Wyka ptasia
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Podrodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
wyka ptasia |
Nazwa systematyczna | |
Vicia cracca L. Sp. pl. 2:735. 1753 |
Wyka ptasia (Vicia cracca L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny bobowatych. Rodzimym obszarem jej występowania jest Azja i Europa, ale rozprzestrzenił się też w innych regionach świata[3]. W Polsce pospolity na całym niżu i w niższych położeniach górskich.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Tufted_vetch_800.jpg/250px-Tufted_vetch_800.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Vicia_cracca_MHNT.BOT.2005.0.968.jpg/250px-Vicia_cracca_MHNT.BOT.2005.0.968.jpg)
- Pokrój
- Bylina czepiająca się innych roślin za pomocą wąsów.
- Łodyga
- Wiotka, pokładająca się, rozgałęziona, graniasta, przylegająco owłosiona, o długości do 1,2 m. Pod ziemią roślina posiada rozgałęzione kłącze.
- Liście
- Nieparzysto-pierzaste złożone z 6–12 par listków[4]. Listki podługowate, orzęsione. Listek szczytowy oraz pierwsza para listków przekształcone są w wąsy czepne. U nasady liścia złożonego strzałkowate, całobrzegie przylistki.
- Kwiaty
- Jednostronne, wyrastające na szypułce w kącie liścia, tej samej długości, lub znacznie dłuższe od niego grono. Złożone jest z 15–40 siedzących lub krótkoszypułkowych kwiatów motylkowych. Kwiaty bezwonne, długości ponad 12 mm, korona niebieskofioletowa[4] z plamą na łódeczce i ciemnymi wybarwieniami na skrzydełkach i żagielku.
- Owoc
- Strąk zakończony dzióbkiem. Ma długość 10–25 mm i gładkie, lśniące wnętrze łupiny.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina, hemikryptofit. Roślina miododajna, nektar powstaje w miodnikach u nasady rurki pręcików. Kwitnie od czerwca do września.
- Siedlisko
Łąki, lasy, zarośla, przydroża. W górach występuje po regiel górny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Molinio-Arrhenetheretea[5].
Kwiat jest przystosowany do zapylania krzyżowego przez owady o długim aparacie gębowym, głównie duże trzmiele. Tylko one mogą dostać się do nektaru. Pod ciężarem owada siadającego na łódeczce wysuwa się słupek, który pod znamieniem ma gęste włoski z przyklejonym pyłkiem z pręcików (roślina jest przedprątna, nie może więc w tym czasie zapylić się własnym pyłkiem). Pyłek ten przykleja się do brzusznej strony owada i może być przez niego przeniesiony na inny kwiat wyki, w którym słupek jest już dojrzały. Mniejsze trzmiele nie mogąc się dostać do nektaru, często wygryzają otwór w dolnej części kwiatu nie pośrednicząc w jego zapylaniu.
- Cechy fitochemiczne
Roślina lekko trująca. Nasiona zawierają wicjaninę toksyczną dla zwierząt (szczególnie koni)[6].
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]Wyróżnia się trzy podgatunki[3]:
- Vicia cracca L. subsp. cracca, syn. Vicia grossheimii Ekutim
- Vicia cracca L. subsp. incana (Gouan) Rouy, syn. Vicia incana Gouan
- Vicia cracca L. subsp. japonica Miq.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Na łąkach jest cenną rośliną pastewną. Jednak nadaje się do spasania tylko przed wytworzeniem strąków, nasiona są bowiem szkodliwe dla bydła.
- Ziele Herba Viciae było stosowane w medycynie ludowej[6].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-26] (ang.).
- ↑ a b Vicia cracca L. w bazie danych: GRIN (Germplasm Resources Information Network) na http://www.ars-grin.gov (ang.)
- ↑ a b Teofil Gołębiowski: Rośliny gór i pogórzy. Warszawa: Wydawnictwo"Sport i Turystyka", 1990, s. 110. ISBN 83-217-2710-7.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ a b Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- D. Gayówna, Ewa Śliwińska: Rośliny łąk. Warszawa: PZWS, 1960.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- BioLib: 39945
- EoL: 704171
- EUNIS: 172128
- Flora of China: 200012353
- Flora of North America: 200012353
- FloraWeb: 6302
- GBIF: 2975287
- identyfikator iNaturalist: 52471
- IPNI: 73031-3
- ITIS: 26335
- NCBI: 3905
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-9103
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30263827-2
- Tela Botanica: 71543
- identyfikator Tropicos: 13034716
- USDA PLANTS: VICR
- CoL: 5BCMF