-2027 legegintzaldia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023ko hauteskundeen ondorengo Urizaharreko udalbatza | |||||
Alderdia |
2023ko maiatzak 28 | ||||
Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
Agrupacion Municipal Independiente (AMI) | 5 / 7 |
||||
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 2 / 7 |
||||
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) | 0 / 7 |
||||
Alderdi Popularra (PP) | 0 / 7 |
||||
Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza
Boletin Oficial del Territorio Historico de Alava (Gaztelaniaz) |
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Urizaharreko azken alkateak:
Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[8] | |
Adolfo Samaniego Samaniego[8][9] | 1979 | 1983 | Zentro Demokratikoaren Batasuna | |
Jose Luis Alonso Fernandez[8][9] | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
Jose Luis Salazar Roa[8] | 1987 | 1991 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
Jose Luis Alonso Fernandez[8][9] | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
Eduardo Gonzalez Lopez de Lacalle[8] | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
Domingo Luis Montoya Campo[8] | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
Luisa Maria Alonso Pinedo[8] | 2003 | 2007 | Agrupacion Municipal Independiente | |
Luisa Maria Alonso Pinedo[8][10][11][12] | 2007 | 2011 | Agrupacion Municipal Independiente | |
Edorta Alonso Pinedo[8][13] | 2011 | 2015 | Agrupacion Municipal Independiente | |
Juan Jose Betolaza Pinedo[8][14][15] | 2015 | 2019 | Agrupacion Municipal Independiente[15] | |
Juan Jose Betolaza Pinedo[8][15][16][17] | 2019 | 2023 | Agrupacion Municipal Independiente[15] | |
Juan Jose Betolaza Pinedo[16][17][18] | 2023 | Jardunean | Agrupacion Municipal Independiente[19] |
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:
|
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:
|
Azpiegiturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Urriaren 6a: Arrosarioko Andre Mariaren eguna
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Hiribilduaren harresiaren hegoaldeko atari ikusgarria, herriaren kutsu militarra azpimarratzen duena.
- Jasokundeko Andre Mariaren eliza, XIII. mendekoa.
- Haitzeko Andre Mariaren eliza, Faidun.
Urizahartar ezagunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Diego Lorenzo Prestamero Sodupe (1733-1817), Ilustrazioko apaiz, kulturzale eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen kide nabarmena[20].
- Pedro Manuel Ramirez de la Piscina (?-1835), Ciudad Rodrigoko apezpikua[21].
- Haizea Alonso "Haizeatxo" (2001- ), rap abeslaria[22].
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]-
Harresiko hego-ataria.
-
Plaza Nagusia. Ezkerrean, Jasokundeko Andre Mariaren eliza.
-
Hijarko Dukearen etxea.
-
Museo Etnografikoa.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. (Noiz kontsultatua: 2024-06-02).
- ↑ a b c «Arabako Toki Erakundeak» Arabako Foru Aldundia (Noiz kontsultatua: 2023-11-04).
- ↑ «Urizaharra: Hegoaldeko atariaren herria» Alea (Noiz kontsultatua: 12/07/2019).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por entidades de población de Álava, según sexo, grupos de edad y nacionalidad.» Eustat (Noiz kontsultatua: 2023-10-30).
- ↑ a b c d e f g h i j k l (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-03-21).
- ↑ a b c «Peñacerrada-Urizaharra» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «La localidad alavesa de Peñacerrada acoge este domingo la Feria del Caballo» Europa Press 2009-09-02 (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) «La Plataforma contra la línea de 400 kV alega que la información del anteproyecto es "insuficiente"» Diario de Noticias de Navarra 2010-05-14 (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) «La nueva carretera de Peñacerrada da ya servicio a mil vehículos cada día» Diario de Noticias de Álava 2011-03-16 (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Movistar 'cuelga' a Peñacerrada» Diario de Noticias de Álava 2013-12-06 (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Nexo común en las alturas del Toloño» Diario de Noticias de Álava 2016-06-04 (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
- ↑ a b c d (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (Noiz kontsultatua: 2023-10-08).
- ↑ a b (Gaztelaniaz) «Amado Martínez de Iturrate gana en Erriberabeitia con Ribera Baja Bizirik» Gasteiz Hoy 2023-05-28 (Noiz kontsultatua: 2023-05-30).
- ↑ a b «EH Bilduk irabazi du Lagranen eta independenteek garaipena sendotu dute» Alea 2023-05-29 (Noiz kontsultatua: 2023-05-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Estos son los partidos que se presentan en cada pueblo de Álava el 28M» Gasteiz Hoy 2023-04-26 (Noiz kontsultatua: 2023-10-07).
- ↑ «Prestamero Sodupe, Diego Lorenzo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
- ↑ «Ramírez de la Piscina, Pedro Manuel» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-13).
- ↑ «[GONBIDAPENAK AGORTUTA Haizea»] Oihaneder Euskararen Etxea (Noiz kontsultatua: 2023-08-19).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Araba
- Arabako udalerrien zerrenda
- Arabako Mendialdeko kuadrilla
- Baroja
- Faidu
- Lotza
- Montoria
- Pagoeta
- Urizaharra, Lagran eta Lañuko Komunitatea
- Zumentu
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]![]() |
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena: Euskal Wikiatlasa |
- «Urizaharra», Mendialdea eskualdeko webgune ofiziala.
- (Gaztelaniaz) «Urizaharra», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
Urizaharreko herriak | ||
---|---|---|