1750
Prijeđi na navigaciju
Prijeđi na pretragu
- Ovo je članak o godini 1750.
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 17. vijek – 18. vijek – 19. vijek |
Decenija: | 1720-e 1730-e 1740-e – 1750-e – 1760-e 1770-e 1780-e |
Godine: | 1747 1748 1749 – 1750 – 1751 1752 1753 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/AMH-7876-KB_Map_of_the_world.jpg/220px-AMH-7876-KB_Map_of_the_world.jpg)
Gregorijanski | 1750. (MDCCL) |
Ab urbe condita | 2503. |
Islamski | 1163–1164. |
Iranski | 1128–1129. |
Hebrejski | 5510–5511. |
Bizantski | 7258–7259. |
Koptski | 1466–1467. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1805–1806. |
• Shaka Samvat | 1672–1673. |
• Kali Yuga | 4851–4852. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4386–4387. |
• 60 godina | Yang Metal Konj (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11750. |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1750 (MDCCL) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po julijanskom kalendaru.
U posljednje vrijeme se godina 1750. koristi kao okvirna razdjelnica, odnosno posljednja godina predindustrijskog i/li prva godina industrijskog doba.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Brazil_in_1750.svg/150px-Brazil_in_1750.svg.png)
- 13. 1. - Sporazum u Madridu između španskog kralja Ferdinanda VI i portugalskog kralja Joaoa kojim su uvedene nove granice kolonijalnih posjeda dviju država u Južnoj Americi. Portugalcima je ozvaničeno ono što su zauzeli, dobijaju i dio Misiones Orientales, odakle se jezuiti moraju iseliti, a što će dovesti do Guaraní rata 1754-56.
- 14. 1. - Sulejman II Safavid je zbačen posle manje od mesec dana vladavine u Mešhedu na severoistoku Persije. Vraća se, u međuvremenu oslepljeni, Shahrokh Shah Afšarid (do 1796), ali više je figura posvađanih plemenskih poglavara.
- Afganski vladar Ahmed Šah Durani je 1750-51 na kampanji u Horasanu, osvaja Herat, neuspešno opseda Mešhed, zatim Nišapur.
- početkom god. - Regulacija Banske krajine: Marija Terezija određuje da se urede dvije pukovnije, kostajnička i glinska, zbog povećanih rashoda je povišena dika (porez) - Hrvatski sabor prima "preko volje", a krajišnici su uznemireni, šalju poslanstvo na dvor koje je uhvaćeno i u Zagrebu bačeno u okove, dogodine otvorena buna.[1]
- 4. 2. - Veliki požar u Carigradu, počevši od Kučukpazara. Ove godine je izgoreo i Bitpazar, sa zdanjem šeih-ul-islama u Bahčekapiji.[2]
- 25. 3. - Trojica ruskih oficira srpskog porekla došla u južnu Ugarsku u vrbovanje, pošto je razvojačenje šančeva svršena stvar - za sada nemaju uspeha.[3]
- 7. 4. ? - Maveeran Alagumuthu Kone, vladar u današnjem Tamil-Naduu, odbija plaćati porez Britancima - doći će do sukoba 1751-59. u kojem je poražen.
- april - Thomas Walker i družina istražuju zapad Kolonije Virdžinije za račun Lojalne kompanije koja spekuliše zemljom za naseljavanje - prvi su belci koji su prošli kroz Cumberland procep i u današnjem Kentakiju naišli na reku Kamberlend.
- 17. 4. - Revidirana Generalna privilegija za Jevreje u Pruskoj: podeljeni su u šest klasa, oni najbogatiji imaju praktično ista prava kao i ostali (u Brandenburgu živi svega 4.716 Jevreja, nešto manje od polovine u Berlinu).
- 7. 6. - Seid Abdulah-paša stigao u Sarajevo[4], u gradu dolazi do nereda nakon što je paša naredio da se zapali kuća Abdurahmana Muharemije, koji onda pokreće bunu u selima oko Tešnja.[5] Ove godine su zabranjene "pare dinaruše", one od "dobre rude" idu po dve jaspre, inače nipošto, što je velika šteta za mnoge, naročito siromašne.[4]
- 29. 6. - Nakon što su poglavari Ali Mardan Khan Bakhtiari i Karim Khan Zand zauzeli Isfahan u centralnoj Persiji, za persijskog šaha je proglašen Ismail III, unuk safavidskog vladar Soltan Hoseyna - vlada kao figura do 1773, a Karim-kan preuzima stvarnu vlast sledeće godine.
- sredinom god. - Porta izdaje ferman kojim se zabranjuje vršenje pritiska na raju da ustupa svoje zemlje čitluk-sahibijama. Janičari su "prvi u grabljenju čitluka", od raje koja se pod pritiskom poreza predaje pod "zaštitu" ili beži u Austriju[6] (→ čitlučenje).
- polovinom godine - Voltaire odlazi u Prusku, kao gost Fridriha Velikog - ostaje do 1752.
- 10. 7. - Začetak Teatra Volkov u Jaroslavlju, prvog ruskog pozorišta.
- 18. 7. - Kiril Razumovski je postavljen za hetmana Zaporoške vojske (do ukidanja pozicije 1764).
- 30. 7. - Beti, nova kraljica madagaskarskih Betsimisaraki, daje Francuzima otok Nosi Boraha, Saint-Marie, uz sjeveristočnu obalu.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Marqu%C3%AAs_de_Pombal_%281913%29.png/220px-Marqu%C3%AAs_de_Pombal_%281913%29.png)
- 31. 7. - Umro portugalski kralj João V, nasleđuje ga sin José I, zvani Reformator (do 1777). Njegovom vladom u stvari upravlja markiz Pombal.
- 15. 8. - Dvor doneo odluku o potpunom razvojačenju Potiske i Pomoriške granice, uprkos žalbi graničara, kojima se ostavlja do Miholjdana 1751. da se odluče za vojnički ili civilni stalež (tj. preseljenje ili ostanak na mestu).[7] Mnogi će dogodine otići u Banat, zatim i u Rusiju.
- 22. 8. - Patrijarh Atanasije II hirotonisao u Beogradu crnogorskog vladiku Vasilija (do 1766), pored strica Save. Vasilije zatim odlazi u Beč.[8] U Crnu Goru se vraća iduće godine, preko Beča.[9] Atanasije II je slao Vasilija u karlovačku mitropoliju zbog milostinje i da vrati neke crkvene stvari koje je sa sobom poneo Arsenije IV.
- 10. 9. - Sindiči inkvizitori u mletačkoj Dalmaciji izdali naredbu da srpski sveštenik može vršiti parohijsku službu tek posle ispita u kuriji biskupa.[10]
- 1. 10. - Dekretom Marije Terezije date povlastice Glavnoj trgovačkoj kompaniji Trsta i Rijeke, uključujući dozvolu za osnivanje kompanije koja se imala baviti industrijom šećera - riječka rafinerija šećera.[11]
- 5. 10. - Madridskim ugovorom su regulisani trgovački odnosi Britanije i Španjolske, popravljeni su odnosi dvije zemlje nakon Rata Jenkinsovog uha 1739-48.
- 14. 10. - Luj XV je odlučio izložiti 96 slika u Luksemburškoj palati - galerija postoji do 1780, anticipira muzej Louvre.
- oktobar - Nicolas-Louis de Lacaille kreće na misiju merenja meridijanskog luka na jugu Afrike (do 1752), vrši i astronomska istraživanja, imenovao je 14 južnih sazvežđa.
- jesen-zima - Protestni zborovi i zahtevi protiv ukidanja Potisko-pomoriške granice (Bečej, Čurug, Nadlak i dr.), na plebiscitarnom izjašnjavanju većina je za militarski stalež.[12]
- novembar - Zbor na Dalmatinskom Kosovu: Srbi Dalmacije i Boke kotorske biraju, bez mletačke dozvole, Simeona Končarevića za svog episkopa (hirotonisan 1751, proteran 1753).[10]
- 7. 11. - U austrijskim zemljama je uveden konvencijski talir, deset u finoj marci srebra (23,385 g), umesto rajhstalira.
- 11. 11. - Neredi u Lhasi: qingovski ambani su ubili Gyurme Namgyala, u očekivanju da će se ovaj pobuniti. Dolazi do nereda u kojima su ubijeni ambani, njihova kineska straža i jedan broj kineskih civila. Plemstvo ne podržava pobunu, Dalaj Lama VII preuzima kontrolu, kineska vojska dolazi u januaru i brutalno kažnjava vođe pobunjenika.
- 18. 11. - U Londonu otvoren Westminsterski most (novi most od 1862).
- 28. 11. - Razoran potres u Rijeci, naknadni udari do 17. 12..
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Gainsborough-Andrews.jpg/220px-Gainsborough-Andrews.jpg)
- Stanovništvo svijeta (suvremene procjene): 791,000.000
- Afrika: 106,000.000
- Azija: 502,000.000
- Evropa: 163,000.000
- Latinska Amerika: 16,000.000
- Sjeverna Amerika: 2,000.000
- Oceanija: 2,000.000
- Talir Marije Terezije: monetarna reforma srebrnog novca, 24 nove forinte = 22 i 6/21 starih.[13] Do ovog vremena u Hrvatskoj su cirkulirali i dubrovački dinar, solide i "stari horvatski novac".[14]
- Hrvatska:
- Kraljica Marija Terezija obećala da će vratiti Hrvatskoj Rijeku sa Primorjem (ostvareno 1776).[15]
- Izgrađena cesta Zagreb - Karlovac.
- Posebni odbor počinje rad na stalnom urbaru u Virovitičkoj županiji.[16]
- Počinje kampanja za unijaćenje pravoslavaca u Žumberku.
- Dubrovački novac: prestaje kovanje perpere (još jedan period 1801-03).
- Splitski nadbiskup Pacific Bizza osnovao glagoljaško sjemenište u Priku kod Omiša, uz crkvu sv. Petra (ukinuto 1879).
- Srbija:
- Mitropolit Pavle Nenadović osnovao klerikalni fond za izdržavanje škola prilozima crkvenih i narodnih krugova, radi i na osnivanju štamparije (knjige se štampaju u Rimniku u Maloj Vlaškoj)[17]
- Proslavljen završetak radova na beogradskoj tvrđavi, da bi ubrzo bilo ustanovljeno da je "nezavršeno preko sto hiljada neimarskih aršina tvrde gradnje" - ponovo slede pozivi po Balkanu za doprinos.[18]
- Približno vreme osnivanja Gnjilana, na mestu srušenog manastira.
- Prema istoriji vladike Vasilija, turska vojska Bošnjaka i Hercegovaca je napadala Crnu Goru (u "Ogledalu srpskom II" postoje pesme "Sinovi Obilića" i "Stan polako, Rogoje, mnogo ti je oboje" pod ovom godinom)[19]; narod je ubio Kajmak-pašu Mahmudbegovića i njegovog brata.[20]
- Graumannov standard novca u Pruskoj: od jedne fine kelnske marke srebra će se kovati 14 talira.
- Carstvo Ašanti: umire Opoku Ware I, nasleđuje ga Kusi Obodom (do 1764).
- 1750-70 - U srpskom crkvenom slikarstvu se ispoljava uticaj ukrajinskog ikonopisa.[21]
- 1750-69 - Vrhunac prosperiteta cincarskog naselja Moskopolja, na jugoistoku današnje Albanije - 12.000 domaćinstava sa oko 50.000 stanovnika.[22]
- Nauka i tehnika:
- Rousseauova Rasprava o znanostima i umjetnostima nagrađena na konkursu Dižonske akademije - njegovo prvo uspešno objavljeno filozofsko delo, tvrdi da umetnost i nauka kvare ljudsku moralnost.
- Denis Diderot je izdao prospekt za Encyclopédie, prvi tom sledeće godine.
- Gabriel Cramer iznosi Kramerovo pravilo za rešavanje jednačina putem determinanti.
- Johann Andreas von Segner je opisao jednu vrstu vodene turbine, Segnerovo kolo.
- 1750-52 - Ruđer Bošković i Christian Mayer mjere meridijanski luk između Rima i Riminija.
- c. Leonhard Euler i Daniel Bernoulli razvijaju Euler–Bernoullijevu teoriju greda.
- 27. 1. - Josip Voltić, jezikoslovac, leksikograf († 1825)
- 28. 2. - Ignacy Potocki, poljski političar († 1809)
- 26. 3. - Gilbert Romme, fracuski političar i matematičar († 1795)
- 28. 3. - Francisco de Miranda, venecuelanski revolucionar († 1816)
- 1. 4. - Hugo Kołłątaj, poljski političar i prosvetitelj († 1812)
- 29. 4. - Vićentije Rakić, književnik, sveštenik († 1818)
- 23. 6. - Déodat Gratet de Dolomieu, geolog († 1801)
- 25. 7. - Henry Knox, prvi sekretar rata SAD († 1806)
- 28. 7. - Fabre d'Églantine, francuski glumac, dramatičar te političar iz perioda francuske revolucije († 1794)
- 12. 8. - Matija Petar Katančić, hrvatski književnik, latinist, sveučilišni profesor poetike, arheologije i numizmatike († 1825)
- 15. 8. - Sylvain Maréchal, književnik, politički teoretik († 1803)
- 18. 8. - Antonio Salieri, kompozitor († 1825)
- 24. 8. - Letizia Ramolino, matrijarh porodice Boanaparta († 1836)
- 23. 12. - Friedrich August I, kralj Saksonije, vojvoda varšavski († 1827)
- Mitropolit beogradski Dionisije († 1828)
- 23. 1. - Ludovico Antonio Muratori, historičar (* 1672)
- 27. 1. - Ivan Trubeckoj, ruski maršal, poslednji boljar (* 1667)
- 28. 5. - Sakuramachi, bivši japanski car (* 1720)
- 26. 7. - Vasilij Tatiščev, ruski državnik, historik, osnivač gradova (* 1686)
- 28. 7. - Johann Sebastian Bach, nemački kompozitor (* 1685)
- 31. 7. - João V, kralj Portugala (* 1689)
- 31. 7. - Toma Babić, franjevac i književnik (* ca. 1680)
- 2. 9. - Nikola Lašvanin, franjevački ljetopisac (* ca. 1703)
- 17. 9. - Carl Theodorus Pachelbel, orguljaš, kompozitor (* 1690)
- 11. 11. - Gyurme Namgyal, vladar Tibeta
- 11. 11. - Apostolo Zeno, libretist (* 1668)
- 20. 11. - Maurice de Saxe, general maršal Francuske (* 1696)
- 21. 12. - Elizabeta Kristina, majka Marije Terezije (* 1691)
- Šejh Mehmed Užičanin (* ca. 1710)
- Abdulah-efendija Muzaferija, geometar i konstruktor
- ↑ Historija n. J. II, 1039-40
- ↑ ISTANBUL FIRES DURING THE OTTOMAN PERIOD AND THEIR EFFECT ON THE CITY’S TOPOGRAPHY. istanbultarihi.ist
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 240
- ↑ 4,0 4,1 Lašvanin, 233
- ↑ Historija n. J. II, 1328
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 327
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 198
- ↑ GLAVA III Mitropolija crnogorska za vrijeme mitropolita Petrovića. rastko.rs
- ↑ Historija n. J. II, 1264-5
- ↑ 10,0 10,1 Istorija s. n. IV-2, 51
- ↑ Upravna zgrada Rafinerije šećera. rijekaheritage.org
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 237
- ↑ Historija n. J. II, 944
- ↑ Historija n. J. II, 1084
- ↑ Historija n. J. II, 1095
- ↑ Historija n. J. II, 1065
- ↑ Historija n. J. II, 1162-3
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 320
- ↑ Ogledalo srpsko II. rastko.rs
- ↑ ISTORIJA O CRNOJ GORI. rastko.rs
- ↑ ПОЛОЖАЈ СРПСКОГ НАРОДА У AУСТРИЈИ ТОКОМ XVIII ВЕКА. rastko.rs
- ↑ Moskopolje - uništena hrišćanska varoš u Albaniji. rastko.rs
- Literatura
- Historija naroda Jugoslavije II, Školska knjiga Zagreb, 1959
- Istorija srpskog naroda, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), tom 2 (IV-2)
- Nikola Lašvanin: Ljetopis, priredio dr fra Ignacije Gavran, Sarajevo, Zagreb 2003