Malpica d'Arba
![]() |
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
- Iste articlo ye sobre un lugar de Biota en Cinco Villas. Ta atros usos se veiga Malpica.
Malpica d'Arba | |
Lugar d'Aragón | |
Entidat • País • Provincia • Comarca • Municipio |
Lugar![]() ![]() Cinco Villas Biota (Zaragoza) |
Partiu chudicial | Exeya d'os Caballers |
Población • Total |
21 hab. (2007) |
Altaria • Meyana |
640 m. |
Distancia • 60 km |
enta Zaragoza |
Codigo postal | 50695 |
Chentilicio | Malpicán / malpicana |
Fiestas | 25 de chulio |
Patrons | Sant Chaime y Santa Ana |
Parroquial • Diocesi • Arcipestrau • Parroquia |
Chaca Erla-Uncastiello Ntra. Sra. de Diasol |
Ríos | Río Arba de Luesia |
Coordenadas | |
Malpica d'Arba (Malpica de Arba en castellano) ye un lugar aragonés d'a provincia de Zaragoza situato actualment (dende 1970) en o municipio de Biota, en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.[1] Dende lo punto d'anvista eclesiastico pende d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona a traviés de l'arcipestrau d'Erla-Uncastiello.
Dica fins d'o sieglo XIX perteneixeba a lo termin municipal d'Uncastiello. O suyo nombre tradicional estió Malpica dica 1916, cuan se li adhibió l'apelativo d'Arba ta diferenciar-lo d'os atros lugars ditos Malpica. En ixas envueltas pendeba d'o desapareixito partiu chudicial de Sos d'o Rei Catolico.
Aragonés
[editar | modificar o codigo]L'aragonés ya no se charra en o lugar, pero o castellano que se i charra mantién caracteristicas d'a luenga aragonesa, belunas amanatas a l'ansotano, como o emplego d'a desinencia personal de primera persona -i en os imperfectos y os condicionals. Ye una caracteristica común a d'atros lugars de Cinco Villas, como Uncastiello, Luesia u Longars. A microtoponimia d'o lugar conserva muitos nombres en aragonés, como Ciresa, Val de Grallas, Val de Sansoro, Fuent d'o Lugar, etc.
Etimolochía
[editar | modificar o codigo]Malpica ye un nombre celta, como os atros Malpica d'a peninsula Iberica: Malpica de Bergantiños en a Provincia d'A Coruña y Malpica de Tajo en a provincia de Toledo. Bi ha unatro Malpica tamién en Cinco Villas, en Castiliscar, a on ye o nombre d'una partida a on bi ha ruinas d'una ciudat prerromana, posiblement suessetana; y l'atro Malpica aragonés ye un poligono industrial en Zaragoza.
Cheografía
[editar | modificar o codigo]Cheografía urbana
[editar | modificar o codigo]O nuclio de Malpica se troba situato dencima d'un pueyo rocoso, con dos nuclios principals: o primero, o nuclio de l'actual ilesia, ye o puesto a on d'antis mas se trobaba a primitiva fortificación debantada por os musulmans ta cosirar as actividaz d'os cristianos d'Uncastiello y Luesia, localidat ista zaguera visible dreitament dende Malpica; o segundo, a on hue se troba a dita Casa Pinta, que se debanta dencima d'a fuent d'o Diable, d'o río Arba y de l'antigo camín enta Uncastiello.
As suyas casas, construyitas con a piedra propia d'o lugar, gosan tener tres plantas d'altaria (bellunas nomás en tienen que dos) y s'estendillan entre os dos pueyos rocosos d'o lugar, estando antigament zarrato o nuclio urbán en a nueit, tenendo a dentrada prencipal por o dito Portal, que trescruza baixo as viviendas d'a dentrada d'o lugar.
Camins
[editar | modificar o codigo]Camins, pistas y senders que naixcan d'o nuclio prencipal y vaigan ta atros lugars d'a comarca.
Luesia (camín transitable con auto) | ||
Uncastiello (Ctra. local) | ![]() |
Asín (camín) |
Biota (Ctra. local) | Farasdués (camín) |
Demografía
[editar | modificar o codigo]
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito. Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE. |
Molimentos
[editar | modificar o codigo]- Ilesia de Nuestra Sinyora de Diasol de Malpica d'Arba, una ilesia de planta romanica, encara que muit esviellata en primerías d'o sieglo XVIII. Adedicada a Nuestra Sinyora d'o Día y d'o Sol, una advocación de Santa María, ye la ilesia parroquial d'o lugar.[2] debantada dencima d'un antigo pueyo que estió l'alazet d'una chicota fortificación musulmana, conserva parte d'una lapida sepulcral romana, d'una persona d'a gens Atilia,[3] fácil que a mesma familia d'o mausoleu d'os Atilios amán de Layana y Sadaba. O suyo texto diz:
- Ermita de Santa Ana.
Fiestas
[editar | modificar o codigo]Las fiestas patronals de Malpica do o 25 de chulio, en a honor de Sant Chaime o Mayor y Santa Ana.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- ↑ (es) Catálogo de pueblos y municipios de Aragón. Estadística de población y nomenclaturas toponímicas entre 1900 y 2004 (PDF), Gubierno d'Aragón, 2005, ISBN 84-7753-366-0, p.272
- ↑ (es) Parroquias del Arciprestazgo Erla-Uncastillo en o sitio web d'a Diocesi de Chaca.
- ↑ (es) Epitafio de Atilio Materno en HispaniaEpigraphica Online Database.
Vinclos externos
[editar | modificar o codigo]Se veigan as imáchens de Commons sobre Malpica d'Arba.