Multipla endokrina neoplazija tip 1
Multipla endokrina neoplazija tip 1 (MEN-1) je jedan od grupe poremećaja, multiple endokrine neoplazije, koji utiču na endokrini sistem razvojem neoplazijskih lezija u hipofizi, paratiroidnoj žlijezdi i gušterači.[1] It was first described by Paul Wermer in 1954. [2]
Multipla endokrina neoplazija tip 1 | |
---|---|
Drugi nazivi | Višestruka endokrina neoplazija tipa 1, sidrom MEN-1 |
![]() | |
Zahvaćeni organi multiplom endorinnom displazijom | |
Specijalnost | Medicinska genetika |
Simptomi | Wermerov sindrom |
Znakovi i simptomi
urediParatireoza
urediHiperparatireoza je prisutna kod ≥ 90% pacijenata. Asimptomska hiperkalcemija je najčešća manifestacija: oko 25% pacijenata ima dokaze o nefrolitijazi ili nefrokalcinozi. Za razliku od sporadičnih slučajeva hiperparatireoze, difuzna hiperplazija ili višestruki adenomi su češći od solitarnih adenoma.
Gušterača
urediTumori ćelija otočića gušterače danas su glavni uzrok smrti kod osoba sa MEN-1. Tumori se javljaju kod 60-80% osoba sa MEN-1 i obično su multicentrični. Često se javljaju višestruki adenomi ili difuzna hiperplazija stanica otočića. Oko 30% tumora je maligno i ima lokalne ili udaljene metastaze. [3] Otprilike 10-15% tumora ćelija ostrvaca potiče od β-ćelija, luče insulin (insulinom) i mogu izazvati hipoglikemiju natašte. Tumori β-ćelija su češći kod pacijenata mlađih od 40 godina.
Većina tumora ćelija otočića luči polipeptide gušterače, čiji klinički značaj nije poznat. Gastrin luče mnogi tumori koji nisu β-ćelijski (povećano lučenje gastrina kod MEN 1 također često potiče iz duodenuma). Povećano lučenje gastrina povećava želučanu kiselinu, što može inaktivirati pankreasnu lipazu, izazivajući dijareje i steatoreje (mastan izmet). Povećano lučenje gastrina takođe dovodi do peptoznih ulkusa kod > 50% pacijenata MEN 1. Ulkusi su obično višestruki ili atipski po lokaciji, i često krvare, perforiraju ili postaju začepljeni. Peptički ulkus može biti neizlječiv i komplikovan. Među pacijentima koji imaju Zollinger-Ellisonov sindrom, 20% do 60% ima MEN 1.
Može se razviti teška sekretorna dijareja i uzrokovati gubitak tekućine i elektrolita kod tumora koji nisu β-ćelije. Ovaj kompleks, koji se naziva sindrom vodene dijareje, hipokalemije i ahlorhidrije (VIPom) pripisuje se vazoaktivnom intestinalnom polipeptidu, iako drugi crijevni hormoni ili sekretagozi (uključujući prostaglandine) mogu doprinijeti. Kod tumora koji nisu β-ćelijski tumori ponekad se javljaju hipersekrecija glukagona, somatostatina, hromogranina ili kalcitonina, ektopijska sekrecija ACTH što rezultira Cushingovim sindromom i hipersekrecija somatotropin-oslobađajućeg hormona (uzrokujući akromegaliju) Sve ovo je rijetko kod MEN 1.Nefunkcionalni tumori pankreasa se također javljaju kod pacijenata sa MEN 1 i mogu biti najčešći tip pankreatoduodenumskog tumora u MEN 1. Veličina nefunkcionalnog tumora korelira sa rizikom od metastaza i smrti.
Hipofiza
urediTumori hipofize javljaju se u 15% do 42% pacijenata MEN 1. Od 25% do 90% su prolaktinomi. Oko 25% tumora hipofize luči hormon rasta ili hormon rasta i prolaktin. Višak prolaktina može uzrokovati galaktoreju, a višak hormona rasta uzrokuje akromegaliju koja se klinički ne razlikuje od sporadične akromegalije. Oko 3% tumora luči ACTH, što uzrokuje Cushingovu bolest. Većina preostalih je nefunkcionalna. Lokalna ekspanzija tumora može uzrokovati smetnje vida, glavobolje i hipopituitarizam. Čini se da su tumori hipofize kod pacijenata MEN 1 veći i ponašaju se agresivnije od sporadičnih tumora hipofize.
Ostale manifestacije
urediKod pacijenata MEN 1 povremeno se javljaju i adenomi nadbubrežne žlijezde. Kao posljedica toga, lučenje hormona rijetko se mijenja, a značaj ovih abnormalnosti je neizvjestan. Karcinoidni tumori, posebno oni koji potiču iz embrionskog prednjeg crijeva (pluća, timus), javljaju se u izolovanim slučajevima. Mogu se pojaviti i višestruki potkožni i visceralni lipomi, angiofibromi i kolagenomi.
Genetika
urediLjudi sa višestrukom endokrinom neoplazijom tipa 1 rađaju se sa jednom mutiranom kopijom gena MEN1 u svakoj ćeliji. Zatim, tokom života, druga kopija gena mutira u malom broju ćelija. Ove genetičke promjene dovode do toga da nema funkcionalnih kopija gena MEN1 u odabranim ćelijama, omogućavajući ćelijama da se dijele uz malu kontrolu i formiraju tumore. Ovo je poznato kao Knudsonova hipoteza o dva pogotka[4] i to je uobičajena karakteristika koja se vidi kod inherentnih defekata u genima za supresiju tumora. Onkogeni mogu postati neoplazijski, uz samo jednu aktivirajuću mutaciju, ali tumorski supresori naslijeđeni i od majke i od oca moraju biti oštećeni prije nego što izgube svoju efikasnost. Izuzetak od "hipoteze dva pogotka" nastaje kada supresorski geni pokazuju doza-odgovor, kao što je ATR.[5] Tačna funkcija MEN1 i proteina, menina, koji proizvodi ovaj gen nije poznata,[6] ali sukladno pravilu nasljeđivanja po "hipotezi o dva pogotka" ukazuje da djeluje kao supresor tumora.
Dijagnoza
urediU dijagnostičkom pregledu osoba s kombinacijom endokrinih neoplazija koje sugeriraju na MEN1 sindrom preporučuje se mutacijska analiza gena MEN1 ako su dodatni dijagnostički kriteriji dovoljno ispunjeni, uglavnom uključujući:[1][7]
- starost < 40 godina
- pozitivna porodična anamneza
- Multifokusna ili rekurentna neoplazija
- Pogođena su dva ili više organskih sistema
Tipovi
urediVišestruka endokrina neoplazija ili MEN dio je grupe poremećaja koji utiču na tjelesnu mrežu žlijezda koje proizvode hormone (endokrini sistem). Hormoni su hemijski glasnici koji putuju kroz krvotok i regulišu funkciju ćelija i tkiva u cijelom organizmu. Višestruka endokrina neoplazija uključuje tumore u najmanje dvije endokrine žlijezde; tumori se mogu razviti i u drugim organima i tkivima. Ove izrasline mogu biti nekancerozne (benigne) ili kancerogene (maligne). Ako tumori postanu kancerozni, neki slučajevi mogu biti opasni po život.
Dva glavna oblika višestruke endokrine neoplazije nazivaju se tip 1 i tip 2. Ova dva tipa se često brkaju zbog sličnih naziva. Međutim, tip 1 i tip 2 razlikuju se po uključenim genima,[1] tipovima proizvedenih hormona i karakterističnim znacima i simptomima.
Ovi poremećaji uveliko povećavaju rizik od razvoja višestrukih kancerogenih i nekanceroznih tumora u žlijezdama kao što su paratireoidea, hipofiza i gušterača. Multipla endokrina neoplazija nastaje kada se tumori nađu u najmanje dvije od tri glavne endokrine žlijezde (paratiroidna, hipofizna i pankreasna–duodenum). Tumori se mogu razviti iu drugim organima i tkivima osim endokrinih žlijezda. Ako tumori postanu kancerozni, neki slučajevi mogu biti opasni po život. Poremećaj pogađa 1/30.000 ljudi.
Iako su mnogi različiti tipovi tumora koji proizvode hormone povezani s višestrukom endokrinom neoplazijom, tumori paratireoidne žlijezde, hipofize i pankreasa su najčešći kod višestruke endokrine neoplazije tipa 1. Ovdje je ukratko opisana prekomjerna aktivnost ova tri endokrina organa povezana s MEN1. :
- Prekomjerna aktivnost paratireoidne žlijezde (hiperparatireoidizam) je najčešći znak ovog poremećaja. Hiperparatireoza narušava normalnu ravnotežu kalcija u krvi, što može dovesti do kamenca u bubregu, stanjivanja kostiju (osteoporoza), visokog krvnog pritiska (hipertenzija), gubitka apetita, mučnina, slabosti, umora i depresija.
- Neoplazija u hipofizi može se manifestovati kao prolaktinom, pri čemu se izlučuje previše prolaktina, potiskujući oslobađanje gonadotropina, uzrokujući smanjenje spolnih hormona kao što je testosteron. Tumor hipofize kod MEN1 može biti velik i uzrokovati znakove kompresijom susjednih tkiva.
- Tumori gušterače povezani sa MEN-1 obično se formiraju u beta-ćelijama Langerhansovih otočića, uzrokujući prekomjerno lučenje insulina, što rezultira niskim nivoom glukoze u krvi ([[hipoglikemija] ]). Međutim, mnogi drugi tumori Langerhansovih otočića pankreasa mogu se pojaviti kod MEN-1. Jedan od njih, koji uključuje alfa-ćelije, uzrokuje prekomjerno lučenje glukagona, što rezultira klasičnom trijadom visokog nivoa glukoze u krvi (hiperglikemija), osipom koji se naziva nekrolitski migratorni eritem i gubitak težine. Gastrinom uzrokuje prekomjerno lučenje hormona gastrina, što izaziva prekomjernu proizvodnju kiseline u ćelijama želuca koje proizvode kiselinu (parijetalne ćelije) i konstelacijom poznatih posljedica kao Zollinger-Ellisonov sindrom. Zollinger-Ellisonov sindrom može uključivati teške čireve na želucu, bol u trbuhu, gubitak apetita, hroničnu dijareju, pothranjenost i naknadni gubitak težine.
Liječenje
urediLiječenje tumora paratireoidne žlezde je otvorena bilateralna eksploracija sa subtotalnom (3/4) ili totalnom paratiroidektomijom. Autoimplantacija može se razmotriti u slučaju totalne paratireoidektomije. Optimalno vrijeme za ovu operaciju još nije utvrđeno, ali bi je trebao izvesti iskusan endokrini hirurg.[8]
Tumori endokrinog dijela pankreasa liječe se operacijom i citotoksičnim lijekovima u slučaju maligne bolesti.
Tumori hipofize liječe se operacijom (akromegalija i Mb. Cushingov sindrom) ili lijekovima (prolaktinomi).[8]
Također pogledajte
urediReference
uredi- ^ a b c Lemmens, I; Van De Ven, W. J.; Kas, K; Zhang, C. X.; Giraud, S; Wautot, V; Buisson, N; De Witte, K; Salandre, J; Lenoir, G; Pugeat, M; Calender, A; Parente, F; Quincey, D; Gaudray, P; De Wit, M. J.; Lips, C. J.; Höppener, J. W.; Khodaei, S; Grant, A. L.; Weber, G; Kytölä, S; Teh, B. T.; Farnebo, F; Thakker, R. V. (1997). "Identification of the multiple endocrine neoplasia type 1 (MEN1) gene. The European Consortium on MEN1". Human Molecular Genetics. 6 (7): 1177–83. doi:10.1093/hmg/6.7.1177. PMID 9215690.
- ^ WERMER P (1954). "Genetic aspects of adenomatosis of endocrine glands". The American Journal of Medicine. 16 (3): 363–71. doi:10.1016/0002-9343(54)90353-8. PMID 13138607.
- ^ Brandi, Maria Luisa; Agarwal, Sunita K.; Perrier, Nancy D.; Lines, Kate E.; Valk, Gerlof D.; Thakker, Rajesh V. (2021-03-15). "Multiple Endocrine Neoplasia Type 1: Latest Insights". Endocrine Reviews. 42 (2): 133–170. doi:10.1210/endrev/bnaa031. ISSN 1945-7189. PMC 7958143. PMID 33249439.
- ^ Knudson, Alfred G. (1971-04-01). "Mutation and Cancer: Statistical Study of Retinoblastoma". Proceedings of the National Academy of Sciences (jezik: engleski). 68 (4): 820–823. Bibcode:1971PNAS...68..820K. doi:10.1073/pnas.68.4.820. ISSN 0027-8424. PMC 389051. PMID 5279523.
- ^ Fang, Yanan; Tsao, Cheng-Chung; Goodman, Barbara K; Furumai, Ryohei; Tirado, Carlos A; Abraham, Robert T; Wang, Xiao-Fan (2004-08-04). "ATR functions as a gene dosage-dependent tumor suppressor on a mismatch repair-deficient background". The EMBO Journal. 23 (15): 3164–3174. doi:10.1038/sj.emboj.7600315. ISSN 0261-4189. PMC 514932. PMID 15282542.
- ^ Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Aster, Jon C. (2014-09-05). Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease (jezik: engleski). Elsevier Health Sciences. str. 291. ISBN 9780323296359.
- ^ Karges, W.; Schaaf, L.; Dralle, H.; Boehm, B. O. (2000). "Concepts for screening and diagnostic follow-up in multiple endocrine neoplasia type 1 (MEN1)*". Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes. 108 (5): 334–340. doi:10.1055/s-2000-8146. PMID 10989951.
- ^ a b [1] Thakker R, Newey P, Walls G, Bilezikian J, Dralle H, Ebeling P et al. Clinical Practice Guidelines for Multiple Endocrine Neoplasia Type 1 (MEN1). The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism [Internet]. 2012 [cited 17 January 2020];97(9):2990-3011. Available from: https://doi.org/10.1210/jc.2012-1230
- Ovaj članak uključuje tekst iz javnog domena sa U.S. Nacionalna medicinska biblioteka
Vanjski linkovi
urediŠablon:Poremećaji koji uključuju multiple endokrine žlijezde Šablon:Neoplazije endokrinih žlijezda