Ellen Gleditsch
Ellen Gleditsch![]() | |||
---|---|---|---|
| |||
1926 - 1929 ← Virginia Gildersleeve - Winifred Cullis → | |||
Vida | |||
Nacimientu | Mandal[1], 29 d'avientu de 1879[2] | ||
Nacionalidá |
![]() | ||
Muerte | Oslu[1], 5 de xunu de 1968[3] (88 años) | ||
Sepultura |
Vestre gravlund (en) ![]() | ||
Familia | |||
Hermanos/es | |||
Estudios | |||
Estudios |
Universidá d'Oslu Universidá de París Yale | ||
Llingües falaes | francés[4] | ||
Oficiu | química, profesora universitaria | ||
Emplegadores | Universidá d'Oslu (1929 – 1946) | ||
Premios | |||
Miembru de |
Asociación Noruega por los Derechos de las Mujeres (es) ![]() Norske Kvinnelige Akademikeres Landsforbund (es) ![]() | ||
![]() |
Ellen Gleditsch (29 d'avientu de 1879, Mandal – 5 de xunu de 1968, Oslu) foi una radioquímica noruega, y la segunda profesora muyer de Noruega. Empezó la so carrera como ayudante a Marie Curie, aportó en pionera en radiuquímica, estableciendo la vida media del radiu y ayudando a demostrar la esistencia d'isótopos.[6][7]
Biografía
[editar | editar la fonte]Nació en 1879 en Mandal, Noruega. A pesar de que se graduó na parte cimera de la so clase, los exámenes d'entrada universitarios taben prohibíos a muyeres nel so tiempu. Poro, trabayó como ayudante de farmacia capacitándose escontra un grau non académicu en química y farmacoloxía en 1902.[8] En 1905 col soporte del so mentor Eyvind Bødtker, pasó l'exame d'entrada universitariu, pero escoyó estudiar en París.[9]
Dempués d'empezar la so carrera en farmacia, empezó a estudiar radioactividá en la Sorbonne y trabayu nel llaboratoriu de Marie Curie de 1907 a 1912.[10] Nel llaboratoriu de Curie, Elln actuó con una téunica llamada cristalizaciones fraccionaries, lo cual llograba purificar radiu. El trabayu, altamente especializáu y pocos podíen completar, dexó que les sos cuotes de llaboratoriu, venciérense. Gastó cinco años d'analís con Curie y tornó inclusive dempués de dexar el llaboratoriu pa supervisar esperimentos. En 1911, recibe una "Llicenciatura en grau de ciencies" pola Sorbona y otorgar un puestu d'enseñanza universitaria en Oslo. Dempués de trabayar un añu, ganó la primer beca nunca antes dada a una muyer de l'Asociación escandinava-estauxunidense pa estudiar en EE. XX., pero foi refugada pelos centros nos que solicitó almisión.[9]
Viaxó seya comoquier, y foi capaz de trabayar nel Llaboratoriu de Bertram Boltwood en Yale Universidá, onde midió la vida media del radiu, creando una midida estándar que s'utiliza dende va munchos años.[9][10] Unu de los científicos qu'habíen orixinalmente reusado entarr en Yale, foi coautor de dos artículos con ella y en xunu de 1914, el Smith College dio-y un doctoráu honorariu pol so trabayu.[9] Ente 1913 a 1914, tornó a la Universidá d'Oslu y aportó la segunda muyer en ser escoyida a l'Academia de Ciencia d'Oslu en 1917.[10][9] Mientres los 1920s, Ellen fixo dellos viaxes a Francia p'asistir a Curie, según un viaxe a Cornwall pa investigar una mina alcontrada ellí.[11]
En 1919, cofundó l'Asociación Académica de Muyeres noruegues, pa centrase nel desenvolvimientu de ciencia y les condiciones en que les científiques trabayaben. Tamién creía que yera posible la cooperación de científicos sobre la paz. Sirvió de presidenta d'esa organización de 1924 a 1928. Xunióse, en 1920, a la Federación Internacional de Muyeres Universitaries, sirviendo como la so presidenta de 1926 a 1929, trabayando p'apurrir beques p'habilitar muyeres n'estudiar nel estranxeru.[12][13][12] En 1929, fai un viaxe a EE. XX. y de Nueva York a California col enfotu de promover beques pa muyeres.
Tres el so nomamientu como profesora en Oslo en 1929 causando discutinios, exitosamente empezó con un grupu d'estudiu de la radioactividá ellí.[12] Nos años 1930, siguió produciendo artículos n'inglés, francés, alemán y noruegu. Tamién collaboró con una serie de programes de radio pa promover y popularizar l'estudiu científicu. Na década de 1930 dirixe un llaboratoriu de radioquímica en Noruega, que yera utilizáu como un llaboratoriu soterrañu polos científicos que fuxíen del réxime Nazi. Cuándo Noruega tuvo ocupada mientres la guerra, escondió científicos y siguió utilizando la so casa pa esperimentos. Mientres una redada nel so llaboratoriu en 1943, les científiques yeren capaces de rescatar los minerales radioactivos, pos tolos sos coelgas homes taben arrestaos.[9]
retirar de la universidá en 1946. Y, empezó a trabayar con UNESCO nos sos esfuercios p'acabar analfabetismu. En 1949, ta viviegamente implicada nel comité de trabayu. Y, en 1952 foi nomada na Comisión noruega que trabayó nos controles del usu de bombes atómiques. Esi mesmu añu, arrenunció a la UNESCO en protesta pola almisión d'España sol réxime fascista de Franco como miembru. En 1962, a los 83 años, recibió un doctoráu honorariu pola Sorbona, la primer muyer en recibir tal honor.
Obra
[editar | editar la fonte]- (Con Marie Curie) Curie; Gleditsch (1908). Curie; Gleditsch (1908). «Action de l'émanation du radium sur les solutions des sels de cuivre». -y Radium 5 (8): páxs. 225. doi: .
- [http://www.youscribe.com/catalogue/rapports-et-theses/savoirs/science-de-la-nature/sur-le-radium-et-l-uranium-contenus-dans-les-mineraux-radioactifs-1507892 (enllaz rotu disponible n'Internet Archive; ver l'historial y la última versión). Sur rádiolu et l'uraniu contenus dans les mineraux radioactifs] Archiváu 2014-04-22 en archive.today, Comptes Rendus 148:1451 (1909)
- 'Proporción Ente Uraniu y Radiu nel Radiofónicos-Minerales activos', Comptes Rendus 149:267 (1909).
- Sur -y Compenetración ente l'uraniu et rádiolu dans les mineraux actifs, Radiu 8:256 (1911).
- "La Vida del Radiu". «The Life of Radium». American Journal of Science 41: páxs. 112. 1916. http://www.ajsonline.org/content/s4-41/241/112.extract.
Referencies
[editar | editar la fonte]- ↑ 1,0 1,1 Afirmao en: The Biographical Dictionary of Women in Science. Tomu: 1. Páxina: 508. Editorial: Routledge. Llingua de la obra o nome: inglés. Data d'espublización: 16 avientu 2003. Autor: Marilyn Bailey Ogilvie.
- ↑ Afirmao en: SNAC. Identificador SNAC Ark: w6q08qzm. Apaez como: Ellen Gleditsch. Data de consulta: 9 ochobre 2017. Llingua de la obra o nome: inglés.
- ↑ Norsk biografisk leksikon ID: Ellen_Gleditsch.
- ↑ «idRef» (francés). Agencia Bibliográfica de Enseñanza Superior. Consultáu'l 2 mayu 2020.
- ↑ «Une femme est nommée docteur " honoris causa"» (francés). Le Monde. Societe Editrice Du Monde (9 payares 1962). Consultáu'l 20 xunu 2024.
- ↑ 'Ellen Gleditsch'
- ↑ (1997) A Devotion to Their Science: Pioneer Women of Radioactivity. Chemical Heritage Foundation, páx. 51 ff. ISBN 978-0-941901-15-4.
- ↑ (1998) Women in Chemistry: Their Changing Roles from Alchemical Times to Mid-twentieth Century. American Chemical Society and Chemical Heritage Foundation, páx. 107–110. ISBN 0841235228.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 «The gifted crystallographer». Epigenesys. Consultáu'l 9 d'agostu de 2015.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Lykknes, A.; Kvittingen, L.; Børresen, A. K. (2005). «Ellen Gleditsch: Duty and responsibility in a research and teaching career, 1916-1946». Historical Studies in the Physical and Biological Sciences 36: páxs. 131. doi: .
- ↑ Rayner-Canham, Marelene F.; Rayner-Canham, Geoffrey W. (1997). A devotion to their science pioneer women of radioactivity. Philadelphia, Pennsylvania: Chemical Heritage Foundation, páx. 73. ISBN 978-0-773-56658-3. Consultáu'l 9 d'agostu de 2015.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 «Appreciated abroad, depreciated at home. The career of a radiochemist in Norway: Ellen Gleditsch (1879-1968)». Isis; an international review devoted to the history of science and its cultural influences 95 (4): páxs. 576–609. 2004. doi: . PMID 16011295.
- ↑ Contribuciones de Muyeres de sieglu XX a Física
Enllaces esternos
[editar | editar la fonte]- Ellen Gleditsch (enllaz rotu disponible n'Internet Archive; ver l'historial y la última versión). na Revista d'Educación Química