ręka
ręka (język polski)
[edytuj]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Flickr_-_bslmmrs_-_Holding_on_to_.....jpg/220px-Flickr_-_bslmmrs_-_Holding_on_to_.....jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/U.S._Marine_Corps_Maj._Greg_Burgess%2C_an_Olympic_medalist_and_swim_coach%2C_demonstrates_an_improper_freestyle_for_participants_during_the_2012_Marine_Corps_Trials_at_Marine_Corps_Base_Camp_Pendleton%2C_Calif.%2C_Feb_120215-M-AR635-053.jpg/220px-thumbnail.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Shithead.jpg/220px-Shithead.jpg)
- wymowa:
- lp , IPA: [ˈrɛ̃ŋka], AS: [rẽŋka], zjawiska fonetyczne: nazal.• asynch. ę ; D. lm rąk [rɔŋk]
- znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
- (1.1) anat. część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców; zob. też ręka w Wikipedii
- (1.2) pot. cała kończyna górna człowieka lub małpy człekokształtnej od barku po palce
- (1.3) karc. wszystkie karty, które gracz trzyma w ręce (1.1)
- (1.4) sport. w piłce nożnej: niedozwolone zagranie ręką (1.1)
- odmiana:
- (1.1-4)
przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga mianownik ręka ręce dopełniacz ręki rąk celownik ręce rękom biernik rękę ręce narzędnik ręką rękami / rękoma miejscownik ręce / ręku rękach / przest. rzad. ręku[1] wołacz ręko ręce
- przykłady:
- (1.1) i Podaliśmy sobie ręce.
- (1.2) i Moim najbardziej niemiłym doświadczeniem było otwarte złamanie ręki w zeszłym roku.
- (1.3) i W ręce miałem dwa asy, króla pik i damę kier.
- składnia:
- kolokacje:
- (1.1) ręce do góry • wziąć coś w rękę / do ręki • mieć coś w ręce / ręku • mieć coś po lewej / prawej ręce (czyli: mieć coś z lewej / prawej strony)
- (1.3) wychodzić / wyjść z ręki
- hiperonimy:
- hiponimy:
- holonimy:
- meronimy:
- wyrazy pokrewne:
- rzecz. ręczny mrz, podręcznik m, ręcznik m, rękaw m, rękawica ż, rękawiczka ż, rękojmia ż, poręczenie n, poręka ż, zaręczyny, zrękowiny, ręczna ż
- czas. ręczyć ndk., poręczać ndk., wręczać ndk., wyręczać ndk., zaręczać ndk., zaręczać się ndk.
- przym. odręczny, podręczny, poręczny, ręczny, zaręczynowy
- przysł. ręcznie, odręcznie
- związki frazeologiczne:
- brać w swoje ręce / wziąć w swoje ręce • bronić się rękami i nogami • być na rękę • być narzędziem w rękach / być ślepym narzędziem w czyichś rękach • być pod ręką • być w rękach • być w dobrych rękach • być w złych rękach • czekać z założonymi rękami / czekać z założonymi rękoma • da się policzyć na palcach jednej ręki • dawać lekką ręką / dać lekką ręką • dawać wolną rękę / dać wolną rękę • dać ciepłą ręką • dać sobie rękę uciąć • dostać ciepłą ręką • drewniana ręka • gołymi rękami • gospodarować z ołówkiem w ręku • grać na cztery ręce • hojną ręką • iść na rękę / pójść na rękę • iść ręka w rękę • jak (jakby) ręką odjął • jeść z ręki • kleić się do rąk • kłaść rękę / położyć rękę • konkurent do ręki • lecieć przez ręce • lewe ręce • machnąć ręką • mieć ciężką rękę / ciężka ręka • mieć czyste ręce • mieć długie ręce • mieć dwie lewe ręce • mieć dziurawe ręce / dziurawe ręce / mieć gliniane ręce / gliniane ręce • mieć fach w ręku • mieć krew na rękach • mieć lekką rękę • mieć lepkie ręce • mieć maślane ręce • mieć o co ręce zaczepić • mieć pełne ręce roboty • mieć pod ręką • mieć ręce i nogi • mieć ręce jak z marchwi / mieć ręce z marchwi • mieć skrępowane ręce • mieć smołę w ręku • mieć szczęśliwą rękę • mieć śliskie ręce • mieć w ręku • mieć w ręku kawałek chleba • mieć wolną rękę • mieć złote ręce • mieć związane ręce • na własną rękę • na wyciągnięcie ręki • nawinąć się pod rękę • nie czuć rąk • nie mieć o co rąk zaczepić • nie móc ruszyć (ani) ręką, ani nogą • nie wiedzieć, w co ręce włożyć • niech ręka boska broni • niewidzialna ręka • niewidzialna ręka rynku • niewprawna ręka • nosić na rękach • obudzić się z ręką w nocniku • od ręki • oddać rękę • odmówić ręki • odtrącić czyjąś rękę • ofiarować rękę • opuścić ręce • paść z ręki / paść z rąk • patrzeć na ręce • pod ręką • podać rękę • podać sobie ręce • podnosić rękę / podnieść rękę • podpisywać się obiema rękami • położyć rękę • posmarować rękę • powitać kosmatą ręką • pozbywać się lekką ręką / pozbyć się lekką ręką • pójść na rękę • prawa ręka • precz z rękami! • pretendent do ręki • prosić o rękę • prowadzić za rękę • przechodzić przez ręce • przechodzić z rąk do rąk • przemówić do ręki • przyjąć z otwartymi rękoma / przyjąć z otwartymi rękami • przykładać rękę / przyłożyć rękę • przyschnąć do ręki • ręce do góry! • ręce opadają • ręce przy sobie! • ręka macosza • ręka rękę myje • ręka swędzi • ręka świerzbi • ręka w rękę • ręka, noga, mózg na ścianie • robić cudzymi rękami • robić lekką ręką • robota pali się w rękach • rozkładać ręce / rozłożyć ręce • rozwiązać ręce • rządzić żelazną ręką • siedzieć z założonymi rękami • składać w ręce • skupiać w swoich rękach • smarować / posmarować rękę • splamić ręce • spoczywać w rękach • starać się o rękę • trzymać jak umarły ręką • trzymać rękę na pulsie • umywać ręce • urabiać sobie ręce / urabiać sobie ręce po łokcie • w dobre ręce / w dobrych rękach • wpaść w ręce • wracać z gołymi rękami / wracać z pustymi rękami • wychodzić spod ręki / wyjść spod ręki • wychodzić obronną ręką / wyjść obronną ręką • wyciągać rękę • wyciągać kasztany z ognia czyimiś rękami • wyciągnąć rękę • wydawać lekką ręką • wypuścić z rąk • wziąć do ręki • wziąć sprawę w swoje ręce / wziąć sprawę we własne ręce • z pierwszej ręki • z pocałowaniem ręki • z ręką na sercu • zabierać lekką ręką • zacierać ręce • załamywać ręce / załamać ręce • zginąć z czyjejś ręki / zginąć z czyichś rąk • złapać za rękę • zostawić wolną rękę • żyć z ołówkiem w ręku • żyć z pracy własnych rąk • z ręki
- uwagi:
- zob. też ręka w Wikicytatach
- zobacz też: Indeks:Polski - Części ciała
- oboczne formy N. lm „rękoma” i Ms. lm (dziś również lp[3]) „ręku” są pozostałością po dawniej liczbie podwójnej, która określała przedmioty występujące w parach[4][5][6]
- M. liczby mnogiej „ręce” jest dawną formą liczby podwójnej. Forma regularna liczby mnogiej brzmiałaby „ręki”, jednak takie słowo nie jest używane[7].
- tłumaczenia:
- afrykanerski: (1.1) hand
- alabama: (1.2) ilbi
- angielski: (1.1) hand; (1.2) arm
- arabski: (1.1) يد ż, marok. arab. إيد
- baskijski: (1.1) esku; (1.2) beso
- białoruski: (1.1) рука ż
- bułgarski: (1.2) ръка ż
- buruszaski: (1.1) ren
- chiński standardowy: (1.1) 手 (shǒu)
- chorwacki: (1.1) ruka ż
- czeski: ruka
- czuwaski: (1.1) алӑ
- dolnołużycki: (1.1) ruka ż
- duński: (1.1) hånd w; (1.2) arm w; (1.3) hånd w
- esperanto: (1.1) mano
- estoński: (1.1) käsi
- farerski: (1.1) hond ż
- fenicki: (1.1) 𐤉𐤃; (1.2) 𐤉𐤃
- fiński: (1.1) käsi
- francuski: (1.1) main ż
- galicyjski: (1.1) man ż
- górnołużycki: (1.1) ruka ż
- grenlandzki: (1.1) assak
- gruziński: (1.1) ხელი (kheli)
- hawajski: (1.1) lima
- hebrajski: (1.1) יד ż (jad)
- hiszpański: (1.1) mano ż
- ido: (1.1) manuo
- interlingua: (1.1) mano
- islandzki: (1.1) hönd ż
- itelmeński: (1.1) хк’әч
- jaćwieski: (1.1) hantus
- japoński: (1.1) 手 (て, te); (1.3) 手札 (てふだ, tefuda); (1.4) ハンド (hando)
- jidysz: (1.1) האַנט ż (hant)
- karelski: (1.1) käzi
- kaszubski: (1.1) rãka ż
- kataloński: (1.1) mà ż
- kazachski: (1.1) кол
- litewski: (1.1) ranka ż
- łaciński: (1.1) manus m; (1.2) manus m
- łotewski: (1.1) roka ż
- macedoński: (1.1) рака ż
- marathi: (1.2) बाहू m
- niderlandzki: (1.1) hand ż
- niemiecki: (1.1) Hand ż
- nowogrecki: (1.1) χέρι n (chéri)
- ormiański: (1.1) ձեռք (jeṙkʿ)
- osetyjski: (1.1) арм
- polski język migowy: (w zapisie SignWriting)
- portugalski: (1.1) mão
- rosyjski: (1.1) рука́ ż
- rumuński: (1.1) mână ż
- sanskryt: (1.1) हस्त m (hasta-)
- slovio: (1.1) ruka (рука)
- słowacki: (1.1) ruka
- sranan tongo: (1.1) anu
- staro-cerkiewno-słowiański: (1.1) рѫка ż
- staroegipski: (1.1)
(ꜥ); (1.2)
(ꜥ)
- suahili: (1.1) mkono
- szkocki: (1.1) haun; (1.2) airm
- szkocki gaelicki: (1.1) làmh ż
- szwedzki: (1.1) hand w
- turecki: (1.1) el
- ukraiński: (1.1) рука ż
- umbundu: (1.1) eka
- wilamowski: (1.1) haond, klaps ż
- włoski: (1.1) mano ż
- wolof: (1.1) loxo
- źródła:
- ↑
Hasło „ręka” w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
- ↑ Agnieszka Krygier-Łączkowska, Europejczycy, Słowianie, Polacy. Na czym polega pokrewieństwo językowe? (Propozycja rozdziału podręcznika do nauczania treści historycznojęzykowych na studiach I stopnia), „Kwartalnik Językoznawczy” 2011/1 (5), s. 98.
- ↑
Porada „w ręku – w ręce” w: Poradnia językowa PWN.
- ↑ Jaka forma jest poprawna: na ręce czy na ręku, rękami czy rękoma? w: Poradnia językowa UŚ.
- ↑
Porada „kiedy obiema, kiedy oboma?” w: Poradnia językowa PWN.
- ↑
Hasło „Ręka” w: Słownik języka polskiego, red. Aleksander Zdanowicz i in., M. Orgelbrand, Wilno 1861, s. 1354.
- ↑ Co w mowie piszczy: „Rękoma”, „rękami”