Wrotycz starcolistny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
wrotycz starcolistny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Tanacetum cinerariifolium (Trevir.) Sch. Bip. Tanaceteen 58. 1844 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() |
Wrotycz starcolistny[5] (Tanacetum cinerariifolium) – gatunek byliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z rejonu obszaru Morza Śródziemnego, szczególnie znad wybrzeża Adriatyku.
Nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Dawniej zaliczany był do rodzaju złocień (Chrysanthemum), stąd też rozpowszechniła się jego polska nazwa złocień dalmatyński (drugi człon nazwy pochodzi od rejonu występowania – Dalmacji). W najnowszych ujęciach taksonomicznych przeniesiony został do rodzaju wrotycz (Tanacetum[3]).
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Wysokość do 1 metra. Liście trzykrotnie pierzastodzielne, z owłosieniem szarym. Koszyczki kwiatowe osadzone w szczytowych partiach słabo ulistnionych łodyg. Okrywa koszyczka żółtawa, okwiat biały kwiaty języczkowe. Owoc – niełupka.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Roślina owadobójcza, znana też pod nazwą pyrethrum. Jej wysuszone koszyczki kwiatowe zawierają trującą pyretrynę, działającą paraliżująco na system nerwowy owadów. W tym też celu bywa uprawiana w przydomowych ogródkach. Roślina używana jest również do przemysłowej produkcji środków owadobójczych i uprawiana w tym celu w kilku krajach. Jednym z nich jest Kenia, dokąd pyrethrum sprowadzono z Dalmacji w 1928 r. i gdzie jego uprawa prowadzona jest na wysokich wyżynach o upalnych dniach i chłodnych nocach. W latach 60. XX w. państwo to było największym dostawcą na świecie suchych kwiatów wrotycza dalmatyńskiego, z produkcją w latach 1966-69 wynoszącą 9560 ton[6].
Współcześnie pyretryna jest syntezowana i roślina straciła na znaczeniu jako surowiec do jej pozyskania[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
- ↑ Tanacetum cinerariifolium, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 174. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ (tl): Trujące kwiatki, w: "Poznaj Świat" R. XIX, nr 4 (221), kwiecień 1971, s. 40
- ↑ Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 372. ISBN 0-333-74890-5.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Rośliny użytkowe, Wiedza Powszechna, W-wa, 1966
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- BioLib: 213408
- EoL: 482123
- EUNIS: 160405
- Flora of China: 242101198
- Flora of North America: 242101198
- GBIF: 3118284
- identyfikator iNaturalist: 444224
- IPNI: 252275-1
- ITIS: 522332
- NCBI: 118510
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): gcc-12483
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:252275-1
- Tela Botanica: 66742
- identyfikator Tropicos: 2716902
- CoL: 54N7B