Gazete e walon
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Do_prum%C3%AE_%C3%A5_dierin_Chw%C3%A8s.jpg/220px-Do_prum%C3%AE_%C3%A5_dierin_Chw%C3%A8s.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/wa/thumb/a/a4/Cotcorico_gazete_1.jpg/220px-Cotcorico_gazete_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Rantoele_33.jpg/220px-Rantoele_33.jpg)
Ene gazete e walon, c' est ene gazete u èn apasseu ki si scrît e walon (avou ene miete di francès divins sacwantes).
Les gazetes éndjolikes e walon sont metowes so ene pådje tote seule.
Istwere des gazetes e walon
[candjî | candjî l’ côde wiki]Inte 1883 et 1914, gn ava pus ki 50 gazetes e walon ki skepyît e l' Walonreye. Cénk did zeles vont continouwer dins l' eter-deus-gueres. Et onk di zels, El Moxhon d' Ônea, egzistêye co e 21inme sieke.[1]
Sol prumî tîce do 20inme sieke, n aveut sacwantès vraiyès gazetes tot e walon, li parexhént totes les samwinnes («Li Clabot», «El tonea d' Tchålerwè», «Li Mårmite», «El Cok d' Awousse», «Li ban-cloke»).
N aveut ladvins des fåves, des belès letes, des couyonådes. Elle avént on franc succès. Li «Tonea d' Tchålerwè», metans, a saetchî disk' a 35.000 egzimplaires. C' esteut des gazetes foirt populaires, fwaite po rire e-z aveur bon. Divant 1910, ces rvowes la estént scrîtes sins sistinme ortografike. Elle ont tourné a cou d' poyon kécfeye a cåze do «serieus redaccionel» k' a stî coyonké a l' arivêye do sistinme Feller. Ene seule a passé inte les gotes: El Moxhon d' Ônea.
A pårti di 1937 (Les Cayés walons), on-z a veyou aspiter des rvowes e walon, avou bråmint dpus d' belès letes, et tertotes sicrîtes e Feller. Adon, ele ni rexhént pus k' tos les moes. Ont-st insi askepyî : El Bourdon (1948), Li Noer Boton (1969). Totes ces rvuwes la n' ont måy passé les 1000 egzimplaires evoyîs.
Dins les anêyes 1990, on-z a veyou skepyî ene dijhinne di novelès gazetes e walon : «Nosse Lingaedje» (1991), «Djåzans walon» (1992), «Singulîs» (1994), «Coutcouloudjoû» eyet «l' Chwès» (1995), «Li Rantoele» et l' «Academîye des Foyants»" (1996), «Walo+ gazete» (1999), «Intrez don» (2000). C' esteut soeye-t i des moetîs, soeye-t i des troemoetîs. Dins sacwantes di ces novelès rivowes la, on-z a veyou des vraiys årtikes di gazete , et pus fok des belès letes. Dins des rvowes come «Li Rantoele» u «Li Chwès», c' est cåzu tote prôze nén racontrece.
Ces noveas vnous la estént saetchîs di 150 a 800 egzimplaires, apus kel «Walo + gazete», ki vudive a 5000 egzimplaires. Mins, dins sacwants limeros di ç' gazete la, gn aveut cåzu pont d' sicrijhaedjes e walon.
Li dierinne sikepieye des gazeetes e walon, c' est «Cocorico» (2007) ki rexhe a 4500 egzimplaires (mins gn dpus d' francès ki d' walon ådvins).
Gazetes ki vudnut co asteure
[candjî | candjî l’ côde wiki]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/wa/thumb/7/72/Petrez_Bourdon.jpg/220px-Petrez_Bourdon.jpg)
- Cocorico
- El Bourdon (Èl Bourdon)
- Les Cayés Walons (Les Cahiers Wallons)
- Li ptite gazete di Måmdey (Lu P'tite Gazète)
- Nosse Lingaedje (Nosse Lingadje)
- El Moxhon d' ônea (Èl Mouchon d'Aunia)
- Li Rantoele
- Singulîs (Singuliers)
- Li Soverdea (Lë Sauvèrdia)
- Li Walone (La Wallonne).
Viyès gazetes
[candjî | candjî l’ côde wiki]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Clabot1922.jpg/220px-Clabot1922.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/wa/thumb/1/1a/Gazete_walo_plus.jpg/220px-Gazete_walo_plus.jpg)
- Academeye des Foyants (Académîye des Foyans)
- L' Aclot
- Amon nozôtes (Amon nos ôtes, Infor-Triyanon)
- L' Arsouye
- Li Ban-cloke
- Bultén walon (Bulletin wallon)
- Li Chwès (1995-2016)
- Li Clabot
- El Cok d' Awousse
- Coutcouloudjoû
- El Crikion
- Djåzans walon
- Evla
- Li Hoûlåd d' Tchålerwè
- Intrez don
- Li Mårmite
- El Moxhon d' Ônea (Èl Mouchon d'aunia)
- Li Noer Boton (Li nwêr Boton)
- Noveles des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès (Novèles dès Walons Scrîjeûs d'après l' BanBwès) (1982-2005)
- Li ptite gazete di Nameur (Li P'tite Gazète)
- Nos pinsêyes
- Li pompe ås ramons
- Li ptit Lidjwès
- Al Tchandele
- El Tchariguete
- El tonea d' Tchålerwè (L' Tonnia d' Charlerwet)
- Walo+ gazete (Walo+ gazète)
Difoûtrinne Hårdêye
[candjî | candjî l’ côde wiki]Sourdant
[candjî | candjî l’ côde wiki]- ↑ (fr) Nadine Vanwelkenhuyzen, La presse périodique en langue régionale endogène (bilan et perspectives d'avenir), Wallonnes 3/2013, pp. 2-24.