Ляпляндыя
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/LocationSapmi.png/220px-LocationSapmi.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Sami_flag.svg/220px-Sami_flag.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Sarek_Skierffe_Rapadelta.jpg/220px-Sarek_Skierffe_Rapadelta.jpg)
Ляпля́ндыя, ці Лапа́ршчына[1] (саамск.: Sápmi, Sámeednam, па-фінску: Lappi, па-швэдзку: Lappland і па-нарвэску: Lapland) — назва культурнага рэгіёна, які традыцыйна засяляюць саамы (лопары, ляпляндцы). Разьмешчаная ў Паўночнай Эўропе (поўнач Фенаскандыі). Ляпляндыя ніколі не зьяўлялася адной дзяржавай; у цяперашні час яна падзеленая паміж чатырма дзяржавамі: Нарвэгіяй, Швэцыяй, Фінляндыяй і Расеяй (Кольскі паўвостраў).
Геаграфічныя дадзеныя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Sapmi_Lappland.jpg/220px-Sapmi_Lappland.jpg)
Швэдзкая Ляпляндыя ўяўляе сабой пласкагор’е, прарэзанае шматлікімі рачнымі далінамі й горнымі цясьнінамі, што ідуць пераважна ў паўднёваўсходнім кірунку; паўночная і заходняя часткі яго занятыя адгор’ямі Келенскага хрыбта. За гэтай горнай краінай варта тэраса, усеяная азёрамі й балотамі, а за ёй — прыморская паласа, пакрытая шырокімі хваёвымі лясамі й выдатнымі пашамі. У апошняй засяроджанае аселае насельніцтва, тады як горы наведваюцца амаль выключна вандроўнымі саамамі.
Нястромкія, парослыя лесам горы (па-швэдзку: fjäll, па-нарвэску: fjell) паступова «паднімаюцца» з усходу на захад і дасягаюць на швэдзка-нарвэскай мяжы 2000 мэтраў (Кебнэкайсэ, Сарэк, Ака).
Па тэрыторыі Ляпляндыі працякаюць такія вялікія рэкі, як Турнэа, Муоніа, Кэміёкі, Оўлуёкі, Калікс Эльв, Люле Эльв, Пітэ Эльв, Тулома, Івалоёкі.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Kebnekaise_view_from_Tuolpagorni.jpg/220px-Kebnekaise_view_from_Tuolpagorni.jpg)
Па даволі значных, амаль раўналежна разьмешчаных рачных далінах швэдзкая Ляпляндыя падзяляецца на 5 гістарычных частак (Lappmark): Турнэа, Люлеа, Пітэа, Люксэле і Осэле. У першай зь іх разьмешчаная найвышэйшая вяршыня Швэцыі — Кебнэкайсэ (2111 м).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Sarek_Skierffe_Laitaure_Rapadalen.jpg/220px-Sarek_Skierffe_Laitaure_Rapadalen.jpg)
На тэрыторыі рэгіёна раскінулася тундра зь вечнай мерзлатой, высланая лішайнікамі й карлікавымі бярозамі, а таксама марошкай — улюбёным дэсэртам фінаў.
Саамскі нацыянальны парк — найбуйнейшы нацыянальны парк у Эўропе.
Адміністрацыйны падзел
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]На тэрыторыі Ляпляндыі, падзеленай паміж чатырма краінамі, разьмешчаныя адміністрацыйныя адзінкі:
- Sami Domicile Area — у губэрні (ляні) Ляпляндыя ў Фінляндыі
- Фінмарк — губэрня (фюльке) Нарвэгіі
- Нурлян — губэрня (фюльке) Нарвэгіі
- Нур-Трэндэляг — губэрня (фюльке) Нарвэгіі
- Тромс — губэрня (фюльке) Нарвэгіі
- Мурманская вобласьць — вобласьць Расеі
- Емтлянд — лэн Швэцыі
- Нарботэн — лэн Швэцыі
- Вэстэрботэн — лэн Швэцыі
Найбуйныя гарады: Кіруна, Раваніемі, Ёкмок, Арвідс’яўр, Торніа, Інары, на Кольскай паўвысьпе горад Мурманск, які зьяўляецца найбуйнейшым горадам рэгіёну.
Гістарычныя дадзеныя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]На тэрыторыі Ляпляндыі выяўленыя сьляды паляўнічай і рыбалоўчай дзейнасьці чалавека, якія адносяцца да нэаліту. Прыкладна ў 100 г. да н. э. Ляпляндыю засялялі саамы, якія былі выцесненыя швэдамі далей на поўнач у XVII стагодзьдзі. Жыхары Паўночнай Ляпляндыі плацілі даніну расейскім і нарвэскім манархам. Паўднёвая частка Ляпляндыі да 1809 г. прыналежыла Швэцыі. У наступныя гады тэрыторыя цяперашняй Фінляндыі, а зь ёй і тэрыторыя фінскай Ляпляндыі, уваходзіла ў склад Расейскай імпэрыі. Адпаведна, з 1809 г. паўднёвая Ляпляндыя была падзеленая на заходнюю (швэдзкую) і ўсходнюю (фінскую) часткі. У 1917 г. пасьля кастрычніцкага перавароту Фінляндыя атрымала незалежнасьць.
-
Герб Нарвэскай Ляпляндыі
-
Герб Швэдзкай Ляпляндыі
-
Герб Фінскай Ляпляндыі
Вонкавыя спасылкі
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- State Provincial Office of Lapland (анг.) (фін.) (швэд.)
- Парк Сарэк (рас.)