نوروز
نوروز | |
---|---|
![]() گندم دے پودے اُگانا نوروز دی مشترکہ روايتی تیاریاں وچوں اک اے۔ | |
منایا جاندا |
|
قِسم | قومی، ثقافتی، بین الاقوامی |
اہمیت | سال نو دی تعطیل تے جشن |
تریخ | مارچ 19، 20، یا 21 |
چکر | سالانہ |
سانچہ:خانہ معلومات غیر مادی ورثہ
نوروز (لغوی معنی: ’’نیا دن‘‘) ایرانی سال نو دا ناں اے، جسنوں فارسیاں دا نواں سال وی کہیا جاندا اے ۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/White_house_haft_seen.jpg/220px-White_house_haft_seen.jpg)
نوروز ایرانی نویں سال دا پہلا دن اے۔ 21 مارچ نوں نوروز منایا جاندا اے۔ ایہ دن صدیاں توں ایران (کردستان) وج منایا جاریا اے تے ایھ سیال دے انت تے نویں رت دی نشانی اے۔ ایہ دن ایران تے جتھے ایرانی اثر ہے اوہناں تھانواں تے منایا جاندا اے۔ لکھتاں وچ ایہ پہلی واری دوجی صدی وچ آیا۔ ہخامشی سلطنت وچ ایس دن نوں اہم دن منیا جاندا سی۔
شبد
[سودھو]شبد نوروز فارسی دو شبداں نو تے روز توں بنیا اے۔ نو یعنی نواں تے روز دن۔ آکے ایہ روز پرانی فارسی دے شبد روچ توں بنیا اے جیدا مطلب اے چانن۔ رلدے: سنسکرت: رچی تے لاطینی: لکس۔
اپنی بنیاد وچ ایرانی تے زرتشتیتی تہوار ہونے دے باوجود، نوروز دا تہوار دنیا بھر وچ متنوع نسلی و لسانی گروہ مناندے نيں۔ مغربی ایشیا، وسط ایشیا، قفقاز، بحیرہ اسود تے بلقان وچ ایہ تہوار 3000 سالاں توں منایا جا رہیا اے۔ بیشتر تہوار منانے والےآں دے لئی ایہ اک سیکولر تعطیل اے جو مختلف مذاہب نال تعلق رکھنے والے لوک مناندے نيں، لیکن زرتشتی، بہائی تے بعض مسلم گروہاں دے لئی ایہ مذہبی دن اے۔
نوروز بہاری اعتدالین دا دن اے تے شمالی نصف کرہ وچ بہار دے آغاز دی علامت اے۔ ایہ ایرانی تقویم دے پہلے مہینے فروردین دا پہلا دن ہُندا اے۔ ایہ عموماً 21 مارچ یا اس توں پچھلے یا اگلے دن منایا جاندا اے۔ سورج دے خط استوا سماوی نوں عبور کرنے تے دن تے رات برابر ہونے دے لمحے نوں ہر سال شمار کيتا جاندا اے تے خاندان رسومات ادا کرنے دے لئی اکٹھے ہُندے نيں۔
پس منظر
[سودھو]یہ اک قدیم ایرانی تہوار اے، جو اج وی بکثرت منایا جاندا اے۔ ایہ تہوار ایرانی مہینہ فروردین دے پہلے دن منایا جاندا اے۔ اس تہوار دی بنیاد اگرچہ پارسی مذہب اُتے مبنی اے اُتے اسنوں کئی مسلم ملکاں وچ ہن وی منایا جاندا اے۔
نويں شمسی سال تے تیرہ سو ترانوے سال دے آغاز دی مناسبت توں تبریک وتہنیت عرض کردے ہوئے نويں سال تے عید نوروز دے پہلے دن اسيں آپ توں اس دی تریخ تے اسنوں وجود وچ لیانے تے ہن تک اسنوں باقی رکھنے وچ جنہاں لوکاں نے مدد کيتی اے گفتگو کرن گے تے اس قدیم تے ایرانی جشن تے تہوار دے بارے وچ جو نہ صرف کئی صدیاں توں ایران وچ منایا جاتاہے بلکہ اس دے علل واسباب دی وجہ توں ایہ جشن دوسرے ملکاں وچ وی منایاجاتاہے ۔
ممکن اے موسم بہار دے آغاز دا جشن ارو اس موقع اُتے شہراں توں لوکاں دے باہر نکل جانے تے اجتماع دی روایت ایران دے کساناں دی اے اس لئی ایران دے کسان گذشتہ صدیاں توں اس طرح دا جشن منعقد کرکے بعض عقائد جداں حلول بہار نوں باطل اُتے کامیابی دی تشبیہ دے کے اس جشن وچ شامل کے دتا تے اسنوں ممکل طورپر ایرانی جشن وچ تبدیل کر دتا۔ قدیم زمانے توں ایہ عوامی جشن غیر سیاسی ہونے دی وجہ توں اک عام عوامی جشن وچ تبدیل ہوئے گیا تے آہشتہ آہستہ ایداں دے جشن وچ تبدیل ہوئے گیا کہ حکومتاں نے وی رسمی تقریب دے طورپراس جشن نوں منتخب کر ليا اے ۔
ایران دے معروف دانشور، ریاضی داں تے منجم ابو ریحانی دے نزدیک نوروز خلقت دی پیدائش دا جشن اے تے ایسا دن اے جو لوکاں نوں اس گل اُتے تیار کرتاہے کہ اپنی پرانی چیزاں نوں نويں چیزاں وچ تبدیل کرکے خود نوں آراستہ تے اپنی روح نوں تازگی عطاکرے۔ نوروز اکیس مارچ مطابق یکم فروردین یعنی نويں سال دے آغاز جشن دا دن اے جو بہت ہی قدیم چشن شمار ہوتااے، نويں سال دی تحویل تے بہار دے معتدل لمحات دے نال جشن نوروز دا آغاز ہوتاہے ۔
نوروز دی تریخ پیدایش تے سرچشمے دے بارے وچ صحیح معلومات نئيں نيں لیکن تریخ توں پتہ چلدا اے کہ ایران وچ جشن نوروز پنج سو اڑتِیہہ برس ق م یعنی حکومت کورش اورہخامنشی بادشاہ دے زمانے وچ رائج سی انھاں نے باقاعدہ طورپر اسنوں قومی جشن قراردتا اوراس دن اوہ فوجیاں دی ترقی، پبلک تھاںواں ، ذاتی گھراں دی پاک سازی اورمجرمین نوں معاف کرنے دے سلسلے وچ پروگرام تے تقریبات دا اہمتام کردے سن ۔ ہخامنشی بادشاہ داریوش یکم دے زمانے مین تخت جمشید وچ نوروز دی تقریب منعقد ہُندی سی تے ایتھے دے پتھراں اُتے لکھی ہوئی تحریراں توں پتہ چلتاہے کہ ہخامنشیاں دے دور وچ لوک نوروز دا جشن وڈے اہمتام دے نال مناندے سن تے پرشکوہ اجتماعات ہُندے سن ۔ ثبوت وشواہد توں پتہ چلتاہے کہ دیریوش اول نے ق م چودہ سو سولہ وچ نوروز دی مناسبت توں سونے دا سکہ بنایا تے سکہ دے اک طرف تیر چلاندے ہوئے اک فوجی دی تصویر بنائی گئی اے ۔
اشکانیان تے ساسانیان دے دور وچ وی نوروز دا جشن منایاجاتاتھا تے ایرانیاں دا اہم ترین سالانہ جشن شمار ہُندا اے، ساسانیان دے دور وچ عید نوروز دا جشن کئی دن تک منایاجاندا سی تے دو دوراں یعنی چھوٹے تے وڈے نوروز وچ تقسیم ہوجاندا سی ۔
ایران وچ اسلام دے آنے ،ایرانیاں دے مسلمان ہونے تے ساسانیاں تے آل بویہ دے بر سر اقتدار آنے دے بعدعید نوروز وڈے اہمتام تے وسیع پیمانے اُتے منایا جانے لگا۔ سلجوقیاں دے دور وچ ایرانی منجمین دے ماہرین دی اک تعداد منجملہ خیام، گاہشمار ایرانی کلنڈر دی تدوین تے قدیمی گاہشمارکلنڈر دی اصلاح دے لئی جمع ہوئے۔ منجمین دے ماہرین نے نوروزکو بہار دا پہلا دن تے فروردین دی پہلی تریخ قرار دتا تے کلنڈر نوں اس دے مطابق مرتب تے منظم کيتا۔ گاہشمار دے مطابق جو جلالی کلنڈر دے ناں توں معروف اے نوروز نوں بہار دے آغاز وچ ثابت رکھنے دے لئی ایہ طے ہويا کہ ہر چار برس وچ اک بار سال دے دناں نوں تن سو پینسٹھ دی بجائے تن سو چھیاسٹھ دن معین کیتے جاواں۔ البتہ گاہشمار جلالی کلنڈر تحریک مشروطہ توں پہلے تقریباً اک صدی پہلے باقاعدہ رائج نئيں سی بعد وچ مبدا، ناواں اورمہینےآں وچ تبدیلی دے بعد بارہ سو نواسی ہجری شمسی وچ کلنڈر دی شکل وچ رائج ہوئے گیا ۔
جلالی کلنڈر عرفی سال نوں فطری سال دے نال تطبیق کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ تے نہ صرف نوروز بہار دے اول وچ یا منجمین دی اصطلاح وچ بہار نقطہ اعتدال وچ قرار پایا اے بلکہ تام عرفی موسم حقیقی موسم دے نال منطبق ہوئے گئے ۔ یہ گل دلچسپ اے جس سال دا جلالی کلنڈر دے نال حساب کيتاجاتاہے عیسوی سال دے برخلاف ہر دس ہزار برس وچ اس وچ تے حقیقی سال دے درمیان وچ تقریباً تن دن دا فرق ہوجاتااے۔ لیکن ہمیشہ حقیقی سال دے مطابقہ ہوتاہے تے کدی وی اس توں پِچھے نئيں رہتااے۔ ايسے لئی جلالی کلنڈرماں عیسوی سال ثابت نئيں نئيں فقط سالانہ رصد دی بنیاد اُتے معین ہُندے نيں۔
ان روایات تے تاریخی دستاویزات دے علاوہ نوروز تے اس دی تریخ دے بارے وچ افسانوی کہانیاں وی نيں جو ایران دی بعض قدیمی کتاباں منجملہ شاہنامہ فردوسی تے تریخ طبری وچ موجود نيں۔ انہاں کتاباں وچ جمشید تے گاہ کیومرث نوں نوروز دے بانیاں دے عنوان توں متعارف کرایا گیا اے۔ حکوت جمشید دے دور نوں طلائی دور دے ناں توں یاد کيتا گیا اے جس وچ تمام نعمتاں موجود سن تے لوک خوش حال اوررفاہ وچ سن ۔ شاہنامہ وچ آیا اہے کہ جمشید آذربائجان توں گذردے وقت حکم دتا کہ اس دے لئی اوتھے اک تخت رکھیا جائے تے خود اپنے سر اُتے اک زرین تاج رکھکر ا سپر بیٹھ گئے تے سورج دی کرناں جدوں اس اُتے پڑاں تاں دنیا نورانی ہوئے گئی تے لوکاں نے خوش ہوکے جشن منایا اوراس دن دا ناں نو روز یعنی روز نو رکھدتا ۔
نوروز دے بارے وچ نوروز نامہ معتبر ترین کتاب اے جسنوں حکیم عمر خیام نیشا بوری نے سن چار سواسی شمسی مطابق گیارہ سو اک عیسوی وچ لکھیا اے۔ ایہ کتاب جشن روز دی پیدائش تے اس دے آداب ورسوم دے بارے وچ اے اوراس وچ نوروز توں متعلق تاریخی تے افسانوی واقعات دی طرف اشارہ کيتا گیا اے۔
خیام نے نورز نامہ وچ نوروز نوں موضوع قرار دے کے جو ایران دا قومی جشن اے خداوند متعال دی حمد وستایش دے بعدلکھیا اے کہ ميں نے اپنے اک دوست دی خواہش اُتے اسنوں لکھیا اے۔ اس وچ لکھیا اے کہ جمشید نے اس دا ناں نوروز رکھااور جشن منایا۔ اس دے بعص دوسرے بادشاہاں تے لوکاں نے انہاں دی پیروی دی ۔
چنانچہ اسيں کہہ چکے نيں نوروز دا ناں خیام دے ناں توں جڑا ہويا اے باوجود اس دے کہ اوہ اک دانشور تے فلسفی سن انھاں نے اپنے اشعار وچ دنیا دی گردش پرتوجہ دتی اے تے اسنوں اپنابنیادی نظریہ قراردتا اے۔ درحقیقت اوہ ایداں دے شخص نيں جنہاں نے اس گردش نوں دیکھیا اے تے اسنوں محسوس کيتا اے انھاں نے سال سال تے مہینےآں دی آمد، انسان دے بُڈھے ہونے تے زمانے دے گذرنے تے فانی ہونے نوں مکمل طور اُتے درک کيتا اے۔ ايسے لئی خیام نے زندگی تے نوروز دے بہار دے بارے وچ جو اشعار کہے نيں انہاں وچ تے دوسرےآں دے اشعار وچ بنیادی فرق پایاجاندا اے۔ انھاں نے موت وزندگی دے بارے وچ فلسفیانہ تے عمیق رباعیات کہی نيں ایسی رباعیات اوہ شخص کہہ سکدا اے جس نے دنیا دے بارے وچ بہت دقیق تے باریکیوں دے نال غور و فکر دی اے۔ ايسے لئی ہر سال دی آمد اُتے خیام دی یاد آندی اے جنھاں نے دنیا دا دقیق ترین کلنڈر مرتب کيتا اورسانوں خوبصورت ترین اشعار تحفے وچ دتے تے نوروز دی تریخ وی لکھ دتی تاکہ انہاں دے بعد دی نسلاں جدوں نوروز دا جشن منائيں تاں اوہ افتخار دے نال نوروز دے پرشکوہ تے قدیم جشن نوں یاد کرسکن ۔
اعتراض
[سودھو]مسلم علما دے اک طبقے نے اس جشن وچ مسلماناں دے شامل ہونے نوں غلط تے ممنوع قرار دتا اے۔[۱۷]
Gallery
[سودھو]-
7 Sin NowRoz
-
Shah-Abbas
-
Persepolis
-
persian Nowruz
-
Nowrooz
-
Nowruz 2021 in Iran
-
Navrouz 2015
-
Sabzeh
-
7 items
-
7 fruit
-
Nowrouz table
-
China
حوالے
[سودھو]- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "Nowruz conveys message of secularism, says Gowher Rizvi". United News of Bangladesh. 6 April 2018. https://web.archive.org/web/20190331132549/http://old.unb.com.bd/lifestyle-news/Nowruz-conveys-message-of-secularism-says-Gowher-Rizvi/67583. Retrieved on ۱۹ نومبر ۲۰۲۰.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "Nowruz Declared as National Holiday in Georgia". civil.ge. 21 March 2010. https://web.archive.org/web/20120918012356/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=22108. Retrieved on ۱۹ نومبر ۲۰۲۰.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۸.۰ ۸.۱ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےstan
لئی۔ - ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ "Россия празднует Навруз [Russia celebrates Nowruz]" (in Russian). Golos Rossii. 21 March 2012. http://rus.ruvr.ru/2012_03_21/69129482/.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ For Kurds, a day of bonfires, legends, and independence. Dan Murphy. 23 March 2004.
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےtajikistan
لئی۔ - ↑ [۱] Anadolu'da Nevruz Kutlamalari
- ↑ Emma Sinclair-Webb, نگہبان حقوق انسانی, "Turkey, Closing ranks against accountability", Human Rights Watch, 2008. "The traditional Nowrouz/Nowrooz celebrations, mainly celebrated by the Kurdish population in the Kurdistan Region in Iraq, and other parts of Kurdistan in Turkey, Iran, Syria and Armenia and taking place around March 21"
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ماشین حرام گویی بہ مناسبت نوروز، خاموش!
|
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- سانچے
- Articles with Infobox holidays
- Infobox holiday (other)
- نوروز
- آذربائیجان دے تہوار
- آذربائیجان وچ عوامی تعطیلات
- ازبکستان دے تہوار
- ازبکستان وچ عوامی تعطیلات
- افغانستان وچ عوامی تعطیلات
- البانیا دے تہوار
- البانیہ وچ عوامی تعطیلات
- ایران دی قومی علامات
- ایران دے تہوار
- ایرانی سبھیاچار
- بہار دی تعطیلات
- ترکمن-زبان دے باہرلے جوڑ والے مضامین
- ترکی دے تہوار
- جارجیا دے تہوار
- جارجیا وچ عوامی تعطیلات
- روس دے تہوار
- شام دے تہوار
- عراق دے تہوار
- عراق وچ عوامی تعطیلات
- فارسی لفظاں تے جملے
- فارسی سبھیاچار
- قازقستان دے تہوار
- کرغیزستان دے تہوار
- کوسووہ دے تہوار
- مارچ دی تقریبات
- نويں سال دا جشن
- کرغیزستان وچ عوامی تعطیلات
- قازقستان وچ عوامی تعطیلات
- ایران