Wybory prezydenckie w Polsce w 2000 roku
Państwo | |||
---|---|---|---|
Rodzaj | |||
Data przeprowadzenia |
8 października 2000 | ||
Data zarządzenia |
16 czerwca 2000 | ||
Podstawa prawna | |||
Głosowanie | |||
| |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Uchwa%C5%82a_Pa%C5%84stwowej_Komisji_Wyborczej_z_dnia_9_pa%C5%BAdziernika_2000_r._w_sprawie_stwierdzenia_wyniku_wybor%C3%B3w_Prezydenta_Rzeczypospolitej_Polskiej.jpg/150px-Uchwa%C5%82a_Pa%C5%84stwowej_Komisji_Wyborczej_z_dnia_9_pa%C5%BAdziernika_2000_r._w_sprawie_stwierdzenia_wyniku_wybor%C3%B3w_Prezydenta_Rzeczypospolitej_Polskiej.jpg)
Wybory prezydenckie w Polsce w 2000 odbyły się 8 października. O urząd prezydenta ubiegało się początkowo 13 kandydatów, jednak Jan Olszewski wycofał swą kandydaturę przed wyborami na rzecz Mariana Krzaklewskiego[2]. Frekwencja wyborcza wyniosła 61,12%[3].
Nie odbyła się II tura wyborów, ponieważ po raz pierwszy w historii bezpośrednich wyborów prezydenckich w Polsce, jeden z kandydatów otrzymał w I turze ponad 50% ważnie oddanych głosów. Pierwszy raz w historii III RP (po 1989) doszło do reelekcji urzędującego prezydenta.
Komitety wyborcze
[edytuj | edytuj kod]Zarejestrowano następujące komitety wyborcze kandydatów z wymaganą liczbą 1000 podpisów[4]:
- Marian Antosz – specjalista rehabilitacji leczniczej
- Marek Ciesielczyk – wiceprzewodniczący rady miasta Tarnowa
- Krystyna Górniak – radna gminy Warszawa-Centrum i dzielnicy Mokotów
- Dariusz Grabowski – poseł i prezes Stronnictwa Polska Racja Stanu
- Piotr Ikonowicz – poseł i przewodniczący Polskiej Partii Socjalistycznej
- Jarosław Kalinowski – poseł i prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego, były wicepremier
- Janusz Korwin-Mikke – prezes Unii Polityki Realnej, były poseł
- Marian Krzaklewski – poseł i przewodniczący klubu parlamentarnego Akcji Wyborczej Solidarność z Ruchu Społecznego AWS
- Aleksander Kwaśniewski – urzędujący prezydent
- Andrzej Lepper – przewodniczący Samoobrony RP
- Jan Łopuszański – poseł i prezes Porozumienia Polskiego
- Andrzej Olechowski – ekonomista, były minister
- Jan Olszewski – poseł i prezes Ruchu Odbudowy Polski, były premier
- Mieczysław Pawlak – prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego (Mikołajczykowskiego), były poseł
- Bogdan Pawłowski – przedsiębiorca
- Marian Rembelski – nauczyciel
- Bogusław Rybicki – działacz Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego
- Bolesław Tejkowski – przewodniczący Polskiej Wspólnoty Narodowej
- Lech Wałęsa – przewodniczący Chrześcijańskiej Demokracji III RP, były prezydent
- Zbigniew Wesołowski – stoczniowiec, pedagog, właściciel wydawnictwa „Heliograf”
- Tadeusz Wilecki – działacz Stronnictwa Narodowego
Tło kampanijne
[edytuj | edytuj kod]Charakterystyka zarejestrowanych kandydatów
[edytuj | edytuj kod]Aleksander Kwaśniewski – wiele miesięcy przed rozpoczęciem kampanii Aleksander Kwaśniewski cieszył się poparciem ponad 70% społeczeństwa. Podczas kampanii wyborczej przypominano jego dorobek, m.in. przyjęcie Polski do NATO, poprawną kohabitację z rządem AWS-UW oraz kontakty międzynarodowe. Urok osobisty i talent polityczny miały rekompensować brak wyższego wykształcenia. Błędy i niezręczności zjednywały Aleksandrowi Kwaśniewskiemu sympatię wyborców. Kampania prezydenta miała charakter pozytywny i spokojny[5]. Sam kandydat podczas wiecu wyborczego na Suwalszczyźnie wypowiedział się na temat wprowadzenia renty socjalnej dla starszych bezrobotnych, co wywołało nerwowe reakcje w sztabie AWS. Główne hasło wyborcze prezydenta brzmiało „Dom wszystkich Polska”[6]. W kampanię prezydenta zaangażowały się SLD i Unia Pracy, zbierając podpisy i rozdając około 2 miliony pocztówek. Prezydent odmówił debaty z kandydatami przed I turą wyborów. Wśród popierających kandydaturę prezydenta byli m.in. Maryla Rodowicz, Cezary Pazura czy Irena Santor[7]. Pod koniec sierpnia był on liderem sondaży, miał 66% zwolenników[8]. Największy spadek poparcia przyniosła Aleksandrowi Kwaśniewskiemu sprawa wizyty w 1997 w Kaliszu, podczas której Marek Siwiec wykonał na polecenie prezydenta gesty powitalne związane z osobą Jana Pawła II[9]. Skutkiem taśmy była utrata około 10% poparcia, krytyka ze strony biskupów oraz uchwały o uznaniu prezydenta za persona non grata przez rady miast rządzonych przez AWS[10].
Andrzej Olechowski – kandydat obywatelski popierany przez wielu znanych Polaków. Poparcia udzielili mu m.in. Czesław Miłosz, Jan Nowak-Jeziorański, Zbigniew Religa czy Zbigniew Hołdys. W kampanii Andrzej Olechowski był pokazywany spacerujący ze współpracownikami ulicami miast. W kampanię zaangażował się przewodniczący Unii Wolności, a jego głównym elektoratem była większość elektoratu tej partii (choć ona sama nie udzieliła mu poparcia). Hasło kandydata brzmiało „Przejdźmy do konkretów”[7]. Jego kandydatura była marginalizowana przez sztaby wyborcze Aleksandra Kwaśniewskiego i Mariana Krzaklewskiego. Pod koniec sierpnia zajmował 2. miejsce z wynikiem 11% zwolenników[8].
Marian Krzaklewski – był kandydatem obozu „Solidarności”. Głównym celem kampanii było umocnienie prawicowego elektoratu. Był postrzegany jako działacz związkowy niestroniący od radykalnych metod walki[11]. Miał wysoki negatywny elektorat sięgający 40%[7]. Kandydat prowadził kampanię negatywną wymierzoną w urzędującego prezydenta. Między innymi wykorzystano wypowiedzi na okoliczność 20. rocznicy powstania „Solidarności”, czy też kwestię zakupu mieszkania w Warszawie o powierzchni 78 m² za 5% wartości z 1990[8]. Najcięższy wymiar miała wspomniana przy okazji Aleksandra Kwaśniewskiego sprawa wizyty prezydenta w 1997 w Kaliszu[9]. Problemem kandydata był nieformalny wpływ na rząd i odpowiedzialność za jego działania. Kandydat w kampanii złożył obietnicę powszechnego uwłaszczenia. Pierwotnie hasłem kampanii było „Krzak – Tak”, zostało ono zastąpione hasłem „Bezpieczna przyszłość – rodzina na swoim”. Wśród osobistości zwolennikami Mariana Krzaklewskiego byli: Tomasz Strzembosz, Wojciech Kilar czy Jan Pietrzak[11]. Pod koniec sierpnia miał 9% zwolenników[8].
Andrzej Lepper – kandydat Samoobrony wielokrotnie organizujący rolnicze protesty. W 1999 zyskał szerokie poparcie z uwagi na kryzys na rynku mięsnym. Na skutek nagłośnienia protestów przez niechętną rządowi telewizję publiczną marginalny kandydat zyskał poparcie nie tylko wśród mieszkańców wsi. W kampanii głosił, że w Polsce mamy do czynienia z ludobójstwem ekonomicznym[12].
Jarosław Kalinowski – kandydat PSL, absolwent Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i były wójt gminy Słomianka. Hasło wyborcze kandydata brzmiało „Czas na zmiany”[13]. W kampanii obok mieszkańców wsi starał się pozyskać dla swojej kandydatury mieszkańców małych miast[14]. Kandydat unikał krytyki lidera Samoobrony[12].
Lech Wałęsa – po przegranej w wyborach prezydenckich w 1995 w kolejnych wyborach były prezydent nie miał szans na wygraną. Według sondażu CBOS z 2 sierpnia był liderem w rankingu polityków, na których Polacy na pewno nie będą głosować[12]. Jego osobę wskazało 61% badanych. Pod koniec sierpnia miał 2% zwolenników[8].
Wśród pozostałych kandydatów byli liderzy i inni przedstawiciele marginalnych ugrupowań politycznych, m.in. konserwatywno-liberalny eurosceptyk Janusz Korwin-Mikke, były prawicowy premier Jan Olszewski, socjalista Piotr Ikonowicz oraz narodowcy: Dariusz Grabowski, generał Tadeusz Wilecki i Bogdan Pawłowski[15].
Lustracja
[edytuj | edytuj kod]W kampanii pojawiła się sprawa lustracji kandydatów. Sprawa budziła emocje z uwagi na zarzuty wobec Lecha Wałęsy i Aleksandra Kwaśniewskiego. Nowa ustawa lustracyjna powodowała, że w przypadku stwierdzenia kłamstwa lustracyjnego sąd lustracyjny mógł wydać wyrok zakazujący startu w wyborach. Pozytywne rozpatrzenie sprawy lustracji zamknęło wątek w kampanii[15].
Prawybory w Nysie
[edytuj | edytuj kod]Przed wyborami prezydenckimi odbyły się prawybory w Nysie. Mimo że lider sondaży nie pojawił się w dniu głosowania, a sztab konkurenta zrobił mu antyreklamę z wódką goleniówką, nawiązując do wizyty w Charkowie, zdobył on ponad 53,7% głosów[15].
Wyniki oficjalnych kandydatów
[edytuj | edytuj kod]Aleksander Kwaśniewski | Andrzej Olechowski | Marian Krzaklewski | Jarosław Kalinowski | Andrzej Lepper | Janusz Korwin-Mikke |
Lech Wałęsa | Jan Łopuszański | Dariusz Grabowski | Piotr Ikonowicz | Tadeusz Wilecki | Bogdan Pawłowski | Frekwencja | ||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % | # | % |
dolnośląskie | 804 548 | 59,37% | 234 307 | 17,29% | 193 359 | 14,27% | 37 564 | 2,77% | 32 696 | 2,41% | 19 367 | 1,43% | 11 743 | 0,87% | 8456 | 0,62% | 6906 | 0,51% | 2784 | 0,21% | 2280 | 0,17% | 1146 | 0,08% | 1 355 156 | 60,60% |
kujawsko-pomorskie | 614 307 | 63,77% | 129 817 | 13,48% | 107 587 | 11,17% | 46 891 | 4,87% | 30 577 | 3,17% | 10 838 | 1,13% | 8630 | 0,90% | 6094 | 0,63% | 4301 | 0,45% | 1963 | 0,20% | 1551 | 0,16% | 730 | 0,08% | 963 286 | 62,08% |
lubelskie | 437 254 | 44,58% | 120 545 | 12,29% | 160 156 | 16,33% | 165 310 | 16,85% | 54 448 | 5,55% | 13 109 | 1,34% | 8236 | 0,84% | 10 274 | 1,05% | 5627 | 0,57% | 2384 | 0,24% | 2348 | 0,24% | 1215 | 0,12% | 992 537 | 59,04% |
lubuskie | 302 108 | 65,83% | 64 834 | 14,13% | 54 762 | 11,93% | 11 943 | 2,60% | 10 587 | 2,31% | 5532 | 1,21% | 3793 | 0,83% | 1549 | 0,34% | 1992 | 0,43% | 887 | 0,19% | 621 | 0,14% | 336 | 0,07% | 463 167 | 61,02% |
łódzkie | 702 442 | 56,38% | 182 351 | 14,64% | 156 408 | 12,55% | 96 241 | 7,72% | 51 901 | 4,17% | 21 085 | 1,69% | 11 126 | 0,89% | 10 214 | 0,82% | 6216 | 0,50% | 3655 | 0,29% | 2743 | 0,22% | 1572 | 0,13% | 1 260 492 | 61,45% |
małopolskie | 609 687 | 41,49% | 349 834 | 23,81% | 325 240 | 22,13% | 76 503 | 5,21% | 36 733 | 2,50% | 24 673 | 1,68% | 20 376 | 1,39% | 13 273 | 0,90% | 6839 | 0,47% | 2665 | 0,18% | 2268 | 0,15% | 1261 | 0,09% | 1 489 509 | 62,22% |
mazowieckie | 1 088 018 | 45,50% | 484 562 | 20,71% | 395 626 | 16,91% | 191 095 | 8,17% | 62 267 | 2,66% | 40 877 | 1,75% | 24 967 | 1,07% | 27 181 | 1,16% | 12 718 | 0,54% | 5629 | 0,24% | 3893 | 0,17% | 3103 | 0,13% | 2 423 226 | 61,41% |
opolskie | 225 373 | 54,80% | 77 545 | 18,86% | 61 590 | 14,98% | 15 288 | 3,72% | 13 208 | 3,21% | 6108 | 1,49% | 6297 | 1,53% | 2270 | 0,55% | 1963 | 0,48% | 768 | 0,19% | 481 | 0,12% | 357 | 0,09% | 416 354 | 51,28% |
podkarpackie | 370 764 | 39,34% | 141 942 | 15,06% | 251 047 | 26,64% | 90 230 | 9,57% | 41 424 | 4,40% | 12 162 | 1,29% | 9631 | 1,02% | 13 014 | 1,38% | 7295 | 0,77% | 1614 | 0,17% | 2241 | 0,24% | 1057 | 0,11% | 955 024 | 61,53% |
podlaskie | 236 593 | 44,96% | 71 230 | 13,54% | 118 171 | 22,46% | 57 421 | 10,91% | 21 626 | 4,11% | 6137 | 1,17% | 4260 | 0,81% | 5509 | 1,05% | 2622 | 0,50% | 1133 | 0,22% | 1077 | 0,20% | 424 | 0,08% | 531 682 | 58,49% |
pomorskie | 498 589 | 49,57% | 235 571 | 23,42% | 175 513 | 17,45% | 26 199 | 2,60% | 24 578 | 2,44% | 16 328 | 1,62% | 13 408 | 1,33% | 7154 | 0,71% | 4574 | 0,45% | 1697 | 0,17% | 1305 | 0,13% | 891 | 0,09% | 1 016 538 | 62,83% |
śląskie | 1 325 408 | 59,56% | 411 435 | 18,49% | 315 426 | 14,17% | 41 089 | 1,85% | 40 054 | 1,80% | 31 310 | 1,41% | 25 577 | 1,15% | 11 982 | 0,54% | 11 792 | 0,53% | 6129 | 0,28% | 3180 | 0,14% | 1911 | 0,09% | 2 247 039 | 60,84% |
świętokrzyskie | 355 071 | 60,51% | 63 596 | 10,84% | 62 271 | 10,61% | 60 444 | 10,30% | 23 465 | 4,00% | 6804 | 1,16% | 3858 | 0,66% | 4956 | 0,84% | 3225 | 0,55% | 1610 | 0,27% | 896 | 0,15% | 631 | 0,11% | 593 591 | 58,85% |
warmińsko-mazurskie | 393 426 | 63,67% | 85 007 | 13,76% | 73 156 | 11,84% | 26 639 | 4,31% | 18 813 | 3,04% | 7049 | 1,14% | 4441 | 0,72% | 4077 | 0,66% | 2725 | 0,44% | 1273 | 0,21% | 813 | 0,13% | 517 | 0,08% | 623 932 | 58,13% |
wielkopolskie | 1 010 056 | 61,54% | 253 736 | 15,46% | 182 069 | 11,09% | 86 806 | 5,29% | 52 593 | 3,20% | 19 400 | 1,18% | 14 656 | 0,89% | 9303 | 0,57% | 6593 | 0,40% | 2814 | 0,17% | 1978 | 0,12% | 1304 | 0,08% | 1 657 874 | 66,54% |
zachodniopomorskie | 493 668 | 64,01% | 124 802 | 16,18% | 85 771 | 11,12% | 17 325 | 2,25% | 22 297 | 2,89% | 10 955 | 1,42% | 6398 | 0,83% | 3215 | 0,42% | 3490 | 0,45% | 1601 | 0,21% | 993 | 0,13% | 662 | 0,09% | 777 975 | 60,14% |
Polska | 9 485 224 | 53,90% | 3 044 141 | 17,30% | 2 739 621 | 15,57% | 1 047 949 | 5,95% | 537 570 | 3,05% | 252 499 | 1,43% | 178 590 | 1,01% | 139 682 | 0,79% | 89 002 | 0,51% | 38 672 | 0,22% | 28 805 | 0,16% | 17 164 | 0,10% | 17 598 919 | 61,12% |
Aleksander Kwaśniewski wygrał wybory we wszystkich szesnastu województwach (utworzonych niecałe dwa lata wcześniej). Pod względem powiatów urzędujący wtedy prezydent zwyciężył w prawie wszystkich powiatach z wyjątkiem:
- łomżyńskiego i wysokomazowieckiego (województwo podlaskie) – wygrana Jarosława Kalinowskiego z PSL;
- miasta Sopot – w tym mieście najlepszy był Andrzej Olechowski (kilka miesięcy po wyborach wraz z Donaldem Tuskiem i Maciejem Płażyńskim założył Platformę Obywatelską);
- nowosądeckiego, limanowskiego, podhalańskiego, tatrzańskiego (województwo małopolskie), rzeszowskiego, ropczycko-sędziszowskiego, kolbuszowskiego, łańcuckiego, leżajskiego (województwo podkarpackie) i janowskiego (województwo lubelskie) – najwięcej głosów ważnych z tych powiatów zdobył zdobywca miejsca trzeciego w kraju, Marian Krzaklewski z AWS.
Kandydat, który zrezygnował: | |||||
Zdjęcie | Imię i nazwisko | Wiek | Wykształcenie | Przynależność partyjna i poparcie partii | Data rezygnacji kandydata |
---|---|---|---|---|---|
![]() |
Jan Olszewski | 70 | wyższe (mgr) | Ruch Odbudowy Polski (popierany przez Porozumienie Centrum) |
2 października 2000 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Wybory_prezydenckie_2000.png/350px-Wybory_prezydenckie_2000.png)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dz.U. z 2000 r. nr 49, poz. 565
- ↑ Dudek 2013 ↓, s. 421.
- ↑ Dudek 2013 ↓, s. 422.
- ↑ 22 komitety? [online], dziennikpolski24.pl, 16 sierpnia 2000 .
- ↑ Piasecki 2012 ↓, s. 132.
- ↑ Piasecki 2012 ↓, s. 133.
- ↑ a b c Piasecki 2012 ↓, s. 134.
- ↑ a b c d e Piasecki 2012 ↓, s. 138.
- ↑ a b Piasecki 2012 ↓, s. 138–139.
- ↑ Piasecki 2012 ↓, s. 139.
- ↑ a b Piasecki 2012 ↓, s. 135.
- ↑ a b c Piasecki 2012 ↓, s. 136.
- ↑ Piasecki 2012 ↓, s. 135–136.
- ↑ Piasecki 2011 ↓, s. 136.
- ↑ a b c Piasecki 2012 ↓, s. 136–137.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dz.U. z 2000 r. nr 85, poz. 952.
- Andrzej Konrad Piasecki: Wybory w Polsce 1989–2011. Kraków: Arcana, 2012. ISBN 978-83-60940-46-4.
- Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013. ISBN 978-83-240-2130-7.